Rabindranath R.Maharaj
ο θάνατος ενός
ΓΚΟΥΡΟΥ

ΟΘΑΝΑΤΟΣ   ΕΝΟΣ
ΓΚΟΥΡΟΥ

Rabindranath R.Maharaj
Ο ΘΑΝΑΤΟΣ   ΕΝΟΣ
ΓΚΟΥΡΟΥ
ΕΝΑΣ    ΙΝΔΟΥΪΣΤΗΣ   ΕΡΧΕΤΑΙ   ΣΤΟΝ ΧΡΙΣΤΟ
Μετάφραση: Θ. Μπακατσάς
2η Έκδοση

κδόσ€ΐς
*~	ΑΛΚΙΒΙΑΔΟΥ 3, 104 39 ΑΘΗΝΑ
€ργαμος:

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ: ΑΘΗΝΑ 1990
© Copyright: Rabindranath R. Maharaj
© Copyright: Για την Ελληνική γλώσσα
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΡΓΑΜΟΣ, Αλκιθιάδου 3,104 39 Αθήνα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Σελίδα
Πρόλογος  	         7
1	Αβατάρ		11
2	Στάχτες στο Γάγγη		33
3	Κάρμα και προορισμός    		49
4	ΠαντίτΤζι  		61
5	Νεαρός Γκουρού		74
6	ΟΣίβακιεγώ  		81
7	Η ιερή αγελάδα   		92
8	Ο πλούσιος και ο φτωχός    —	98
9	Ο άγνωστος θεός   		108

10	«Και αυτό είσαι»   		112
11	Η πούτζια του Γκουρού  		119
12	Κάρμα και Χάρη   		130
13	Φώτιση!   		137
14	Ο θάνατος ενός Γκουρού   		142
15	Ένα καινούργιο ξεκίνημα   		158
16	Αντάμωση και αποχαιρετισμός	174
17	Εκεί που η Ανατολή συναντάει
τη Δύση  	    183
18	Πεθαίνοντας ζούμε   	    195
19	Νέα Ζωή  	    208
Επίλογος   		    226
Γλωσσάριο   	    235

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Δύσκολα θα μπορούσε να ειπωθεί ότι η σύλληψη μου ε-
κείνο το θορυβώδες πρωινό του Νοέμβρη 1975, καθώς προσ-
παθούσα να περάσω τα σύνορα από το Πακιστάν προς την
Ινδία, ήρθε σαν τέλεια έκπληξη. Ο κίνδυνος ήταν καλά υπο-
λογισμένος, αλλά η αποστολή μου ήταν τόσο σπουδαία ώ-
στε κάθε δισταγμός ήταν αδιανόητος. Και, τώρα, δεν θα κέρ-
διζα τίποτα να ανησυχώ για κάτι που θα μπορούσε να είναι
μια μικρή καθυστέρηση... ή το αναπόφευκτο που. μισοφο-
βόμουν.
Μου είχαν πει να περιμένω έξω, εξέταζαν τα χαρτιά μου.
Στα δέκα λεπτά, καθώς περπατούσα αργά μπρος και πίσω,
μπροστά από τον απλό συνοριακό σταθμό, κάτω από το ψυ-
χρό βλέμμα των φρουρών, άρχισα να υποπτεύομαι τι θα ακο-
λουθούσε. Όσο περισσότερο περίμενα τόσο πιο σίγουρος
γινόμουν.
Απασχολημένος με τις σκέψεις μου, σχεδόν δεν αντιλή-
φθηκα τον αξιωματικό να με πλησιάζει. «Είσαι ο Ραμπιντρα-
νάθ Μαχαράτζ;» με ρώτησε, συγκρίνοντας τη φωτογραφία
στο διαβατήριο με τα πωγωνοφόρα χαρακτηριστικά μου.
Γιατί, το μούσι; φαινόταν να σκέπτεται. Ή, ίσως, ήταν, φυ-
σικά μόνο το μούσι!
«Ναι, είμαι». Χαμογέλασα ευχάριστα. Ήταν μια φυσική
αντίδραση, την οποία οι φίλοι μου περίμεναν και συχνά
σχολίαζαν. Ναι, ο Ράμπι ήταν ένας τόσο αξιαγάπητος άν-
θρωπος. Ακόμα και σε ώρα σαν κι αυτή, σκέφθηκα. Αλλά,
μέσα μου δεν χαμογελούσα.
« Έλα μαζί μου!» Γύρισε απότομα και μου έγνεψε να τον α-
κολουθήσω.

Μέσα στο φτηνής κατασκευής κτίριο διατάχτηκα να μπω
σε ένα δωμάτιο, στο πίσω μέρος του οποίου αρκετοί άλλοι α-
ξιωματικοί με στολή και βλοσυρές εκφράσεις με περίμεναν.
Ήταν εκεί, μακριά από τα μάτια των λίγων τουριστών που
περνούσαν τα σύνορα, με λίγη καθυστέρηση, και προς τις
δυο κατευθύνσεις, που άκουσα τις παγωμένες παρόλο που
τις περίμενα λέξεις «ΣΥΛΑΑΜΒΑΝΕΣΑΙ». Πρώτη φορά
αντιλήφθηκα πόσο κρύα και σκληρά φαίνονταν τα περί-
στροφα, που καθένας, από τους ανθρώπους που με περικύ-
κλωναν, φορούσε.
«Γιατί κατασκοπεύεις για την Ινδική κυβέρνηση;» Η ερώ-
τηση ήλθε από τον ανώτερο αξιωματικό, που καθόταν πίσω
από το γραφείο.
«Αλλά δεν κατασκοπεύω!» διαμαρτυρήθηκα.
«Και νομίζεις ότι θα το πιστέψουμε, έτσι δεν είναι;» είπε
με ένα σαρκαστικό γέλιο. «Νόμισες, αλήθεια, ότι θα σε α-
φήναμε να φύγεις από τη χώρα;»
Φυσικά, ήμουν Ινδός, και οι Ινδοί δεν ταξιδεύουν στο Πα-
κιστάν - τουλάχιστον συνήθως όχι. Εκατομμύρια από αυ-
τούς έχουν φύγει από αυτή την εχθρική χώρα, μετά από τη
Μουσουλμανική κυριαρχία, που ήταν το αποτέλεσμα του
Διαμελισμού, και χιλιάδες είχαν σφαγιασθεί κτηνωδώς, κα-
θώς προσπαθούσαν να φύγουν. Από την άλλη πλευρά των συ-
νόρων, οι Ινδουιστές είχαν σφαγιάσει χιλιάδες Μουσουλ-
μάνους καθώς εκατομμύρια έφευγαν από την Ινδία, γι' αυτό
το λιμάνι, που είχε γίνει γι' αυτούς από τους Βρεταννούς,
σαν τελευταία πράξη, πριν παραδώσουν την εξουσία αυτού
του μεγάλου κομματιού της σμικρυνόμενης Αυτοκρατορίας
τους. Από το Διαμελισμό και μετά είχαν γίνει αναρίθμητες
συνοριακές συρράξεις μεταξύ Ινδών και Πακιστανών στρα-
τιωτών και, η πρόσφατη ανάμιξη της Ινδίας στον πόλεμο με-
ταξύ Ανατολικού και Δυτικού Πακιστάν, η οποία και κατέ-
ληξε στην ανεξαρτησία του Μπαγκλαντές, δεν μπορούσε
ούτε να συγχωρεθεί ούτε να ξεχαστεί. Κανένας Ινδός, που ή-
ταν στα λογικά του, δεν θα έμπαινε σε μια τόσο εχθρική πε-
ριοχή, εκτός κι αν είχε μια πολύ ειδική αποστολή. Αυτό ήταν
που οι ανακριτές μου σκεπτόντουσαν - και, πραγματικά, εί-
χαν δίκιο.

Υπήρχαν ενοχοποιητικά στοιχεία εναντίον μου, όπως ά-
φηναν να εννοηθεί, αλλά δεν μου το έλεγαν. Ήταν μέρος του
παιχνιδιού - και ήξερα πολύ καλά ότι δεν θα υπήρχε άμυνα ε-
ναντίον οποιασδήποτε κατηγορίας εναντίον μου. Το επώνυ-
μο μου τους έλεγε ότι ήμουν μέλος της ανώτατης Ινδουϊστι-
κής τάξης· και, με τέτοια εχθρότητα μεταξύ Ινδίας και Πακι-
στάν, αυτό το γεγονός και μόνο ήταν ικανό να στηρίξει την
κατηγορία. Σε τελευταία ανάλυση, τι άλλο θα μπορούσε ένας
Ινδός - και μάλιστα Βραχμάνος - να κάνει στο Πακιστάν, ε-
κτός από κατασκοπεία;
Είχα ακούσει αρκετές περιπτώσεις, ώστε να γνωρίζω κα-
λά πως δεν θάπρεπε να περιμένω δίκη, ούτε κανονική εφαρ-
μογή του νόμου. Στην πραγματικότητα δεν ήμουν κατάσκο-
πος· παρόλο που η αποστολή μου στο Πακιστάν ήταν τε-
λείως επιτυχής, αναμφίβολα, αν γινόταν γνωστή, θα εθεω-
ρείτο τόσο εχθρική όσο και η κατασκοπεία. Κοιτάζοντας
πότε το ένα βλοσυρό πρόσωπο πότε το άλλο, και βλέποντας
να απωθούν όσα τους έλεγα, αισθάνθηκα ξαφνικά ένα κύμα
απελπισίας. Αυτή θα ήταν ασφαλώς η τελευταία μέρα της
ζωής μου... και, ήταν τόσο πολύ έργο ακόμα που δεν είχε γί-
νει.
Δεν θα υπήρχε σχόλιο στα νέα ούτε επίσημη ανακοίνωση
της εκτέλεσης μου. Απλώς, θα εξαφανιζόμουν χωρίς ίχνος,
και, η μητέρα μου, που με περίμενε κοντά στη Βομβάη, και
την οποία δεν είχα δει για πολλά χρόνια, ποτέ δεν θα μάθαινε
τι συνέβηκε και γιατί. Μετά από μερικές επίσημες έρευνες
από την κυβέρνηση μου, και τις εξίσου τυπικές αρνήσεις
από τους Πακιστανούς, σύντομα θα ξεχνιόμουν, ένα δηλαδή,
ακόμα θύμα του μυστικού πολέμου που ποτέ δεν αναφερόταν
στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Καθώς περίμενα μόνος, και κάτω από αυστηρή φρούρηση,
για την άφιξη από τη Ααχώρη του ανθρώπου, που αποκα-
λούσαν «ο Αρχηγός» - και που ήθελε να με ανακρίνει προ-
σωπικά - σκέφθηκα μια μικρή πιθανότητα να αποκτήσω την
ελευθερία μου. Θα έπρεπε να πείσω αυτούς τους σκληροτρά-
χηλους αστυνομικούς για κάτι που θα το εύρισκαν τελείως α-
πίθανο να πιστέψουν. Θα έπρεπε, τουλάχιστον, να προσπα-
θήσω. Ίσως η παραδοξότητα της ιστορίας θα ήταν προς όφε-

10

λός μου. Ίσως ο αρχηγός θα έβλεπε ότι όλα αυτά ήσαν πολύ
απίστευτα για να είναι ψέματα.
Για να γίνει αντιληπτή, η απίστευτη ιστορία θα πρέπει να
εξιστορηθεί από την αρχή, πηγαίνοντας πίσω, στην πρώτη
παιδική μου ηλικία στο Τρινιδάδ.

1
ABATAP'
Όσο ικανοποιητική κι αν γίνει η ζωή, υπάρχουν πάντα ο-
ρισμένες λύπες καθώς κοιτάζεις πίσω. Η πιο βαθιά μου αί-
σθηση απώλειας αφορούσε τον πατέρα μου Σαντραμπάν Ρα-
γκμπίρ Σαρμά Μααμπίρ Μαχαράτζ. Πόσο εύχομαι να ζούσε
ακόμα. Ούτε το γεγονός, ότι ο υπέροχος αυτός άνθρωπος πέ-
θανε τόσο νέος και κάτω από τόσο μυστηριώδεις συνθήκες,
εξηγεί τη λύπη μου τελείως. Τόσα πολλά, που είναι ακόμα
πιο αξιοσημείωτα, έχουν συμβεί από τότε, που συχνά ανα-
ρωτιέμαι, πώς θα ήταν να τα μοιραστώ μαζί του και ποια θα
ήταν η αντίδραση του.
Να τα μοιραστώ μαζί του ! Ποτέ δεν μοιραστήκαμε τίποτα
στη ζωή μου. Εξαιτίας των όρκων που είχε κάνει πριν εγώ
γεννηθώ, ούτε μια φορά δεν μου μίλησε ούτε μου έδωσε την
παραμικρή προσοχή. Μόνο δυο λέξεις από κείνον θα με εί-
χαν κάνει τόσο ευτυχισμένο. Περισσότερο από ο,τιδήποτε
άλλο στον κόσμο, ήθελα να τον ακούσω να λέει, «Ράμπι, Γιέ
μου». Έστω μόνο μια φορά! Αλλά, ποτέ δεν το είπε.
Για οκτώ ολόκληρα χρόνια δεν μουρμούρισε ούτε μια λέ-
ξη ούτε καν ένα ψίθυρο κουράγιου στη μητέρα μου. Η εκστα-
τική κατάσταση στην οποία είχε φθάσει, λέγεται στην Ανα-
τολή κατάσταση ανώτερης συναίσθησης και μπορεί να απο-
• Αβατάρ = Προσωποποίηση - ενσάρκωση του Θεού. Περισσότερες λεπτομέρειες
καθώς και για κάθε άλλο Ινδουϊστικό όρο που δίνεται στο βιβλίο αυτό, βλέπε το Γλωσ-
σάριο στο τέλος του βιβλίου

κτηθεί μόνο με βαθιά αυτοσυγκέντρωση* - ή με τη χρήση ο-
ρισμένων ναρκωτικών ουσιών όπως L.S.D. Τέτοια συμπερι-
φορά ίσως φαίνεται παράξενα ακραία γι αυτούς που δεν γνω-
ρίζουν τον Ανατολικό μυστικισμό. Η Δυτική κοινωνία, βα-
σισμένη όπως είναι στον επιστημονικό υλισμό, από παράδο-
ση, θεωρούσε τις μυστικιστικές εμπειρίες σαν κάποια μορ-
φή παραίσθησης, που προκαλείται από δεισιδαιμονία και ά-
γνοια. Πρόσφατες επιστημονικές αποδείξεις ψυχικών φαι-
νομένων σιγά - σιγά αλλάζουν αυτή τη νοοτροπία, φέρνον-
τας ένα αυξανόμενο ανοιχτό πνεύμα στην απόκρυφη γνώ-
ση. Εμείς, οι Ινδοί, όμως, γνωρίζουμε από χιλιάδες χρόνια,
ότι υπάρχει πραγματική δύναμη στη Γιόγκα. Ο πατέρας μου
το απέδειξε. Ήταν το τέλειο πρόσωπο στην πραγματική
ζωή, αυτού που διδάσκουν οι Γιόγκι και οι Γκουρού, τώρα
γνωστοί και στην Ευρώπη και την Αμερική. Έζησε αυτό,
που εκείνοι μόνο συζητούν, όσο λίγοι άνθρωποι ποτέ.
«Γιατί είναι ο πατέρας έτσι;» Ρωτούσα τη μητέρα μου όταν
ακόμα ήμουν πολύ μικρός για να καταλάβω.
«Είναι ένας πολύ σπάνιος άνθρωπος - ο πιο μεγάλος άν-
θρωπος που θα μπορούσες να έχεις για πατέρα», μου απαν-
τούσε πάντοτε υπομονετικά παρά τις συνεχείς μου ερωτήσεις
και την απορημένη έκφραση. «Αναζητάει τον αληθινό εαυ-
τό του που βρίσκεται μέσα σε όλους μας, το Ένα Ον, από το
οποίο δεν υπάρχει δεύτερο. Και το ίδιο είσαι και συ, Ράμπι».
Χωρίς να πολυκαταλαβαίνω στην αρχή, όμως, σύντομα
ήρθα να πιστέψω ότι είχε κάνει την πιο ευγενή εκλογή. Η μη-
τέρα συχνά με βεβαίωνε γι αυτό, και, το ίδιο έκαναν και οι
άλλοι. Έλεγαν ότι, η Μεγαλύτερη Απάρνηση του Βούδδα
δύσκολα συγκρινόταν μ' αυτή του πατέρα μου. Όταν μεγά-
λωσα αρκετά για να ερευνήσω τα ιερά γράμματα, συμφώνη-
σα. Η απάρνηση του πατέρα μου ήταν τέλεια - και, απότομα,
μέρες μετά το γάμο του. Εάν συνέβαινε λίγο νωρίτερα, δεν θα
είχα γεννηθεί.
Παρόλο που αποδέχτηκα την ιδέα ότι μια ανώτερη εκλο-
γή έκανε τον πατέρα μου να μη μιλήσει ποτέ, στο μοναδικό
Ί 2	* Σημ. τ. μετ.: Δηλαδή, διαλογισμό.

παιδί του, δεν μπορούσα να αρνηθώ το κενό που με περιτρι-
γύριζε, την έντονη επιθυμία, την παράξενα στενόχωρη πείνα
που συνήθισα να ζω, ακόμα και να αγνοώ, αλλά, που ποτέ δεν
υπερνίκησα. Μνησικακία, πάντως, θα ήταν αδιανόητη. Για
έναν Ινδουιστή το Βαγκαβάντι - Γκιτά είναι το βιβλίο των βι-
βλίων, και, ο πατέρας μου θαρραλέα διάλεξε να ζήσει σύμ-
φωνα μ' αυτό. Πώς μπορούσα εγώ, με τη θρησκευτική εκπαί-
δευση που η μητέρα μου είχε δώσει, να το αντιπαθώ; Αλλά,
παρόλ' αυτά, αισθανόμουν την επιθυμία της συντροφιάς του.
Κανένας, ούτε ακόμα κι η μητέρα μου, γνώρισε ποτέ τι α-
κριβώς όρκους είχε κάνει* μπορούσαν μόνο να υποτεθούν
από τον ασυνήθιστο τρόπο ζωής που ξαφνικά διάλεξε. Καθι-
σμένος σε στάση λωτού - τα μεγάλα δάχτυλα και των δυο πο-
διών γυρισμένα προς το επάνω μέρος των γονάτων - πάνω
στην τάβλα, που χρησιμοποιούσε για κρεβάτι, περνούσε τις
μέρες του με περισυλλογή και διαβάζοντας τις ιερές γραφές -
τίποτε άλλο. Οι «μάντρας» είναι απαραίτητες για την αυτο-
συγκέντρωση* οι παλμικές δονήσεις που δημιουργούν είναι
ο κύριος δρόμος που προσελκύει τις θεότητες, και χωρίς τη
βοήθεια αυτών των πνευματικών όντων δεν υπάρχει πραγμα-
τικό όφελος για τον αυτοσυγκεντρούμενο. Αλλά ο πατέρας
μου δεν χρειαζόταν πλέον τις «μάντρας». Όλοι τον θεωρού-
σαμε ότι είχε κατευθείαν επικοινωνία με το Βράχμαν. Τόσο
ολοκληρωτικά είχε στραφεί προς τα βάθη του, για να εννοή-
σει τον αληθινό Εαυτό του, ώστε ποτέ δεν αναγνώρισε καμιά
ανθρώπινη παρουσία, παρ' όλο που θαυμαστές έρχονταν
από μίλια γύρω για να τον λατρέψουν και να του φέρουν
προσφορές από φρούτα και λουλούδια, βαμβακερά υφάσμα-
τα και χρήματα. Κανένας ποτέ δεν είδε μια δική του αντίδρα-
ση. Φαινόταν να βρίσκεται σ' έναν άλλο κόσμο. Χρόνια αρ-
γότερα κι εγώ ο ίδιος θα έφθανα μέσω της αυτοσυγκέντρω-
σης να προχωρήσω αρκετά βαθιά, μέχρι του να επισκέπτομαι
το μυστικό σύμπαν των παράξενων πλανητών και Ανερχο-
μένων Δασκάλων μεταξύ των οποίων ο πατέρας μου, προφα-
νώς περνούσε τον καιρό του. Προς απογοήτευση μου ποτέ
δεν τον βρήκα εκεί.
Αλλά τρέχω μπροστά από την ιστορία. Τέτοιες καταστά-
σεις δεν έρχονται εύκολα ούτε μπορούν να εξηγηθούν, σ' αυ-     13

τους που έχουν πειραματισθεί το σύμπαν μόνο μέσα από τα
περιορισμένα φίλτρα των πέντε αισθήσεων. Πρέπει να αρχί-
σουμε το ταξίδι μας αργά. Το πρώτο βήμα είναι να αφήσουμε
στην άκρη την προκατάληψη πολλών ετών, ειδικά την πα-
ράλογη επιμονή, πως, ο,τιδήποτε δεν μπορούμε να καταλά-
βουμε ή να αποκαλύψουμε με τα ατελή μέσα της σημερινής
Τεχνολο,γίας, δεν μπορεί να είναι και πραγματικό. Ακόμα,
αυτό που νομίζουμε ότι ξέρουμε βρίσκεται έξω από αυτά τα
όρια· γιατί, ποιος μπορεί να εξηγήσει τι είναι ζωή ή ενέργεια
ή ακόμα και φως; Και, ποιο μηχάνημα μπορεί να μετρήσει
την αγάπη;
Σαν μικρό παιδί, μάλιστα, μια φλογερή υπερηφάνεια ανέ-
βαινε μέσα μου όσες φορές άκουγα να επαινούν τον πατέρα
μου, κι αυτό γινόταν πραγματικά συχνά. Με θαυμασμό κι ε-
κτίμηση οι θρησκευόμενοι Ινδουιστές μιλούσαν γι' αυτόν
σαν κάποιο που είχε το κουράγιο και την αφιέρωση να βαδί-
σει ανώτερα και μυστηριώδη μονοπάτια. Κατά τη γνώμη
πολλών, ακόμα και του μεγαλύτερου Παντίτ που γνώρισα πο-
τέ, ο πατέρας μου ήταν ένας ΑΒΑΤΑΡ. Άκουγα αυτή τη λέξη
για χρόνια πριν καταλάβω τι πραγματικά σήμαινε. Πόσο ω-
ραία ηχούσε - και γι' αυτό ξεχώριζε πολύ! Ήξερα ότι κι εγώ
ήμουν, επίσης, κάτι το ξεχωριστό, γιατί αυτός ήταν πατέρας
μου. Κάποια μέρα θα γινόμουν κι εγώ ένας μεγάλος Γιόγκι.
Αρχικά, σαν μια ελάχιστα καταληπτή προαίσθηση, αυτή η
πεποίθηση βάθαινε με το πέρασμα των ετών.
Ποτέ, ούτε στα τολμηρότερα όνειρα μου, όμως, δεν θα
μπορούσα να φανταστώ τις εκπλήξεις που με περίμεναν. Εί-
ναι τόσα πολλά τώρα που εύχομαι να μπορούσα να μοιρα-
στώ με τον πατέρα μου - αλλά, έχει φύγει.
Πόσο συχνά στεκόμουν μπροστά σ' αυτόν τον ασυνήθιστο
άνθρωπο, ατενίζοντας τα μάτια του μέχρις ότου χανόμουν
στα απύθμενα βάθη τους. Ήταν σα να έπεφτα στο χάος,
προσπαθούσα να αρπαχτώ από κάτι, φωνάζοντας κάποιον,
αλλά, συναντούσα μόνο τη σιωπή και το κενό. Ήξερα τότε
ότι είχε βρει τη Μακαριότητα, που*ο Κύριος Κρίσνα πρόσ-
φερε στον Αργιούνα. Φαινόταν τόσο ειρηνικός, καθισμένος
ακίνητος, η αναπνοή του να βγαίνει μέσα κι έξω αργά, ρυθμι-
 κά, μαλλιά και γένεια, χωρίς να κόβονται όλα αυτά τα χρό-

νια, που είχαν φτάσει μέχρι τη μέση του. Σε τέτοιες στιγμές
αισθανόμουν να είμαι στην παρουσία ενός Θεού.
Συνηθίζαμε να μεταφέρουμε τα αγάλματα των θεών πάνω
στον οικογενειακό βωμό με τρυφερότητα και σεβασμό, ξετυ-
λίγοντας τα από το μαλακό πανί, τα πλέναμε και τα ντύναμε
μετά πάλι, τα σκεπάζαμε με μεγάλη προσοχή και σεβασμό.
Το ίδιο κάναμε και με τον πατέρα μου. Όπως κι οι θεοί στο
δωμάτιο προσευχής, δεν έκανε τίποτα από τις φυσικές λει-
τουργίες για τον εαυτό του. Ήταν ένας θεός που έπρεπε να
τον φροντίζουν, να τον πλένουν, να τον ταΐζουν και να τον
αλλάζουν. Για οκτώ ολόκληρα χρόνια. Ο πατέρας μου είχε α-
κολουθήσει τις οδηγίες του Κρίσνα στο πώς να εγκαταλείψει
κάθε επαφή και δεσμό με τη θέση, τις επιθυμίες και το φυσι-
κό βασίλειο. Γι' αυτό, δεν ήταν παράξενο ότι οι άνθρωποι
τον θαύμαζαν κι έρχονταν από μακριά κι από κοντά για να
τον λατρέψουν. Συχνά είχε ακουστεί με ιεροπρεπείς κι ευλα-
βικούς τόνους ότι βέβαια είχε φτάσει ήδη τη μόκσα, ξεφεύ-
γοντας τον τροχό των μετενσαρκώσεων. Δεν θα υπήρχαν
πλέον γεννήσεις μέσα σ' αυτό τον κόσμο του θανάτου γΓ αυ-
τόν, αλλά, μόνο η Μακαριότητα της Νιρβάνα. Είχε μπει
κιόλας στο Ανώτατο Μονοπάτι, και ήξερα πως ποτέ δεν θα
συναντιώμαστε ξανά, ακόμα πριν ο μυστηριώδης θάνατος
του θα μας άφηνε όλους έκπληκτους.
«Βισνού λέει καλέσει νοσοκομειακό πάρει αυτόν νοσοκο-
μείο!»
Στεκόμουν απέξω τρώγοντας ένα φρέσκο φρούτο μάνγκο,
που μόλις είχα κόψει, όταν οι λέξεις έφτασαν σε μένα παρα-
συρμένες από τον ήσυχο πρωινό αέρα, μέσα από ένα παράθυ-
ρο. Η φωνή ήταν της Φούουα Μοχάνη, της μεγαλύτερης α-
δελφής του πατέρα μου και πιο φανατικής ακολούθου του.
Βρισκόταν κιόλας μέσα βοηθώντας τη μητέρα μου να πλύνει
τον πατέρα, τον οποίο αγαπούσε και λάτρευε με πάθος. Ο
Βισνού ήταν ένας στενός συγγενής, ένας επιτυχημένος έμπο-
ρος ο οποίος δεν είχε χρόνο για τη θρησκεία και είχε μόνο
τραχιές κουβέντες για τον πατέρα μου. Ξεχασμένος, άφησα
το φρούτο και γλίστρησε από τα δάχτυλα μου. Πλησίασα πιο
κοντά στο παράθυρο, κρατώντας την αναπνοή μου, για ν' α-
κούσω καλύτερα.	15

Η συζήτηση, όμως, έγινε σιγανή και δυσδιάκριτη, καθώς
τον έτριβαν και τον πιτσίλιζαν με νερό. Ακουγόταν και κάτι
από τον Βισνού, που επέμενε ότι ο πατέρας μου «θα συνερ-
χόταν αρκετά γρήγορα, αν οι άνθρωποι σταματούσαν να τον
μεταχειρίζονται ως θεό». Ακατανόητες λέξεις, για την παιδι-
κή μου νοημοσύνη, όπως το «ηλεκτροσόκ» και ο «Ψυχία-
τρος» διαπερνούσαν το παράθυρο, καθώς το μεγαλύτερο μέ-
ρος της συζήτησης ήταν για γιατρούς και φάρμακα. Η συζή-
τηση με άφησε ζαλισμένο και φοβισμένο, ιδιαίτερα όταν ά-
κουσα τη φωνή της μητέρας μου να γίνεται σχεδόν τόσο υ-
στερική όσο εκείνη της Μοχάνη. Ήταν πάντα ήρεμη. Μόνο
κάτι πολύ σοβαρό θα την στενοχωρούσε τόσο.
Κάτω από τις σκόρπιες φοινικιές, πήρα τρέχοντας το γνω-
στό μονοπάτι προς την καλύβα με τους λασπότοιχους και
σκληροδεμένη ακαθαρσία, αλλά και το πάτωμα σκεπασμένο
με κοπριά αγελάδας, τη ραβδωτή τσίγκινη στέγη, όπου ο πα-
τέρας της μητέρας μου Λούτσμαν Σινγκ, είχε επιτρέψει σε
ένα παλιό οικογενειακό φίλο, τον Γκοσίν, να χτίσει, σ' ένα
μέρος του μεγάλου κτήματος του, όχι μακριά από το σπίτι
που είχε δώσει στους γονείς μου για γαμήλιο δώρο. Ο λεπτός,
αδύνατος γέρος, με δέρμα ρυτιδιασμένο και ανεμοδαρμένο,
σαν αρχαίος πάπυρος, ήταν στη συνηθισμένη του θέση, κα-
θισμένος σταυροπόδι στους γλουτούς του, πάνω στο γυμνό
χώμα, και κάτω από την αδύνατη σκιά ενός δέντρου, μπρο-
στά από τη χαμηλή καλύβα, με το πουκάμισο του μαζεμένο α-
νάμεσα στα πόδια του, τους αγκώνες πάνω στα γόνατα και
κρατώντας το πηγούνι με τα δυο χέρια.
«Γιατί συ τόσο λυπημένο, γιέ Μεγάλου Γιόγκι;» Ρώτησε ο
Γκοσίν κοιτάζοντας με τη σοφή έκφραση του, που με έκανε
εύκολα να πιστεύω ότι ήταν ένας αρχαίος σοφός, που μετεν-
σαρκώθηκε και ξαναγέρασε.
«Γιατί νομίζεις εγώ τόσο λυπημένο;» Απάντησα αμυνόμε-
νος, πέφτοντας εύκολα στα χωριάτικα Αγγλικά του Τρινιδάδ
που μιλούσε ο Γκοσίν. Μου είχε γίνει δεύτερη φύση, παρό-
λες τις προσπάθειες της μητέρας μου να επιμένει για τη σω-
στή γραμματική. Ήταν χωρίς ελπίδα να προσπαθεί να με κα-
θαρίσει από το ιδίωμα της γλώσσας, που μιλούσαν όλοι οι
16      φίλοι μου στο χωριό μας. «Συ φαίνεσαι όχι καλά ο ίδιος».

Πρόσθεσα για να του πάρω τον αέρα.
«Εγώ κοιμήθηκα όχι καλά χτες θράδυ. Αισθάνομαι σαν ξε-
ραμένη παλιά πατσαθούρα», είπε ο Γκοσίν σοβαρά, ενώ το
πυκνό γκρίζο μουστάκι του κουνιόταν πάνω κάτω καθώς μι-
λούσε.
Δεν ήμουν σίγουρος τι με γοήτευε περισσότερο, εκείνο το
ταλαντευόμενο μουστάκι, ή οι μακριές τούφες από τρίχες
που μεγάλωναν μεσ' από τα αυτιά του. Μαζεύτηκα δίπλα του
ήσυχα. Ήμασταν καλοί φίλοι, τόσο καλοί που δεν ήταν α-
νάγκη να μιλάμε κι εύρισκα ανάπαυση μόνο με το να είμσι
κοντά του. Πέρασαν αρκετά λεπτά της ώρας, πριν βρω το
κουράγιο να ανακουφισθώ. «Ξέρεις τι είναι ο σικάτρις ή η
χρησιμοποίηση ηλεκτροσόκ;»
Τρίβοντας το πηγούνι του σκεφτικά ο γέρος, σούφρωσε τα
φρύδια του σε βαθιά σκέψη για κάμποσο, πριν απαντήσει.
«Πρωτευουσιάνικα, δεν σημαίνει τίποτα εδώ. Πού ακούς αυ-
τά; Στο ράδιο πρέπει».
«Ήταν ο Βισνού, δεν άκουσα αυτόν ακριβώς -».
«Βισνού όχι κακός - μόνο απρόσεχτος. Μοχάνη μιλάει
όχι δυνατά αρκετά. Πατέρας σου κανονίσει καλά. Αυτές ή-
σαν οι μέρες...».
Κάθησα πάλι ήσυχα, αλλά απογοητευμένος. Ο Γκοσίν
φαινόταν πάντοτε τόσο αλάνθαστα σοφός. Ίσως ήταν πρω-
τευουσιάνικα - αλλά, έπρεπε να σημαίνει κάτι.
«Εγώ ποτέ δεν ξεχάσω αυτό γάμο», είπε απότομα, σα να ή-
ταν να μου πει κάτι για πρώτη φορά. Στην πραγματικότητα,
είχα ακούσει την ιστορία από αυτόν τουλάχιστον είκοσι φο-
ρές, λέξη προς λέξη.
«Α! Πατέρα σου πολύ έξυπνο άνθρωπο. Και συ αληθινά
γιος του πατέρα σου. Έπρεπε νάβλεπες το στέμμα που φο-
ρούσε στο γάμο. Ηλεκτρικά φώτα αναβόσβηναν πάνω σ' αυ-
τό, συνδεμένα με μπαταρία στην τσέπη του. Τάφτιαξε μόνος
του. Έπρεπε ν' ακούς κόσμο όταν βγήκε από το αυτοκίνητο
μπροστά παππού σου μαγαζί!»
« Ήσουν εκεί;» ρώτησα αθώα σα να μη   ήξερα.
«Α, παιδί λέω τι είδα μόνο μου - αυτό όχι ιστορία άλλου.
Αυτός ήταν μεγαλύτερος γάμος έχω δει, και πιο ακριβός. Αν
ήμουν εκεί! Νομίζεις θα έχανα αυτό; Μουσική και χορός και     -\7

πολύ φαγητό και πιοτό. Φαγητό τόσο, αρκετό σε γεμίσει για
ένα μήνα. Και, η προίκα! Έπρεπε να τη δεις! Αν πάρεις όσα
κι ο πατέρας σου... χμ!»
Σταμάτησε σ' αυτό το σημείο, όπως έκανε πάντα, και συ-
νέχισε, αλλά με νέο τόνο θαυμασμού στη φωνή του. «Και τα
άφησε όλα! ΟΛΑ! Ξέρεις κάτι; Είναι ένας ΑΒΑΤΑΡ».
Ο Γκοσίν έπεσε σε σιγή για να δραματοποιήσει αυτά που
μόλις είχε πει, και σηκώθηκα να φύγω. Συνήθως θα έμενα ν'
ακούσω. Θα προχωρούσε μετά το γάμο και, ίσως, άρχιζε να
μου λέει ιστορίες από το Μαχαβαράτα ή Ραμαγιάνα για τις
περιπέτειες των θεών. Γνώριζε την Ινδουϊστική θρησκεία και
τους γνωστούς μύθους τόσο καλά όσο κανένας και είχα μάθει
πολλά απ' αυτόν. Αλλά, δεν ήθελα ν' ακούσω περισσότερα
για τον πατέρα μου, ειδικά για το πόσο υπέροχος ήταν. Αι-
σθανόμουν ότι κάτι τρομερό θα συνέβαινε κι αυτό με έκανε
να φοβούμαι περισσότερο ν' ακούω τον Γκοσίν να τον επαι-
νεί.
Αρκετές μέρες πέρασαν χωρίς ασυνήθιστα γεγονότα, κι
είχα αρχίσει να ξεχνώ τις απειλές του Βισνού. Δεν ήταν ξε-
κάθαρα για μένα έτσι κι αλλιώς, και φοβόμουν να ρωτήσω τη
μητέρα μου γι αυτά. Η ζωή είναι γεμάτη από μυστήρια, πολ-
λά από αυτά είναι πολύ τρομερά και να τα συζητάς.
Η μητέρα μου ήταν ωραία γυναίκα, με λεπτά χαρακτηρι-
στικά, πολύ ευφυής και κατείχε μια ασυνήθιστη εσωτερική
δύναμη. Ο γάμος της με τον πατέρα μου είχε κανονισθεί από
τους γονείς τους, φυσικά, κατά τον πατροπαράδοτο Ινδικό
τρόπο. Μόνο δέκα πέντε τότε, και κορυφαία στην τάξη της
στο σχολείο, περίμενε με προσδοκία να συνεχίσει την εκ-
παίδευση της, βρέθηκε όμως μπροστά σε έκπληξη όταν ο πα-
τέρας της την πάντρεψε. Τέρμα τα όνειρα για πανεπιστήμιο
στην Αγγλία. Αρρώστησε από την ταραχή της, αλλά υποτά-
χτηκε στη θέληση του πατέρα της. Δυο από τους πιο επιφα-
νείς Παντίτ της περιοχής διάβασαν τις παλάμες του ζεύγους,
συμβουλεύτηκαν τα αστέρια κι ένα βιβλίο της γνώσης για
τέτοια θέματα, και δήλωσαν ότι η ένωση θα είχε την ευλογία
των θεών. Ίσως, η μητέρα μου αισθανόταν διαφορετικά, αλ-
λά, ποιος θα τολμούσε ν' αμφισβητήσει τι είχαν διατάξει τα
18      αστέρια και τι είχαν δηλώσει οι Παντίτ; Ούτε θα μπορούσε

να απογοητέψει τους γονείς της δείχνοντας κάποιο σημείο
δυστυχίας. Μεταξύ των Ινδουιστών, το καθήκον προς την οι- ·.
κογένεια και την κοινωνική τάξη ήταν ιερό.
Αυτή η υπακοή αμείφθηκε σχεδόν αμέσως με μια ακόμη
μεγαλύτερη ταραχή, όταν ο άντρας της, χωρίς καμιά προει-
δοποίηση, και εντελώς ξαφνικά, κλείστηκε σ' ένα κόσμο
βουβής αυτοσυγκέντρωσης. Ακόμα και τα μάτια του δεν επι-
κοινωνούσαν με τους γύρω του. Μπορώ μόνο αμυδρά να φαν-
ταστώ τον τρόμο που θα προκάλεσε στη μητέρα μου, νεαρή
δεκαπεντάχρονη νύφη κι έγκυο, ν' αντιμετωπίσει τις υπο-
χρεώσεις της, οι οποίες τώρα περιλάμβαναν και το να φρον-
τίζει για το σύζυγο της, όπως ακριβώς θα φρόντιζε για ένα
παιδί γεννημένο κουφό, βουβό, και τυφλό. Αλλά, ποτέ δεν
παραπονέθηκε, και, καθώς μεγάλωνα, έβλεπα την τρυφερή
φροντίδα και τη σταθερή υποταγή της στον πατέρα μου. Έ-
μοιαζε να έχει ευλογηθεί με μια συμπαθητική κατανόηση για
το δρόμο που αυτός είχε διαλέξει.
Ήσυχη, γεμάτη περισυλλογή και βαθιά θρησκευόμενη,
ήταν για μένα όχι μόνο μάνα και πατέρας, αλλά κι ο πρώτος
δάσκαλος μου στον Ινδουισμό. Πόσο καλά θυμάμαι αυτά τα
πρώτα μαθήματα που έμαθα μικρός, καθισμένος κοντά της
στο δωμάτιο προσευχής της οικογένειας, μπροστά από το
βωμό με τους αμέτρητους θεούς! Η βαριά μυρωδιά από την
πάστα του σανταλόξυλου, φρεσκοτοποθετημένη πάνω στις
θεότητες, η τρεμοσθήνουσα φλόγα της ντέγια, που τραβούσε
το μάτι μου σαν μαγνήτης, και, ο ιεροπρεπής ήχος απαλά ε-
παναλαμβανόμενων μάντρας δημιουργούσε μια ατμόσφαιρα
μυστηρίου, που με άφηνε άφωνο και μαγεμένο. Από τα πολ-
λά εκατομμύρια των Ινδουϊστικών θεών, η οικογένεια μας
είχε εκλέξει τις ευνοούμενες θεότητες· και ως μικρό παιδί,
πριν ακόμα καταλάβω τι αντιπροσώπευαν, αισθανόμουν και
φοβόμουν τη δύναμη από τα μικρά αυτά είδωλα που στέκον-
ταν πάνω στο βωμό, και τις εικόνες πάνω στον τοίχο, γύρω
από τα οποία κρεμούσαμε ιερές χάντρες. Αυτά τα ανέκφρα-
στα μάτια από πηλό και ξύλο και χαλκό και πέτρα και ζωγρα-
φισμένο χαρτί, φαίνονταν να με παρακολουθούν, όταν εγώ
δεν πρόσεχα. Μ' ένα παράξενο τρόπο αυτές οι ακίνητες μορ-
φές, φαίνονταν πιο ζωντανές από μένα και κατείχαν θαύμα-     19

τουργικές δυνάμεις που μας κρατούσαν σε φόβο. Οι προσφο-
ρές μας και η λατρεία αναγνώριζαν αυτή τη φοβερή ανωτε-
ρότητα.
Όταν η πρωινή και η βραδυνή πούτζια τέλειωνε, η μητέρα
κι εγώ θα μέναμε μαζί, ενώ οι θείες, οι θείοι και τα ξαδέλφια
θα επέστρεφαν στις γήινες ασχολίες και καθήκοντα. Θα με
δίδασκε με επιμέλεια, πώς να γίνω, πρώτα απ' όλα, ένας Ιν-
δουιστής, σταθερός σε αφοσίωση στους Θεούς και προσε-
χτικός στα θρησκευτικά μου καθήκοντα. Ο,τιδήποτε άλλο
ερχόταν δεύτερο. Ήταν από τα χείλη της που πρωτοάκουσα
και κατάλαβα ότι, εγώ, εξαιτίας προηγούμενης κάρμα, είχα
γεννηθεί στην ανώτατη κοινωνική τάξη. Ήμουν Βραχμάνος,
αντιπρόσωπος του Βράχμαν στη γη, της Μιας Αληθινής
Πραγματικότητας. Στ' αλήθεια, ήμουν το Βράχμαν, το μόνο
που έλειπε ήταν για μένα να το εννοήσω, δηλαδή, να εννοή-
σω τον αληθινό εαυτό μου.
Σαν εκείνα τα είκοσι χρόνια που πέρασαν από τότε να ή-
σαν είκοσι μέρες μόνο, ακούω ακόμα την απαλή, καθαρή φω-
νή της να επαναλαμβάνει τα λόγια του Κρίσνα, από γνωστά
μέρη του Βαγκαβάντ - Γκιτά.
Ο Γιόγκι, ας απασχολείται συνεχώς με τη Γιόγκα, παραμένοντας σε
ένα μυστικό μέρος μόνος του έχοντας σε υποταγή τη σκέψη του και
τον εαυτό του, ελεύθερος από κάθε ελπίδα και πλεονεξία. Με τις σκέ-
ψεις και τις αισθήσεις υποταγμένες, σταθερά στο κάθισμα του, θα
πρέπει ν' ασκείται στη Γιόγκα για τον εξαγνισμό του. Κρατώντας το
σώμα, το κεφάλι και το λαιμό όρθια, ακίνητα, σταθερά, κοιτάζοντας
συνεχώς στην άκρη της μύτης... ακλόνητος στην υπόσχεση της
Βραχμαχαρίγια, ο νους ελεγχόμενος στο να σκέφτεται Εμένα... Ο
Γιόγκι ενωμένος έτσι πάντοτε με το Εγώ... φτάνει στην ειρήνη, στην
απόλυτη Μακαριότητα, που βρίσκεται σε ΜΕΝΑ.
Ο Κρίσνα ήταν ο Δάσκαλος κι ο Υποκινητής της αληθινής
Γιόγκα, όπως λέει η Γκιτά, και, ο πατέρας μου, ήταν ο πιο α-
ληθινός ακόλουθος του. Με το πέρασμα των ετών αυτή η
γνώση βάθαινε μέσα μου μέχρι που έγινα κι εγώ ένας Γιόγκι.
Ακολουθώντας τέτοιες οδηγίες από τα χείλη της μητέρας
μου, κι οδηγημένος από το τέλειο παράδειγμα του πατέρα
μου, από πέντε ετών άρχισα να ασκούμαι καθημερινά στην
αυτοσυγκέντρωση. Καθισμένος σε στάση λωτού, με τη μέση
20     μου όρθια, και με τα μάτια μου ατενίζοντας, χωρίς να βλέπω

τίποτα, έκανα μίμηση εκείνου, που τότε φαινόταν σε μένα πε-
ρισσότερο θεός παρά πατέρας.
«Μοιάζεις τόσο πολύ με τον πατέρα σου, όταν
αυτοσυγκεντρώνεσαι!» Θα μου έλεγε η μητέρα μου μερικές
φορές, ήρεμα, με φανερή υπερηφάνεια στη φωνή της. «Και
συ θα γίνεις μεγάλος Γιόγκι κάποια μέρα!» Οι τρυφερές λέ-
ξεις βάθαιναν την αποφασιστικότητα μου ώστε να μη την α-
πογοητεύσω.
Παρόλο που ήταν τόσο πολύ νέα, η μητέρα μου είχε φορ-
τωθεί τις βαριές ευθύνες μόνη της. Δεν ήθελε ο πλούσιος πα-
τέρας της να ξέρει ότι μερικές φορές έπρεπε να ζητιανέψει
από τις γειτόνισσες το ζουμί που μαγείρευαν το ρύζι τους για
να με ταΐσει, όταν ακόμα ήμουν μωρό. Ο παππούς Σινγκ, τον
οποίο αποκαλούσαμε Νάνα, τελικά το ανακάλυψε και επέ-
μεινε στη μητέρα να μετακομίσει πάλι στο πατρικό της. Η α-
δελφή της η Ρεβάτη τον παρακαλούσε πάντοτε να ζήσει εκεί.
Ερχόταν κατά διαστήματα, με το όλο και αυξανόμενο τσούρ-
μο μικρών παιδιών, με κλάματα, ζητώντας στέγη, δείχνοντας
τους φρικτούς μώλωπες από τον τελευταίο ξυλοδαρμό από
τον άντρα της που ήταν ένας μεθύστακας. Ο ξυλοδαρμός εί-
ναι αρκετά συνηθισμένος στα ζευγάρια κι έτσι, αφού άφηνε
τη Ρεβάτη να αναρρώσει για λίγες οβδομάδες, ο παππούς
πάντοτε την έστελνε πίσω. Στο κάτω - κάτω, αυτός είχε κανο-
νίσει το γάμο μ' αυτόν τον άνθρωπο και, είχε τη φήμη ότι
κρατούσε το λόγο του. Η θεία Ρεβάτη θα ξαναεμφανιζόταν,
οπωσδήποτε, μωλωπισμένη και δαρμένη, τα παιδιά από κον-
τά, και φυσικά έγκυος! Όταν γεννούσε το παιδί, ο παππούς
την έστελνε πίσω στον άντρα της. Μετά το πέμπτο παιδί, και
το θάνατο του παππού η θεία Ρεβάτη έμεινε μαζί μας στο με-
γάλο πατρικό σπίτι. Ευχαριστιόμουν να έχω τα ξαδέλφια
μου εκεί. Τυπικό τούτο για Ινδουϊστικές οικογένειες, δεκα-
πέντε ή είκοσι απόγονοι του Νάνα θα ζούσαν εκεί συνήθως
μαζί - θείες, θείοι, ξαδέλφια και η Νάνα, η χήρα του, την ο-
ποία όλοι αποκαλούσαμε χαϊδευτικά Μα.
Ο Νάνα πέθανε όταν εγώ ήμουν πολύ μικρός. Δική του ή-
ταν η κρεβατοκάμαρα που είχαμε με τη μητέρα. Το κατάστη-
μα ποτών κι υφασμάτων, κάτω, και τα μεγάλα διαμερίσματα
επάνω αντηχούσαν ακόμα από τα βαριά θυμωμένα πατήματα     21

του Νάνα, για πολύ καιρό μετά το θάνατο του. Σε στιγμές τέ-
τοιες το πνεύμα του μπορούσε να γίνει αντιληπτό μέσα στο,
σε σχήμα φρουρίου, σπίτι που είχε χτίσει από συμπαγές τσι-
μέντο. Αυτοί που δεν πιστεύουν ότι το σύμπαν υπόκειται σε
υπερφυσικές δυνάμεις θα θεωρούν αυτό υπερβολική δεισι-
δαιμονία ή υστερία. Όμως, εμείς ακούγαμε τα βήματα του
βαριά μπρος και πίσω να περπατάει στο υπερώον, και συχνά
ακόμα κι έξω από τις πόρτες της κρεβατοκάμαρας, όταν είχα-
με αποσυρθεί για τη νύχτα. Ακόμα και επισκέπτες είχαν πει-
ραματισθεί αυτά τα φαινόμενα. Ήταν σπάνιες οι περιπτώ-
σεις που κάποιος φιλοξενούμενος να πέρασε τη νύχτα μαζί
μας και να μη είχε δεχθεί σωματική επίθεση από αόρατα
χέρια ή δπν είχε δει ξαφνικά φαντάσματα. Μερικοί συγγε-
νείς δεν έμεναν ποτέ ξανά να κοιμηθούν, μετά από μια τέτοια
πείρα. Αλλά, για όσους από μας αποκαλούσαμε αυτό το κτί-
ριο σπίτι μας δεν είχαμε άλλη εκλογή, παρά να παραμένουμε
εκεί.
Ο Νάνα ήταν βαθιά μπλεγμένος στον Ινδουϊστικό αποκρυ-
φισμό κι ήταν επικριτικός για κείνους που μόνο φιλοσο-
φούσαν για τη θρησκεία τους, χωρίς να μαθαίνουν να χρησι-
μοποιούν τις υπερφυσικές δυνάμεις. Καθώς μεγάλωσα έμαθα
ότι είχε σκοτώσει τον πρώτο του γιο, και πρόσφερε το μικρό
παιδί θυσία στους θεούς. Αυτό δεν ήταν ασυνήθιστη πρακτι-
κή, αλλά, ποτέ δεν λεγόταν ανοιχτά. Η πιο αγαπητή θεότητα
του Νάνα ήταν η Αακσμί, σύζυγος του Βισνού, του διατηρη-
τή. Θεά του πλούτου και της αφθονίας, έδειξε τις μεγάλες δυ-
νάμεις της όταν ο Νάνα ξαφνικά με ένα πήδημα έγινε ένας
από τους πιο δυναμικούς και πλούσιους ανθρώπους στο Τρι-
νιδάδ. Όταν το μικρό ταπεινό καλύβι, που ο Νάνα είχε χτί-
σει για την οικογένεια του και την εργασία του, κάηκε κατά
μυστηριώδη τρόπο, το αντικατάστησε με ένα πελώριο σπίτι
που έγινε οροθέσιο στο δρόμο από το Πορτ ο Σπαίην μέχρι
το Σαν Φερνάντο. Κανείς δεν μπορούσε να υποθέσει από
πού ήρθαν ξαφνικά τα χρήματα - ή, πού μάζεψε το χρυσάφι,
που είχε στοιβαγμένο στο χρηματοκιβώτιο, που είχε χτίσει
μέσα στον παχύ τσιμεντένιο τοίχο στο νέο σπίτι. Δεν ήσαν
πολλοί εκείνοι από τις εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες
22      από την Ινδία - που τόσο οι ίδιοι όσο κι οι απόγονοι τους κα-

τάφεραν να μαζέψουν πλούτο, τόσο εύκολα και τόσο ξαφνι-
κά. Όλοι ξέραμε ότι οι παντοδύναμοι θεοί τον είχαν βοηθή-
σει. Σε αντάλλαγμα τους είχε δώσει την ψυχή του.
Το σταυροδρόμι Λούτσμαν Σινγκ όπου ζούσα είχε ονομα-
στεί έτσι από το Νάνα. Βρίσκεται πάνω στον κεντρικό δρόμο
τριάντα περίπου μίλια από το Πορτ ο Σπαίην. Μεταξύ του με-
γάλου Ινδικού πληθυσμού του Τρινιδάδ, ο Νάνα θεωρείτο
σαν ένας από τους Ινδουιστές ηγέτες, ένας άνθρωπος που κα-
τείχε μυστηριακές υπερφυσικές δυνάμεις, τις οποίες κανείς
δεν αμφισβητούσε ή ήθελε να ανακατευτεί μ' αυτές. Ήταν
κοινό μυστικό ότι πνεύματα φύλαγαν τα περισσότερα από
ένα εκατομμύριο δολλάρια σε χρυσά νομίσματα, τα οποία ο
Νάνα είχε θάψει σε μια από τις πολλές ιδιοκτησίες του - κα-
νείς δεν ήξερε πού ακριβώς - στην αρχή του Δεύτερου Παγ-
κόσμιου Πολέμου. Πολλοί λίγοι θα τολμούσαν να αψηφή-
σουν τα πνεύματα αναζητώντας τον κρυμμένο θησαυρό, και
δεν υπήρχε ούτε μάγος ικανός, για να μπορέσει να μάθει τη
μυστική θέση χρησιμοποιώντας ακόμα και τις πιο δυνατές
μαγείες. Αυτά τα πολύτιμα χρυσά νομίσματα, που σήμερα η
αξία τους θα ήταν πολλές φορές περισσότερο, παραμένουν
ακόμα κρυμμένα.
Ο Νάνα εκτιμούσε την υπερφυσική δύναμη περισσότερο
από τα χρήματα. Το δυνατό σιδερένιο χρηματοκιβώτιο του
περιείχε ένα αντικείμενο, που δεν θα πουλούσε με καμιά τι-
μή - μια μικρή άσπρη πέτρα από την Ινδία, που κατείχε πνευ-
ματική δύναμη για να γιατρεύει ή να καταριέται. Μπορούσε
να βγάλει έξω το δηλητήριο που είχε στο σώμα του κάποιος
από δάγκωμα φιδιού, όπως έλεγαν αξιόπιστοι μάρτυρες, παρ'
ότι εγώ ποτέ δεν είχα δει κάτι τέτοιο ο ίδιος. Ένας από τους
θείους μου, μου είπε πως, από περιέργεια, είχε κάποτε ανοί-
ξει προσεκτικά την πόρτα του ιδιαίτερου δωματίου που βρι-
σκόταν το χρηματοκιβώτιο του Νάνα... για να τον υποδε-
χθεί ένα γιγαντιαίο φίδι που φύλαγε όχι μόνο τα χρήματα και
τα χαρτιά, αλλά κι άλλα μυστικά εκείνου του δωματίου, που
μπορούσαν μόνο να υποτεθούν από ψιθυρισμούς. Είτε το φί-
δι ήταν πραγματικό ή μια μορφή που έπαιρναν τα πνεύματα,
όπως μερικοί υποθέτουν, εγώ ο ίδιος είδα αυτό το τεράστιο
ερπετό, και που είχε ζωηρά χρώματα, να κρύβεται κάτω από     23

το σπίτι πολύν καιρό μετά τον πρόωρο θάνατο του Νάνα από
καρδιακή προσβολή, σε ηλικία πενήντα ετών.
Για του Ινδουιστές, τα φίδια είναι θεοί. Εγώ, προσωπικά,
κρατούσα ένα ζωντανό - ένα υπέροχο ραθδωτό φίδι - στο δω-
μάτιο μου και το λάτρευα, όπως λάτρευα το θεό Πίθηκο και
το θεό Ελέφαντα και πάνω απ' όλα το θεό Αγελάδα. Για μένα,
θεός ήταν το κάθε τι, και κάθε τι ήταν θεός, εκτός, φυσικά,
από τα άτυχα πλάσματα που δεν είχαν κοινωνική τάξη. Ο
κόσμος μου ήταν γεμάτος με πνεύματα και θεούς κι υπερφυ-
σικές δυνάμεις, και, υποχρέωση μου από παιδί, ήταν να δίνω
στον καθένα εκείνο που του όφειλα.
Αυτός ήταν ο πολιτισμός που ανάθρεψε τον πατέρα μου.
Είχε ακολουθήσει τέλεια τα βήματα του Κρίσνα και των άλ-
λων μεγάλων Γιόγκι, που είχαν περάσει πριν, και η μητέρα
μου με δίδασκε ότι έπρεπε να κάνω το ίδιο. Αυτό ήταν κάτι
που ποτέ δεν αμφισβήτησα. Ο πατέρας είχε δώσει ένα παρά-
δειγμα, έφτασε σε πλατιά αναγνώριση, και κέρδισε τη λα-
τρεία πολλών, ήταν δε αναπόφευκτο ότι μετά το θάνατο του ο
μανδύας του θα έπεφτε πάνω μου. Ποτέ όμως δεν φαντάστη-
κα, ότι θα ήμουν τόσο μικρός όταν αυτή η μοιραία μέρα -
διορισμένη από τους θεούς - θα έφτανε κιόλας.
«Σε παρακαλούμε, Ράμπι, έλα μαζί μας!» Φώναζαν τα ξα-
δέλφια μου. Ο θείος Κουμάρ τους πήγαινε σε μια κοντινή α-
κτή στο Μόνκυ-Πόιντ για μπάνιο! Ήταν πάντα μεγάλη τιμή
να έχουν ένα Βραχμάνο στην παρέα, μια σχεδόν σίγουρη εγ-
γύηση καλής τύχης. Με μεταχειρίζονταν σαν πρίγκηπα κι
αισθανόμουν σαν τέτοιος.
«Όχι σήμερα», είπα, κουνώντας το κεφάλι μου. Είχα απο-
φασίσει να τελειώσω μια περίπλοκη εικόνα που ζωγράφιζα.
«Σε παρακαλούμε!» είπαν η Σάντρα και η Σάντη μαζί.
«Δεν μπορώ!» Άλλη εξήγηση δεν χρειαζόταν. Όλοι στο
σπίτι ήξεραν ότι για μένα το θρησκευτικό καθήκον κι η α-
φοσίωση είχαν την πρώτη θέση. Μπορούσα να κάθομαι με
τις ώρες να ζωγραφίζω εικόνες αγαπητών μου θεών, του Χα-
νουμάν, του Σίβα, του Κρίσνα, της Γκανέσα, κι άλλων. Ή-
μουν ήδη ένας μυστικιστής, αισθανόμουν την ενότητα με τις
θεότητες, πρόθυμος να θυσιάσω και την πρόσκληση να πάω
24      στην ακτή για μπάνιο ή να παίξω στην αυλή και τα κοντινά

χωράφια με τους φίλους μου. Αντίθετα διάλεγα να αφιερώνω
τον εαυτό μου στο να κατασκευάζω τους θεούς μου. Χρωμα-
τίζοντας αυτούς σπάταλα, θα τους κρεμούσα στους τοίχους
του δωματίου μου, για να τους έχω κοντά μου, λατρεύοντας
τους, κι αποφασισμένος να αφιερώσω τη ζωή μου στον Ιν-
δουισμό, τον οποίο η μητέρα μου με είχε διδάξει ότι ήταν η
αρχαιότερη και μεγαλύτερη, αλλά και η μόνη αληθινή θρη-
σκεία.
Η μητέρα, που πάντα με έπαιρνε μαζί της όταν πήγαινε να
υπηρετήσει τον πατέρα μου - αυτός τώρα ζούσε με την αδελ-
φή του Μοχάνη - είχε πάει να τον δει χωρίς εμένα. Με είχε α-
πογοητεύσει και με είχε κάνει να είμαι κατηφής. Η μελέτη
των θεών που είχα σχεδιάσει, όμως, μου έδινε χαρά. Σφίγγον-
τας τα μολύβια με τα μικρά μου μελαμψά δάχτυλα, χρωμάτιζα
προσεκτικά το σκίτσο του Βισνού. Πόσο ευχαριστημένη θα
ήταν η μητέρα επιστρέφοντας να δει το Ναραγιάνα, με τα
τέσσερα χέρια, καθισμένο πάνω στο κουλουριασμένο ερπε-
τό τον Ανάντα, κι ακολουθούμενος από τη Λακσμί και το
Βράχμα, ο τελευταίος καθισμένος πάνω σ' ένα λωτό καθώς
έβγαινε από τον αφαλό του Βισνού... καθώς όλοι τους ήσαν
καβάλα πάνω σε μια χελώνα, που κολυμπούσε στην Αρχαϊ-
κή θάλασσα.
Βάζοντας μια πινελιά εδώ, ή σβήνοντας μια μουντζαλιά ε-
κεί, ευχαριστημένος όμως από την εργασία μου, έψαλλα α-
παλά: «ΟΜ, Σίβα* ΟΜ, Σίβα* ΟΜ, Σίβα», όταν ξαφνικά, ά-
κουσα τα γνώριμα βήματα της μητέρας μου, που ανέβαινε
βιαστικά την εξωτερική σκάλα. Η πόρτα της κουζίνας άνοι-
ξε με θόρυβο, κι αμέσως ακολούθησε φλυαρία και ταραγμέ-
νες φωνές. Ξεκίνησα να βγω από το δωμάτιο, αλλά σταμάτη-
σα στην πόρτα μ' αυτό που άκουσα.
«Πέθανε! Ο Σαντραμπάν πέθανε!» Στάθηκα ριζωμένος στο
σημείο εκείνο. Όλοι άρχισαν να μιλάνε μαζί κι έχασα τη συ-
νέχεια.
«Είχα κακό προαίσθημα όταν σηκώθηκα το πρωί». Η φω-
νή της μητέρας μου ήταν βαριά από τη λύπη, αλλά καθαρή
και δυνατή. «Βιάστηκα να πάω εκεί. Μόλις έφτασα, η νοσο-
κόμα άρχισε να του κόβει τα μαλλιά. Το είχε διατάξει ο για-
τρός».	25

«Αλλά, γιατί ήταν στο νοσοκομείο;» ρώτησε η θεία Ρεβά-
τη. «Μα, δεν ήταν άρρωστος».
«Ο Βισνού το έκανε. Ο Σαντραμπάν φαινόταν όπως πάντα
δυνατός και γαλήνιος».
Έγινε μια μεγάλη διακοπή, κι ύστερα η μητέρα ξαναβρήκε
τη φωνή της, και συνέχισε. «Του έκοψαν τα μαλλιά - ο για-
τρός είπε ήταν πολύ μακριά για να κρατηθούν καθαρά στο
νοσοκομείο. Και όταν του τα έκοψαν ... αυτός... αυτός έπεσε
προς τα πίσω. Έτρεξα κοντά του. Προσπαθήσαμε να του
δώσουμε λίγο νερό - αλλά, ο γιατρός είπε ότι ήταν νεκρός.
Μπορείς να το πιστέψεις; Τόσο ξαφνικά!»
Έτρεξα κι έπεσα στο κρεβάτι μου και, χώνοντας το πρόσω-
πο μου στο μαξιλάρι, προσπαθούσα να σιγάσω τους λυγμούς
και τους θρήνους που φούσκωναν το στήθος μου και ξε-
σπούσαν από το λάρυγγα μου. Αισθανόμουν σα να είχα χάσει
τα πάντα. Παρ' ότι πολύ λίγο τον είχα γνωρίσει σαν πατέρα,
ήταν ο καθοδηγητής μου, ένας θεός - ένας Αβατάρ - και τώ-
ρα ήταν νεκρός. Το ήξερα ότι θα συνέβαινε, το αισθάνθηκα
μέσα μου, όταν ο Γκοσίν, μίλησε πάλι για το γάμο εκείνη την
ημέρα. Τώρα, είχε συμβεί, και ποτέ πια δεν θα τον άκουγα να
μιλάει. Ήσαν τόσα τα ερωτήματα που ήθελα να του κάνω,
τόσα που αυτός ήξερε, και που έλπιζα κάποια μέρα να μάθω
από τα χείλη του. Περισσότερο απ' όλα ήθελα να τον ακού-
σω να με φωνάζει με τ' όνομα μου, να μου πει ότι ήμουν ο γιος
του. Τώρα, αυτό το όνειρο έσβησε για πάντα.
Από καθαρή εξάντληση οι λυγμοί έπαψαν τελικά. Έμεινα
ξαπλωμένος για πολύ, προσπαθώντας, χωρίς πολλή επιτυ-
χία, να καταλάβω τα λόγια του Κρίσνα προς τον Αρτζούνα,
όταν τον έστελνε στη μάχη. Η μητέρα μου τα είχε επαναλά-
βει τόσο συχνά, ώστε τα ήξερα απέξω. «Ο σοφός δεν λυπάται
ούτε για τους ζωντανούς ούτε για τους πεθαμένους... ούτε α-
ληθινά σταματάμε ποτέ να υπάρχουμε. Αυτό που κατοικεί
στο σώμα... περνάει σε άλλο σώμα* για τούτο ο πιστός δεν
θρηνεί».
Με τα αργά κι ασταθή βήματα του ανθρώπου που κουβα-
λάει ένα βαρύ φορτίο, ο θείος Κουμάρ ήρθε στο δωμάτιο να
μου αναγγείλει το θάνατο του πατέρα μου, μη γνωρίζοντας
26      ότι εγώ το ήξερα κιόλας. Η μητέρα μου ήταν πολύ εξαντλη-

μένη για να μου το πει. Ο θείος νόμισε ότι υπέφερα τα νέα με
γενναιότητα χωρίς να γνωρίζει ότι ήμουν πλέον κι εγώ πολύ
εξαντλημένος, για να φανερώσω τη λύπη μου.
Ο ξαφνικός και μυστηριώδης θάνατος του πατέρα μου ή-
ταν φυσικά μεγάλο ξάφνιασμα, όχι μόνο στην οικογένεια,
αλλά και σε όλους που τον ήξεραν. Οι γιατροί δεν μπορού-
σαν να βρουν επιστημονική εξήγηση. Είχε τέλεια υγεία. Εί-
χε φτάσει στην Αυτογνωσία και το πνεύμα του έφυγε, ξε-
φεύγοντας τον τροχό της μετενσάρκωσης; Ήθελα να το πι-
στεύω. Αλλά, μερικοί σκέφτονταν ότι τα πνεύματα του πή-
ραν τη ζωή, γιατί πρόδωσε τους όρκους του. Αυτό μου φαι-
νόταν άδικο. Δεν ήταν δικές του ενέργειες, αλλά άλλων - του
Βισνού, που τον έστειλε στο νοσοκομείο και των γιατρών,
που δεν ήσαν Ινδουιστές και δεν ήξεραν τη δύναμη του υπερ-
φυσικού ή τους όρκους της Βραχμαχαρίγια. Ο πατέρας μου
ακολουθούσε ειλικρινά τις οδηγίες του Κρίσνα από τη Βα-
γκαθάντ - Γκιτά. Ο Βισνού έπρεπε να το ήξερε, είχε μεγαλώ-
σει σε Ινδουϊστική οικογένεια κι είχε διδαχθεί πάνω σ' αυτά,
αλλά, νόμιζε ότι η ζωή ενός Γιόγκι ήταν κωμωδία, ότι οι
θεοί και τα πνεύματα ήταν μόνο προϊόν της φαντασίας των
Παντίτ και μερικά έξυπνα τεχνάσματα. Δεν θα έκανα το ίδιο
σφάλμα. Η πίστη μου στον Ινδουισμό ποτέ δεν θα ταλαν-
τευόταν. Είχαμε όλοι μάθει να μη περιφρονούμε ό,τι δεν μπο-
ρούσαμε να καταλάβουμε, αλλά, μας είχε στοιχίσει πολύ.
Όταν φτάσαμε στο σπίτι της Φούουα - Μοχάνη τα μάτια
μου προσεχτικά απέφυγαν το πρόχειρο ξύλινο φέρετρο, που
ήταν τοποθετημένο, πάνω σ' ένα τραπέζι στο σαλόνι. Στην
παρουσία του θανάτου κάθε τελετουργικό πρέπει να τηρηθεί
προσεχτικά και φωτιά δεν μπορούσε να ανάψει στο σπίτι
ούτε φαγητό να μαγειρευτεί, ενόσω ο νεκρός βρισκόταν α-
κόμα εκεί, πριν ξεκινήσει για το ταξίδι του σε άλλους κό-
σμους. Κι ενώ ο Παντίτ έκανε μια μακρόσυρτη λατρευτική
προσευχή (Πούτζια) φίλοι και συγγενείς θρηνούσαν, κι η
Φούουα, η πιο πιστή ακόλουθος του πατέρα μου, ξεπερνούσε
όλους τους άλλους στο ξεχείλισμα της λύπης της. Τραθή-
χτηκίζ κοντά στη μητέρα μου, μαζεμένος κι εσωτερικά, σε
παιδική άμυνα, ενάντια στο ρόλο μου ως ένα από τα κεντρι-
κά πρόσωπα σ' ένα δράμα που ξετυλιγόταν πιο πάνω από την     27

αντίληψη μου. Μετά από την τελετουργία μια καλή γειτό-
νισσα με πήρε ευγενικά από το πλάι της μητέρας μου και με
οδήγησε προς το φέρετρο.
' «Να, ο πατέρας σου», είπε, σα να μη το ήξερα. Πόσο ήθελα
ν' αποφύγω να μου το υπενθυμίζουν.
Παράξενα, αυτός ο θεός, αυτός ο Αβατάρ, μπροστά στον ο-
ποίο είχα σταθεί ατενίζοντας με τόσο μεγάλη προσμονή, δεν
φαινόταν απομακρυσμένος στο θάνατο. Η έκφραση σχεδόν
η ίδια, αλλά, το πρόσωπο τόσο πολύ ωχρό. Οι Βραχμάνοι,
που είναι απόγονοι των πρώτων Αρίων, είναι γενικά πιο ά-
σπροι από τις άλλες Ινδικές τάξεις, και, ο πατέρας μου, ήταν
εξαιρετικά άσπρος, ακόμα και σε σύγκριση με τους άλλους
Βραχμάνους. Τώρα, έμοιαζε άσπρος σαν Εγγλέζος, και τα
κλειστά βλέφαρα ήσαν σαν το κερί. Γύρισα και ξέφυγα από
το χέρι της.
Η νεκρική πομπή ήταν μακριά, γιατί ο πατέρας μου ήταν
πολύ αγαπητός και σεβαστός στους θρήσκους Ινδουιστές, σε
απόσταση μιλίων από τους ολόγυρα τόπους. Αυτοκίνητα και
ποδήλατα και κάρρα που κουβαλούσαν θρηνωδούς ήσαν στη
σειρά, κατά μήκος του στενού δρόμου, που έφερνε στην α-
κτή, μόλις δυο μίλια δυτικά. Ήμουν πολύ ζαλισμένος και
φοβισμένος για να ρωτήσω τη Μητέρα, γιατί δεν πηγαίναμε
στο νεκροταφείο, όπου οι δυο παππούδες μου είχαν ταφεί τε-
λευταία. Γιατί πηγαίναμε προς το Μόνκυ-Πόιντ, όπου πάντα
κολυμπούσαμε; Η ερώτηση μόνο πρόσθετε περισσότερο
στην αίσθηση του μυστηρίου, που σκέπαζε το θάνατο του πα-
τέρα μου, όμως την κράτησα μέσα μου κι έπιασα ξανά το χέρι
της μητέρας μου πιο σφιχτά.
Προσεκτικά, κι αποφεύγοντας το φέρετρο που ήταν τοπο-
θετημένο λοξά μπροστά στην άμαξα, έστρεψα την προσοχή
μου στα ψηλά ζαχαροκάλαμα και στις δυο πλευρές του δρό-
μου, προσέχοντας πως τα προσπερνούσαμε αργά κι έμεναν
πίσω μας, ακίνητα και σοβαρά, με τα μακριά κιτρινισμένα
τους φύλλα, που κρεμόντουσαν προς τα κάτω σα να ήσαν κι
αυτά λυπημένα κι έτσι έπρεπε να είναι, εφόσον όλα τα πράγ-
ματα στο σύμπαν - άνθρωποι, ζώα, πράγματα - είχαν κοινή
ύπαρξη. Μου φαινόταν ότι όλη η φύση έκλεγε το θάνατο ε-
28      νός Αβατάρ. Πότε θα παρουσιαζόταν ξανά μια τέτοια θεία

προσωπικότητα σε ανθρώπινη μορφή; Ακόμα και οι Παντίτ
- αυτοί οι Βραχμάνοι με την τεράστια νόηση - δεν ήξεραν.
Ο αέρας βαρύς και ζεστός φαινόταν πιεστικά ακίνητος για
ένα μέρος σαν κι αυτό, όπου συνήθως, σαρώνεται από τα α-
σταμάτητα ρεύματα των μελτεμιών. Πέρα στον ορίζοντα, πί-
σω από τον κόλπο του Παρία, μπορούσα να δω μαύρα σύννε-
φα να κρέμονται πάνω από το γνωστό Στόμα του Δράκου, ό-
που το βόρειο άκρο του Τρινιδάδ, προεξέχει προς τα δυτικά,
σα να θέλει με το άπλωμα του ν' αγγίξει την κοντινή ακτή της
Βενεζουέλας. Πόσο συχνά είχα τρέξει και πηδήξει σ' αυτό το
γνωστό στενό δρόμο, γελώντας με τα ξαδέλφια μου και τους
νεαρούς φίλους μας πηγαίνοντας για μπάνιο, οι κρόταφοι
μου να πάλλονται από τη ζεστασιά της ζωής, με περίσσια
νεανική χαρά, νιώθοντας ως τμήμα κάθε γνωστού αντικειμέ-
νου κατά μήκος του δρόμου. Τώρα αισθανόμουν ένα τρομα-
κτικό μούδιασμα μέσα μου κι ένα τρομερό αποχωρισμό από
τους εργάτες, οι οποίοι κοίταζαν περίεργα από τα χωράφια,
καθώς η μακριά πομπή περνούσε αργά-αργά. Ήταν ένα μέ-
ρος ενός άλλου κόσμου, στον οποίο κάποτε ανήκα κι εγώ.
Αφήνοντας πίσω τα χωράφια των ζαχαροκάλαμων, η πο-
μπή ακολούθησε το δρόμο κατά μήκος των εκτεταμένων ε-
λών, που είναι γεμάτα με τροπικά δένδρα, και που διατρέχει
ανώμαλα τη Δυτική πλευρά του νησιού. Σταματήσαμε στο
μέρος εκείνο που ήταν γεμάτο χαλίκι, και λίγο ψηλότερα
από την άκρη του νερού του μικρού κόλπου, ο οποίος προσ-
τατεύεται από θύελλες, από ένα χαμηλό προστατευτικό τοί-
χο. Σε γιορτές, και μετά το σχολείο, τα μεγαλύτερα παιδιά θα
πηδούσαν από τον τοίχο στα ρηχά νερά για να κολυμπήσουν
στα βαθιά. Ήμουν πολύ μικρός ακόμα για τέτοια και βου-
τούσα με τους νεαρούς μου φίλους πίσω από το χώρο στά-
θμευσης, σε μια ρηχή δεξαμενή, κοντά στα έλη. Πόσο μη
πραγματικές φαινόντουσαν τώρα αυτές οι ευτυχισμένες ανα-
μνήσεις, που είχαν σχέση μ' αυτό το γνωστό και αγαπητό
μέρος. Ανατρίχιασα καθώς κατεβήκαμε από το αυτοκίνητο,
παρόλο που ο ήλιος ήταν καυτός.
Το απλό φέρετρο τραβήχτηκε από τη νεκροφόρα και φέρ-
θηκρ. προς την άκρη της θάλασσας, όπου κολυμπούσα. Ο
Παντίτ της Φουουα πήγε μπροστά ψέλνοντας σε Σανσκριτι-     29

κά τη Βεδική μάντρα, για να όιο')ςει τα κακά πνεύματα. Εγα> α-
κολουθούσα από πολύ κοντά το φέρετρο, κρατο')ντας σφικτά
το. χέρι της μητέρας μου, όταν για πρώτη φορά αντιλήφθηκα
ένα μεγάλο σωρό από καυσόξυλα, σωριασμένα κομψά πάνω
στο χαλίκι δίπλα στο νερό. Ο γνωστός θρήνος των θρηνωδών
γέμισε για μια ακόμα φορά τον αέρα, μ' ένα κρύο ρυθμό που
αυξομειωνόταν.,Παρακολουθούσα με φρίκη, καθώς το αλύ-
γιστο σώμα του πατέρα μου σηκώθηκε από το φέρετρο και
τοποθετήθηκε πάνω στο σωρό με τα ξύλα. Περισσότερα καυ-
σόξυλα μπήκαν γρήγορα γύρω-γύρω, μέχρις ότου μόνο το
πρόσωπο φαινόταν στραμμένο προς τον ουρανό. Με πάστα
από σανταλόξυλο ο Παντίτ έκανε προσεκτικά το τελευταίο
σημάδι της κάστας πάνω στο ασκέπαστο μέτωπο. Ήταν αυ-
τό δυνατόν; Οι τελετουργικές καύσεις ήσαν συνηθισμένες
στην Ινδία, κατά μήκος του Γάγγη, στο Μπεναρές και σε άλ-
λα σημεία καύσης, αλλά, εγώ ποτέ δεν είχα δει αυτή την
πράξη ανάμεσα στους Ινδουιστές του Τρινιδάδ. Η σκέψη ότι
το σώμα του πατέρα μου δινόταν θυσία στον Άγκνι, το θεό
της φωτιάς, πρόσθετε μια νέα διάσταση στο μυστήριο, την
έκπληξη και τη βαθιά αίσθηση απώλειας, που με είχε ήδη κυ-
ριεύσει.
Ρύζι ετοιμαζόταν εκεί κοντά για να προσφερθεί στο νεκρό.
Ο ιερέας συνέχιζε να ελευθερώνει την περιοχή από τα κακά
πνεύματα, που εθεωρείτο αναγκαία προφύλαξη, πριν ο θεός
της φωτιάς ελευθέρωνε το πνεύμα από το σώμα και το συνό-
δευε στις περιοχές του υπερπέραν. Ατένιζα απολιθωμένα,
χωρίς να βλέπω, τη μεθοδική ιεροτελεστία που λάβαινε μέ-
ρος μπροστά μου.
«Έλα, Ράμπι!» Η φωνή του Παντίτ μου υπενθύμισε ότι εί-
χα κι εγώ κάποιο ρόλο να παίξω.
Προκατειλημμένος από λύπη και φόβο, δεν είχα σχεδόν α-
κούσει τις «μάντρας» και δεν τον είχα δει να με πλησιάζει με
την ιερή φλόγα, που έκαιγε πάνω σ' ένα μεγάλο χάλκινο
πιάτο ισορροπημένο στο ένα χέρι. Με το άλλο χέρι άπλωσε
κι έπιασε το δικό μου. Λοξοκοίταξα φοβισμένος τη μητέρα
μου. Έγνεψε και με χτύπησε στον ώμο. Σκύβοντας ψιθύρισε
στο αυτί μου. «Είναι δικό σου καθήκον. Κάνε το γενναία».
30	Τα μάτια μου απέφευγαν το πρόσωπο του πατέρα μου, κα-

θώς ο Παντίτ με οδήγησε στη φωτιά της αποτέφρωσης.
Τρεις φορές με οδήγησε γύρω από το πτώμα, επαναλαμβάνον-
τας για μένα στα Σανσκριτικά τις κατάλληλες προσευχές
γιατί ήμουν ακόμα τόσο νέος· «Βάζω φωτιά σε όλα τα μέλη
αυτού του προσώπου, ο οποίος, με τη θέληση του ή όχι, ίσως
έχει διαπράξει σφάλματα και είναι τώρα κάτω από τις αρπά-
γες του θανάτου... Είθε να φτάσει σε φωτεινά μέρη». Τώρα
μπορούσα να δω τους κύβους της καμφοράς τοποθετημένους
στρατηγικά εδώ κι εκεί ανάμεσα στα κούτσουρα. Η βαριά ο-
σμή τους γέμισε τα ρουθούνια μου. Ένας ψηλός άνθρωπος με
τουρμπάνι και λινό πουκάμισο άρχισε να ραντίζει το Γκι και
πετρέλαιο πάνω στα κούτσουρα και στο σώμα. Ακολου-
θώντας τις οδηγίες του Παντίτ, άναψα μηχανικά ένα δαυλό
στην ιερή φλόγα που κρατούσε, και μετά τον ακούμπησα
στην πιο κοντινή καμφορά. Η φωτιά φούντωσε απότομα, με-
τά μεγάλωσε και σύρθηκε γρήγορα στα αυλάκια του πετρε-
λαίου από τον ένα κύβο καμφοράς στον άλλον. Φλογερά
φαντάσματα κόκκινα και κίτρινα άρχισαν γρήγορα να χο-
ρεύουν τελετουργικά γύρω από το σώμα. Στεκόμουν εκεί ζα-
λισμένος, καθώς οι φλόγες πήδαγαν ψηλότερα, μέχρις ότου
ο Παντίτ με τράβηξε μακριά.
Σαν τρελός έψαχνα μέσα στη λαοθάλασσα που είχε περι-
τριγυρίσει τις φλόγες και προσπαθούσα να καταπιώ τους
λυγμούς. Η μητέρα δεν φαινόταν πουθενά. Ήταν αδύνατο να
συγκρατήσω την αγωνία που αισθάνθηκα. Εξωτερικεύτηκε
με παιδική μίμηση του θρήνου που άκουγα γύρω μου. Ήμουν
σχεδόν σε υστερία, όταν τελικά την είδα να στέκεται κοντά
στο καιόμενο σώμα, τόσο κοντά που φαινόταν σχεδόν μέρος
της φωτιάς, το άσπρο μεταξωτό σαρί σκιαγραφημένο
απέναντι στις πορτοκαλί φλόγες που ξεπηδούσαν. Είχα α-
κούσει για χήρες που σε τέτοιες περιπτώσεις ρίχνονταν κι
αυτές στη φωτιά. Άραγε, να επρόκειτο να χάσω και τη μη-
τέρα μου, μαζί με τον πατέρα;
«ΜΑΜΑ!» Ξεφώνησα. «ΜΑΜΑ!»
Αν με άκουσε, όμως, πάνω από το θόρυβο των σπινθήρων
και της φωτιάς και τον εκκωφαντικό θόρυβο του θρήνου, δεν
το έδειξε. Ακίνητη, στεκόταν στην άκρη της κόλασης, με τα
χέρια της υψωμένα, λατρεύοντας το καιόμενο σώμα και τον     31

32

Άγκνι, τον θεό της φωτιάς, που κατατρώει τα πάντα.
Σκύβοντας χαμηλά, έριχνε προσφορές από το μαγειρευμένο
φρέσκο ρύζι στη φωτιά, μετά υποχώρησε από την αφόρητη
ζέστη κι ήρθε να σταθεί πλάι μου. Με το κεφάλι ψηλά, δεν
συμμετείχε στον πένθιμο θρήνο. Μια αληθινή Ινδουΐστρια
βρήκε τη δύναμη ν' ακολουθήσει τη διδασκαλία του Κρίσνα-
δεν θα πενθούσε ούτε τους ζωντανούς ούτε τους πεθαμένους.
Ούτε μια φορά δεν έκλαψε κατά τις ώρες που σταθήκαμε ε-
κεί παρακολουθώντας τις φλόγες να σβήνουν. Αισθανόμουν
μόνο ότι προσευχόταν ήσυχα, καθώς απελπισμένα κολλούσα
επάνω της.
Κρατήσαμε τη θέση μας άγρυπνοι μέχρι το ηλιοβασίλεμα.
Τότε, εφτά απομεινάδια ξύλου ρίχτηκαν μέσα στη στάχτη κι
ολόκληρη η παρέα των πενθούντων βάδισε ολόγυρα, χύνον-
τας προσφορές νερού στα κάρβουνα. Τέλος, οι στάχτες
κρύωσαν αρκετά για τον Παντίτ, ώστε να μαζέψει λίγα από
τα υπολείμματα του πατέρα μου και να τα δώσει στη μητέρα,
η οποία θα τα μετέφερε στην Ινδία, ώστε να τα σκορπίσει στα
ιερά νερά του Γάγγη. Πότε και πώς αυτό θα γινόταν, δεν το
γνώριζα. Ήμουν πλέον πολύ ζαλισμένος και λυπημένος, ώ-
στε να σκεφτώ γι' αυτό τούτη τη νύχτα.
Είχα γνωρίσει έναν Αβατάρ - έναν από τους θεούς, με αν-
θρώπινη μορφή - και τώρα, είχε φύγει. Είχε έρθει να δείξει
στους ανθρώπους το δρόμο που πρέπει ν' ακολουθήσουν, το
δρόμο της αληθινής Γιόγκα, που ενώνει τον άνθρωπο με το
Βράχμαν. Δεν θα ξεχνούσα το παράδειγμα του. Δεν θα μπο-
ρούσα. Ο μανδύας του είχε πέσει πάνω μου, και θα ακολου-
θούσα τα βήματα του.

2
στάχτες στο γαγγη
Σαν φλογερό βέλος εκτοξευμένο από το τόξο του Άγκνι, ο
ήλιος, τον οποίο μόλις είχα λατρεύσει για μια ώρα, έκανε την
καμάρα του ψηλότερα στον ουρανό πίσω μου, ρίχνοντας α-
χνές σκιές και φως στη γη και τη βλάστηση κάτω από τις
φοινικιές. Αφήνοντας τη βεράντα, περπάτησα κάτω στην ε-
ξωτερική σκάλα κι έξω στο υπόστεγο όπου φυλάγαμε την α-
γελάδα που μας έδινε το γάλα της ημέρας. Ανοίγοντας την
ξύλινη καγκελόπορτα, άρπαξα το σχοινί που σερνόταν, κα-
θώς το χαρούμενο πλάσμα άρχισε να τρέχει αδέξια προς τη
βοσκή. Περίμενε την πρωινή της τροφή με τόση λαχτάρα
σχεδόν όση κι εγώ. Μισοσυρόμενος στην άκρη του σχοι-
νιού, κάπως κατάφερα να οδηγήσω το δύσκολο ζώο σε μια
όαση από φρέσκο γρασίδι. Πάνω από το κεφάλι μου, τα πλα-
τιά φύλλα της φοινικιάς τραγουδούσαν το γνωστό σκοπό
τους, καθώς το ένα φύλλο έτριβε ευγενικά το άλλο στο πρωι-
νό αεράκι που ερχόταν από τη θάλασσα. Με το κεφάλι σκυμ-
μένο, η αγελάδα έτρωγε αμέριμνα, καθώς εγώ την παρακο-
λουθούσα ευλαβικά.
Κανένα πλάσμα δεν σέβονται τόσο πολύ οι Ινδουιστές όσο
την αγελάδα. Η ιερή αγελάδα. Η άγια αγελάδα. Με τη μύτη
χωμένη στο ψηλό γρασίδι, χωρίς να την απασχολεί τίποτε
άλλο, αυτή η θεότητα με τα μαύρα κι άσπρα στίγματα, τα με-
γάλα ανήσυχα αυτιά και την συνεχώς κινούμενη ουρά της,
έκοβε μεγάλες μπουκιές από το ζουμερό πράσινο γρασίδι,
που μασούσε ικανοποιημένη. Το ξύσιμο της αγελάδας ήταν     33

η αγαπημένη μου απασχόληση, και με ευχαρίστηση χρησι-
μοποιούσα το πλεονέκτημα της καθημερινής μου αγγαρείας
για να λατρεύσω αυτή τη μεγάλη και ιερή θεά. Από την α-
φθονία των ιβίσκων* γύρω μου, έκοψα ένα πορτοκαλί άνθος
και το έοαλα στο κεφάλι της αγελάδας, ανάμεσα στα γυρι-
στά κέρατα. Με κοίταξε με το καστανό μάτι της και συνέχισε
να μασάει το γρασίδι. Ενοχλημένη από μια μύγα που τρύπω-
σε στο ρουθούνι της, τίναξε το κεφάλι και φταρνίστηκε. Το
λουλούδι που της είχα προσφέρει, και που με τόση προσοχή
το είχα τοποθετήσει, γλίστρησε προς τη μύτη της κι έπεσε
στο έδαφος. Πριν προφτάσω να το μαζέψω, το ζωηρόχρωμο
άνθος εξαφανίστηκε μέσα σε μια καινούργια μπουκιά από
γρασίδι. Κάθησα στο έδαφος μ' έναν αναστεναγμό, και προσ-
πάθησα να φανταστώ, πώς θα αισθανόταν κάποιος να είναι α-
γελάδα. Ίσως να είχα ήδη γίνει αγελάδα σε κάποια περα-
σμένη ζωή μου. Δεν μπορούσα να θυμηθώ. Συχνά είχα ανα-
ρωτηθεί γιατί δεν είχα αναμνήσεις από προηγούμενες ζωές
μου.
Ο Γκοσίν συχνά μου είχε πει πως ένας αρχαίος σοφός στη
μακρυνή Ινδία ήταν ο πρώτος που είχε δει το πιο φανταστι-
κό θέαμα στο νυχτερινό ουρανό, είχε δει το σχήμα μιας αγε-
λάδας σκιαγραφημένο από ένα πλήθος αστεριών. Σύμφωνα
με τον Γκοσίν, μ' αυτό τον τρόπο εμείς οι Ινδουιστές πρωτο-
μάθαμε ότι η αγελάδα ήταν θεός. Είχα ακούσει κι άλλες εξη-
γήσεις που ανακάτευαν Αιγυπτίους κι Άριους, αλλά η εξή-
γηση του Γκοσίν μου άρεσε περισσότερο. Κάθε τι στον ου-
ρανό είναι ιερό" και, φυσικά, όλες οι αγελάδες στη γη, επει-
δή έχουν την καταγωγή τους από εκείνη που υπάρχει στον
ουρανό, είναι άξιες να λατρεύονται. Η λατρεία της αγελάδας
είχε έκτοτε πολύ αναπτυχθεί. Ο Γκοσίν μιλούσε για τη «Μη-
τέρα Αγελάδα» και συχνά είχα ακούσει μερικούς Παντίτ να
λένε ότι αυτή ήταν η μητέρα όλων μας, ακριβώς όπως ήταν η
Κάλι, η σύζυγος του Σί6α. Κατά κάποιον τρόπο ήξερα ότι
αυτές οι δυο πρέπει να είναι ένα και το αυτό, μόνο σε διαφο-
ρετική μορφή. Η Κάλι, η ευνοούμενη θεότητα της θείας μου
Ρεθάτης, προξενούσε τον τρόμο, πίνοντας ζεστό αίμα από

34

Σημ. τ. μετ.: Τροπικά άνθη με ζωηρά χρώματα

μια κούπα, έχοντας στεφάνια από φρεσκοκομμένα κεφάλια
και χέρια κρεμασμένα στο λαιμό της, ενώ στεκόταν πάνω
από το ξαπλωμένο σώμα του συζύγου της, του Σίβα. Προτι-
μούσα να λατρεύω τη Μια πραγματικότητα στην πιο ευγενι-
κή μορφή της αγελάδας. Και επί πλέον, έχτιζα μια καλή
Κάρμα για την επόμενη ζωή μου, με το να ξοδεύω τόσο χρό-
νο με τη συντροφιά της αγελάδας. Να ήξερε άραγε η ίδια ότι
είναι θεά; Την παρακολουθούσα προσεχτικά., αλλά δεν ανα-
κάλυψα κανένα ίχνος που να δείχνει κάτι τέτοιο. Τελικά α-
πορροφήθηκα μέσα στο θαυμασμό και την ευλάβεια που αι-
σθάνθηκα γι' αυτό το ιερότερο από όλα τα πλάσματα.
Η λατρεία μου προς την αγελάδα διακόπηκε από ένα αδύ-
νατο Βόμβο που σιγά-σιγά γινόταν όλο και πιο δυνατός. Με
έξαψη, ανασηκώθηκα απότομα έτρεξα στο ξέφωτο να δω κα-
λύτερα. Βλέπαμε πολύ λίγα αεροπλάνα εκείνη την εποχή.
Καθώς έβλεπα ένα τέτοιο να περνάει μου θύμισε τι σκεπτό-
μουνα όταν ήμουν λίγο πιο μικρός, κάθε φορά που έβλεπα αε-
ροπλάνο στον ουρανό! Έχοντας σκεφθεί σοβαρά το μυστή-
ριο της καταγωγής μου, είχα τελικά ρωτήσει τη μητέρα μου
από πού είχα έρθει. Με πολλή σοβαρότητα εκείνη μου είχε
πει: «Έπεσες από τον ουρανό, από ένα αεροπλάνο, κάποια
μέρα, Ράμπι, και σ' έπιασα».
«Ήμουνα προορισμένος για σένα;» είχα ρωτήσει επειδή
είχα αισθανθεί ξαφνικά ανασφάλεια με τη σκέψη ότι μπο-
ρούσα να είχα προσγειωθεί στην αυλή κάποιου άλλου.
Η μητέρα με είχε βεβαιώσει ότι ήμουνα προορισμένος γι'
αυτή και τον πατέρα. Για μήνες μετά είχα ελπίσει ότι ένα α-
δελφάκι θα έπεφτε στα χέρια μου από κάποιο διερχόμενο αε-
ροπλάνο. Χρόνια αργότερα τα μωρά ήσαν ακόμα μυστήριο
για μένα, αλλά ήμουνα σίγουρος ότι δεν ερχόντουσαν από
αεροπλάνα, και χωρίς να ξέρω το γιατί, ήμουνα βέβαιος ότι
ποτέ πια δεν θα είχα αδελφό ή αδελφή τώρα που ο πατέρας
είχε πεθάνει.
Με επισημότητα και πιστότητα, λάτρευα καθημερινά το
πνεύμα του από τότε που είχε φύγει. Κάθε πρωί πρόσφερα νε-
ρό στο ειδικό γρασίδι που είχαμε φυτέψει όταν πέθανε, με-
τρώντας τις ημέρες προσεκτικά καθώς το έβλεπα να μεγαλώ-
νει. Σήμερα ήταν η 40ή μέρα, - αλλιώς θα έχανα τα μακριά,     35

μαύρα και κατσαρά μαλλιά μου, που χρόνια έμεναν χωρίς
κόψιμο και που όλοι έλεγαν ότι με έκαναν να μοιάζω τόσο
πολύ του πατέρα μου. Για ημέρες ήμουν ανήσυχος γι' αυτό το
κούρεμα. Τι θα γινόταν αν τα πνεύματα μου έπαιρναν τη ζωή,
όπως είχαν πάρει του πατέρα μου όταν του έκοψαν τα μαλλιά;
Η μητέρα μου έγνεψε από τη βεράντα. Ήταν η ώρα για την
τελετή. Άρχισα να τραβάω το σχοινί, προσπαθώντας να ο-
δηγήσω την απρόθυμη αγελάδα πίσω στο υπόστεγο. Το φτω-
χό πλάσμα έσκαβε με τις οπλές του και διαμαρτυρόταν σε
όλο το δρόμο. Χρειαζόταν αποφασιστικότητα, αλλά ποτέ
δεν θα την κεντούσα με ένα μυτερό ραβδί ή θα την χτυπούσα
με μια βέργα όπως είχα δει μερικούς από τους φίλους μου να
κάνουν. «Είναι αυτός τρόπος να μεταχειρίζεσαι ένα θεό;»
Τους είχα μαλώσει πολλές φορές. Και, έτσι είχαν μά.θει να
είναι πιο ευλαβείς - τουλάχιστον όταν ήμουν εγώ μπροστά.
Ήταν μια πολύ πιο μικρή πομπή που ακολουθούσε το στε-
νό ασφαλτοστρωμένο δρόμο μέσα από τα ψηλά ζαχαροκάλα-
μα, μετά από τα έλη, στο Μόνκυ-Πόιντ, την 40ή μέρα από το
θάνατο του πατέρα μου. Όλα τα υπολείμματα της καύσης εί-
χαν παρασυρθεί από τις παλίρροιες που σάρωναν το χαμηλό
τσιμεντένιο τοίχο δυο φορές την ημέρα. Μόνο η μνήμη, δεν
μπορούσε να σβηστεί. Είδα πάλι τις φλόγες να χορεύουν με
τελετουργικό τρόπο γύρω από το σώμα, μυρίστηκα την κα-
μένη σάρκα, και ρίγησα καθώς στάθηκα στο ίδιο σημείο ό-
που ο πατέρας μου είχε γίνει στάχτη. Σήμερα, εγώ ήμουνα το
κέντρο της προσοχής.
, Οι φίλοι και οι συγγενείς μαζεύτηκαν γύρω μου σε ένα μι-
κρό ημικύκλιο, καθώς ο Παντίτ στάθηκε απέναντι μου με το
κουρευτικό ψαλίδι στο ένα χέρι. Η σύντομη Ποντζια πέρασε
σχεδόν χωρίς να την καταλάβω. Η παρούσα πραγματικότητα
είχε αντικατασταθεί με την ξαφνική ενθύμηση μιας τρομα-
χτικής εμπειρίας. Περίπου τρία χρόνια πριν, με είχαν σηκώ-
σει από ένα βαθύ ύπνο τα σκληρά, δυνατά κι αποφασιστικά
τραβήγματα που ένιωσα στα μαλλιά μου. Κι ενώ είχα ξυπνή-
σει, βρισκόμουνα κουλουριασμένος σε μια γωνιά και ξεφώ-
νιζα από τον πόνο. Ψηλαφώντας απελπισμένα, δεν μπόρεσα
ν' αγγίξω χέρια ή ώμους, όμως τα μαλλιά μου είχαν τραβη-
36      ^τει χόσο δυνατά, ώστε είχα συρθεί βίαια από το κρεβάτι

μου. Οι κραυγές μου γεμάτες τρόμο έφεραν τη μητέρα μου
κοντά μου. Με λίγες λέξεις και ένα χαΐδεμα στην πλάτη, με
είχε βεβαιώσει ότι ήταν μόνο ένας κακός εφιάλτης, τίποτε
άλλο. Εγώ όμως ήξερα ότι δεν ήταν. Ήμουνα τέλεια ξάγρυ-
πνος, δεν ονειρευόμουνα, κι ο δυνατός πόνος εκεί όπου τα
μαλλιά μου είχαν τραβηχτεί σχεδόν από τις ρίζες τους είχε
διαρκέσει μέχρι το πρωί.
Αυτή η ανάμνηση, μαζί με την πιο πρόσφατη, αυτή του μυ-
στηριώδους θανάτου του πατέρα μου, με είχαν τρομοκρατή-
σει, καθώς περίμενα τούτη την τελετή. Όμως, πέρασε χωρίς
να συμβεί τίποτε. Σχεδόν πριν το συνειδητοποιήσω, τα μαλ-
λιά μου είχαν πέσει στη γη όπου κι οι στάχτες του πατέρα
μου είχαν πέσει. Η επόμενη παλίρροια θα έπαιρνε αυτές τις
τρίχες έξω στη θάλασσα να ενωθούν με τα υπολείμματα του.
Λίγη από τη στάχτη του, όμως, είχε κρατηθεί για μια άλλη
ειδική τελετή. Ο Γκοσίν κι εγώ είχαμε συζητήσει γι' αυτό με
αρκετή έξαψη κι αρκετές φορές μετά το θάνατο του πατέρα
μου.
« Ήταν ένας Αβατάρ - σίγουρα», με είχε βεβαιώσει ο γέ-
ρος. «Καμιά συζήτηση για Μόκσα. Όχι με κείνονί»
«Τι εννοείς;» τον ρώτησα. «Δεν νομίζεις ότι έφτασε τη
Μόκσα;»
«Την έχει φτάσει πολύ καιρό - σε κάποια άλλη ζωή. Αυτή
τη φορά ήρθε μόνο για να δείξει το δρόμο... σαν το Βούδδα ή
τον Ιησού».
«Εννοείς ότι είναι ένας από τους Κυρίους;» Η σκέψη και
μόνο με είχε καταβάλει.
Ο Γκοσίν κούνησε το κεφάλι με έμφαση. «Θα το δεις την
40ή ημέρα. Δεν θα έχει αφήσει ίχνη στις στάχτες. Σΐγουρα
όχι. Το πνεύμα του έφυγε πίσω στο Βράχμαν. Ήταν ένας
θεός, αδελφέ - αυτός ήταν ο πατέρας σου!» Κοιτάζοντας με
με σεβασμό, είχε επαναλάβει αυτές τις λέξεις με βαθύ ταπει-
νό τόνο. «Αυτός ήταν ο πατέρας σου!»
Το είχα γνωρίσει κι εγώ ο ίδιος, όταν στεκόμουνα μπρο-
στά του τότε που ζούσε, και τον κοιτούσα μέσα στα βαθιά του
μάτια. Αλλά, δεν το είχα εννοήσει όπως το είχε καταλάβει ο
Γκοσίν. Ήξερε τις Βέδες, παρόλο ότι ήταν αγράμματος. Ο
Γκοσίν ήταν, κατά την κρίση μου, ένας πολύ έξυπνος άνθρω-

πος, κι ένας Ινδουιστής με πολλές γνώσεις.
Γυρίζοντας στο σπίτι, αισθανόμουνα το πολύ κοντοκουρε-
μένο κεφάλι μου. Με δυσκολία είχα την υπομονή να περιμέ-
νω την επιβεβαίωση αυτών που ο Γκοσίν είχε πει. Ο Παντίτ
πήγε μπροστά προς το άδειο δωμάτιο, το οποίο είχε μείνει
κλειστό όλη τη νύχτα. Στο κέντρο του δωματίου, ένας πλατύς
λείος δίσκος ήταν γεμάτος από τη στάχτη του πατέρα μου,
που είχε τοποθετηθεί εκεί ευλαβικά από το προηγούμενο
βράδυ. Με ανυπομονησία η οικογένεια μαζεύτηκε όσο πιο
μπροστά μπορούσε για να εξετάσει την επιφάνεια με τα ίχνη
που θα αποκάλυπταν την τελευταία ενσάρκωση του πατέρα
μου! Ήταν μια τελετή που είχα δει πολλές φορές πριν, αλλά
δεν έβλεπα το λόγο να την παρακολουθήσω και τώρα. Ο πα-
τέρας μου δεν ήταν πια στον τροχό της μετενσάρκωσης: Είχε
επιστρέψει στο Βράχμαν... επομένως, γιατί να κάνουμε τον
κόπο γι' αυτή την τελετή; Θυμόμουνα τα λόγια του Γκοσίν:
«Δεν θα έχει αφήσει ίχνη στις στάχτες. Σίγουρα όχι!»
Άκουσα τη μητέρα μου να ξεφυσάει. Μετά ο Παντίτ ξε-
φώνησε, «Ε! Κοιταχτεί έχει ένα πόδι από πουλί! Ακριβώς ε-
κεί!»
Λέξεις δεν θα μπορούσαν να περιγράψουν την κατάπληξη
που ένιωσα. Στριμώχθηκα ανάμεσα στη μητέρα μου και τη
θεία μου για να δω και μόνος μου. Ήταν αλήθεια! Εκεί στη
μέση της κατά τα άλλα ατάραχης επιφάνειας της στάχτης ή-
ταν το ολοφάνερο ίχνος από το πόδι ενός μικρού πουλιού!
Όλοι το εξετάσαμε προσεκτικά. Το συμπέρασμα ήταν το μο-
ναδικό: Ο πατέρας μου είχε μεταμψυχωθεί σε πουλί.
Ο μικρός μου κόσμος είχε συντριβεί. Τι θα μπορούσε να
πει τώρα ο Γκοσίν; Αλλά, ο πρώτος Παντίτ του νησιού είχε
κι αυτός αποκαλέσει τον πατέρα μου έναν Αθατάρ. Εάν εκεί-
νος δεν είχε φτάσει σε ένωση με το Βράχμαν τότε ποια ελπί-
δα υπήρχε για μένα ή οποιονδήποτε άλλον; Αισθάνθηκα άρ-
ρωστος, ανίκανος να συμμετάσχω στη συζήτηση καθώς περ-
πατούσαμε όλοι μαζί στην αυλή για το επόμενο μέρος αυτής
της σπουδαίας τελετής.
Πολύ μουδιασμένος να σκεφθώ, δεν άκουσα τίποτα σχε-
δόν από τη μακριά Πούτζια. Δεν είχα όρεξη για το μεγάλο
33      φαγοπότι που θ' ακολουθούσε. Για μέρες μας τυραννούσαν

οι δελεαστικές μυρωδιές που έβγαιναν από την κουζίνα, όπου
οι θείες κι η μητέρα μου ετοίμαζαν αμέτρητες νοστιμιές, κα-
ρυκεύματα και γλυκά. Πριν, όμως, δοκιμάσει οποιοσδήποτε
από μας, ένα δείγμα από το κάθε είδος φαγητού έπρεπε να
προσφερθεί στο νεκρό. Η προσφορά στο πνεύμα του πατέρα
μου, ένα μεγάλο πιάτο φτιαγμένο από το ιερό φύλλο Κόα, γε-
μάτο απ' όλων των ειδών τα φαγητά, τοποθετήθηκε από τον
Παντίτ στη ρίζα ενός ψηλού μπανανόδεντρου. Μετά, όλοι
γυρίσαμε στο σπίτι.
«Αδέλφια, κανένας δεν πρέπει τώρα να κοιτάξει πίσω, ε!»
Ο Παντίτ μας προειδοποίησε σοβαρά. «Αν κοιτάξετε πίσω,
το πνεύμα μπορεί να σας επιτεθεί. Η προσφορά είναι μόνο
για κείνο ν».
Ποτέ δεν θα μπορούσα να φανταστώ τον εαυτό μου να πα-
ραβαίνει αυτό τον κανόνα. Αλλά, τώρα δεν μπορούσα να αν-
τισταθώ στον πειρασμό. Βραδύνοντας το βηματισμό μου, ά-
φησα τους άλλους να περάσουν. Ήταν ο πατέρας μου. Έπρε-
πε να τον ξαναδώ έστω και για μια μόνο φορά. Μόνο μια μα-
τιά. Στη μέση του δρόμου για το σπίτι, τρέμοντας από το φό-
βο, όμως ανίκανος να αντισταθώ στον πειρασμό, κοίταξα
κρυφά πάνω από τον ώμο μου. Το πιάτο ήταν ακόμα εκεί, και
μπορούσα να δω καθαρά το φαγητό μέσα σ' αυτό. Δεν υπήρχε
κανένα σημάδι παρουσίας του πνεύματος του πατέρα μου.
Γρήγορα γύρισα το βλέμμα μου. Είχα κάνει την απαγορευ-
μένη πράξη! Τώρα ήμουνα σίγουρος ότι κάθε βήμα που έκα-
να θα ήταν το τελευταίο μου. Αλλά, τίποτα δεν έγινε. Μήπως
οι θεοί ήσαν ευσπλαχνικοί σε μένα; Αυτό το ερωτηματικό
προστέθηκε μέσα στην ταραχή που είχε ξεσηκωθεί μέσα
μου.
Τρέχοντας βιαστικά στην πίσω θεράντα, στάθηκα τολμη-
ρά στις μύτες των ποδιών μου να παρακολουθήσω το πιάτο
που μόλις διακρινόταν. Είχα δει τον Γιόγκι, το σκυλί του
γείτονα δίπλα μας, να τρώει την προσφορά στο πνεύμα του
Νάνα, και ήθελα να βεβαιωθώ ότι αυτό δεν θα γινόταν ξανά!
Όταν πέρασε σχεδόν μισή ώρα χωρίς να συμβεί κάτι το ασυ-
νήθιστο, δεν μπορούσα να κρατηθώ άλλο. Ακόμα φοβισμέ-
νος από το τι τα πνεύματα μπορούσαν να κάνουν, αλλά, κά-
πως πιο τόλμη ρός τώρα, επέστρεψα στην αυλή και προσεχτι-     39

κά πλησίασα το μπανανόδεντρο. Για έκπληξη μου ανακάλυ-
ψα ότι η τροφή έλειπε! Ούτε ένα μικρό υπόλειμμα απ' αυτό
δεν είχε μείνει. Κι όμως, δεν είχα δει τίποτα το ορατό να έρ-
χεται κοντά στο πιάτο! Ώστε ήταν αλήθεια - το πνεύμα του
πατέρα μου το είχε φάει! Ήταν αυτό απόδειξη ότι δεν είχε
φτάσει τη νιρβάνα τελικά; Ήταν ένα πουλί πάνω σε κάποιο
δέντρο, και με παρακολουθούσε;
Απελπισμένος και ζαλισμένος, βημάτιζα ανήσυχος μπρος
και πίσω μέσα στην αυλή, ψάχνοντας προσεκτικά τους θά-
μνους και τα δέντρα για ένα πουλί, μικρό ή μεγάλο, που να έ-
μοιαζε έστω και λίγο του πατέρα μου. Εάν εγώ δεν μπορούσα
να τον αναγνωρίσω, εκείνος τουλάχιστον θα με ήξερε. Αλλά,
περίμενα μάταια για κάποιο από τα πλάσματα, που αμέριμνα
φτερούγιζαν και τιτΐβιζαν, καθαρίζοντας τα φτερά τους με τα
ράμφη τους, ώστε να σταματήσει κάποιο και να με κοιτάξει
αναγνωρίζοντας με. Κανένα απ' αυτά δεν μου έδωσε την πα-
ραμικρή προσοχή, εκτός αν διακινδύνευα να πάω πολύ κον-
τά τους, οπότε έφευγαν μακριά μου, φοβισμένα. Φυσικά, ο
πατέρας μου ποτέ δεν με είχε προσέξει πριν πεθάνει, γιατί,
λοιπόν, να με πρόσεχε τώρα;
Αργότερα, πήρα το γνωστό μονοπάτι για την καλύβα του
Γκοσίν. Ήταν αδύνατο να μιλήσουμε οι δυο μας αυτές τις ώ-
ρες, όταν τόσοι άλλοι ήσαν παρόντες. Ο γιος του, που ήταν
περίπου σαράντα χρόνων, ήταν έξω κι επισκεύαζε μια ρόδα
από το ποδήλατο του, με το οποίο γύριζε στην πόλη, όταν
πουλούσε μαγειρευμένο κρέας, με καρυκεύματα από κόκκι-
νες καυτερές πιπεριές. Είχε τελευταία παντρευτεί μια γυναί-
κα με δυο παιδιά, και είχαν όλοι τους μετακομίσει στην κα-
λύβα του Γκοσίν με τα δυο δωμάτια. Βλέποντας με να πλη-
σιάζω, σηκώθηκε κουρασμένα από το ξεφούσκωτο λάστιχο,
ένωσε τις παλάμες μπροστά από το σαγόνι του, και υποκλί-
θηκε.
«Σίτα - ραμ», είπε ευχάριστα. «Ψάχνεις για το γέρο; Αυτός
μέσα. Αισθάνεται γεράματα».
«Αυτό όχι αλήθεια!» αποκρίθηκε η φωνή του Γκοσίν από
μέσα. «Αισθάνομαι όχι γεράματα. Μόνο κρυωμένος». Για να
αποδείξει αυτά που είπε, ο υπερήφανος γέρος αν και ψηλός
4Q     για έναν Ινδό, κι ελαφρά στραβοπόδης, ήρθε κουτσαίνοντας

να καθήσει στη συνηθισμένη του θέση στην προστατευτική
σκιά της καλύβας. Κάθησα χωρίς να μιλήσω. Μόνο το ότι
βρισκόμουνα δίπλα του μου έδινε μια ανακούφιση και αί-
σθηση ασφάλειας, που δεν μπορούσα να εξηγήσω.
«Τα ωραία σου μαλλιά μεγαλώσουν πίσω γρήγορα», είπε
κουνώντας το κεφάλι του αργά πέρα - δώθε σαν αναποδογυρι-
σμένο εκκρεμές.
«Τα μαλλιά μου δεν με απασχολούν», απάντησα, μη μπο-
ρώντας να εκφράσω την εσωτερική μου ταραχή και τις αμφι-
βολίες.
«Ξέρεις κάτι, αδελφέ, ποτέ δεν θα ξεχάσω πώς έζησε ο πα-
τέρας σου. Ο πιο άγιος άνθρωπος που γνώρισα στη ζωή μου...
ο τρόπος που τα άφησε όλα!» Το κεφάλι του Γκοσίν συνέχι-
σε να πηγαίνει πέρα - δώθε από κατάπληξη.
Τέτοιος έπαινος πάντα με έκανε να φουσκώνω από υπερη-
φάνεια - ήταν ο πατέρας μου - αλλά, τώρα, μου έδινε μικρή
παρηγοριά, παρόλο που αισθάνθηκα ότι ο Γκοσίν είχε πλέον
μεταφέρει σε μένα το θαυμασμό που είχε για τον πατέρα μου.
Δεν μπορούσαμε να αρνηθούμε τα ίχνη του μικρού πουλιού,
που ξεχώριζαν καθαρά πάνω στις στάχτες. Καθένας, ακόμα
κι ο Παντίτ, το είχαν αποδεχθεί, προφανώς χωρίς την ταρα-
χή και την απογοήτευση που εγώ αισθάνθηκα. Αυτό έκανε
την σύγχυση μου πιο οδυνηρή.
«Πώς μπορεί αυτός νάναι τόσο μικρός τώρα;» Ρώτησα. Θα
ήταν πιο εύκολο να το χωνέψω αν γινόταν ένα μεγάλο πουλί,
αλλά ένα τόσο μικρό, μου προξενούσε μόνο μεγαλύτερη απο-
ρία.
«Κοίτα, αδελφέ, δεν είναι μικρός!» Μου απάντησε με έμ-
φαση ο Γκοσίν. Σώπασε, τρίβοντας το πηγούνι του σκεφτι-
κός, μετά άφησε ένα μακρύ, δυνατό αναστεναγμό. «Άκου τι
σου λέω, ε! Κανένα πουλί, με τόσο μικρό πόδι, δεν μπορεί να
φάει τόσο πολύ φαγητό, τόσο γρήγορα».
Φυσικά! Πηδώντας στα πόδια μου, έτρεξα πίσω στο δωμά-
τιο όπου οι στάχτες είχαν κλειστεί. Είχαμε φροντίσει να
κλείσουμε το παράθυρο καλά; Δεν μπορούσα να θυμηθώ.
Βγαίνοντας έξω κοίταξα κάτω από την άκρη της στέγης και
είδα τη φωλιά ενός μικρού πουλιού. Υπήρχε μια σειρά από η-
μικυκλικές τρύπες, η μια μετά την άλλη όπου η κυματιστή     41

μεταλλική οροφή στηριζόταν στον τοίχο· αρκετά μεγάλες,
υπολόγισα με χαρά, για ένα μικρό πουλί να μπει στο δωμά-
τιο. Αλλά, ήταν η φωλιά εκεί πριν το θάνατο του πατέρα μου;
Δεν ήμουνα εντελώς σίγουρος, αλλά, μου φαινόταν ότι υπήρ-
χε-
Μα, τότε, ο πατέρας μου δεν άφησε ίχνη στις στάχτες! Τι
ανακούφιση! Όμως τι έγινε το φαγητό - ποιος ή τι το έφαγε;
Ίσως κάποιος από τους Ασούρας ή Ρακσάσας, τους δαίμο-
νες, για τους οποίους μιλούσαν οι Βέδες να είχε επέμβει,
προσπαθώντας να μας προκαλέσει σύγχυση. Αυτό ήταν! Ε-
ξάλλου, ο πατέρας μου θα με προστάτευε από όλες αυτές τις
δυνάμεις του κακού - εκείνος και οι άλλοι Ανεβασμένοι Δά-
σκαλοι. Θα πίστευα στον πατέρα μου και σε ό,τι είχε κάνει
Και θα ακολουθούσα τα βήματα του.
«Ράμπι! Πού είσαι; Ο Μπάμπα είναι εδώ!» Η φωνή της Να·
νή με καλούσε.
« Έρχομαι, Μα!» Ανέβηκα βιαστικά τις σκάλες και μπήκα
στο σπίτι, όπου όλοι χαιρετούσαν με ενθουσιασμό τον καλό
μας φίλο.
«Ράμπι!» αναφώνησε ο μεγάλος Παντίτ, σφίγγοντας με σε
ένα θερμό αγκάλιασμα. Ο Τζάνχι Πρασάντ Σαρμά Μαχα-
ράτζ, γεννημένος στην Ινδία, ήταν ο Πρώτος Παντίτ στο νη-
σί μας. Δεν υπήρχε μεγαλύτερη τιμή από το να τον έχεις επι-
σκέπτη. Στενός φίλος και θαυμαστής του πατέρα μου, ο
Μπάμπα σταματούσε για λίγο στο σπίτι μας, κάθε φορά που
ο δρόμος του τον έφερνε από κει στα συχνά ταξίδια του, κα-
θώς επισκεπτόταν το Τρινιδάδ κατά μήκος και πλάτος. Μι-
λούσε μόνο Ινδικά - πολύ λίγα Αγγλικά - και αρκετά καλά
Σανσκριτικά. Ψηλός, με δέρμα ανοιχτόχρωμο και μάλλον
σωματώδης, με πυκνή γενειάδα, που άρχιζε ν' ασπρίζει. Θα
τον περνούσε κανείς για τον Αη Βασίλη, αν ήταν λίγο πιο
παχύς. Μια μορφή που ενέπνεε το φόβο σε μερικούς, μαζί
μου ήταν τόσο εύθυμος και φιλικός όσο θα μπορούσε να εί-
ναι κι ο Αη Βασίλης, κι αγαπούσε ο ένας τον άλλο.
«Ράμπι!» αναφώνησε πάλι, κρατώντας με από το χέρι.
«Βλέπω τον πατέρα σου σε σένα κάθε μέρα και περισσότερο.
Ο Μπαγκβάν έχει το μάτι του επάνω σου. Μια μέρα θα γίνεις
42      ένας μεγάλος Γιόγκι! Έχεις τα μάτια του πατέρα σου - και

σύντομα θα έχεις και τα μαλλιά του», συμπλήρωσε με ένα
γέλιο, βάζοντας τρυφερά τα δάχτυλα του μέσα στα κοντά
μαλλιά μου, που έμοιαζαν να μεγαλώνουν τόσο αργά.
Γύρισε στη μητέρα μου, που ακτινοβολούσε από υπερη-
φάνεια δίπλα μου. «Είναι πολύ έκτακτος. Πολύ έκτακτος!» ε-
πανέλαβε, κουνώντας το κεφάλι του με έμφαση. «Κάποια
μέρα θα γίνει ένας μεγάλος Γιόγκι, σαν τον πατέρα του». Το
στήθος μου φούσκωσε και τα μάτια μου υγράνθηκαν. Ναι, θα
γινόμουνα] Ύψωσα το ανάστημα μου όσο μπορούσα.
Η επίσκεψη του ήταν σύντομη. Πήγαινε να εκτελέσει μια
ειδική Πούτζια για ένα πολύ πλούσιο Ινδουιστή στο Πόρτ ο
Σπαίην που είχε καρκίνο και ήθελε να προετοιμάσει το δρό-
μο - με μεγάλη αμοιβή - για την είσοδο του στην επόμενη
ζωή. Μερικοί Παντίτ, με σωστή πληρωμή, υπόσχονται ακό-
μα και τη Νιρβάνα. Ο Παντίτ Τζάνχι δεν έδινε τέτοιες εγ-
γυήσεις, αλλά, χιλιάδες Ινδουιστές είχαν μεγάλη πίστη στην
αποτελεσματικότητα της μεσιτείας του με τις θεότητες και
ήσαν πρόθυμοι να πληρώσουν καλά για να την πάρουν.
Αφού μας έδωσε την ευλογία του, ο μεγάλος Παντίτ μάζε-
ψε το Ντότι πιο σφιχτά γύρω του και δρασκέλισε το πάτωμα
προς την πόρτα, όπου σταμάτησε να υποκλιθεί. Με τα χέρια
κάτω από το πηγούνι, οι παλάμες ενωμένες, όλοι μας υποκλι-
θήκαμε προς εκείνον σε αναγνώριση της θεότητας μέσα σε
όλους μας. Την άλλη στιγμή βιαστικά κατέβηκε τις σκάλες.
Έτρεξα έξω στη βεράντα και του κούνησα το χέρι καθώς έ-
μπαινε στο αυτοκίνητο που τον περίμενε. Τα λόγια του η-
χούσαν ακόμα στα αυτιά μου όταν το αυτοκίνητο εξαφανί-
στηκε στην πρώτη στροφή. Ήταν αδύνατο για μένα να ξε-
χάσω ότι ήμουνα έκτακτος. Όλοι μου το υπενθύμιζαν. Θα γι-
νόμουνα ένας μεγάλος Παντίτ· περισσότερο ακόμα, ένας
Γιόγκι, ένας άγιος, όπως ο πατέρας μου.
Η μητέρα είχε σταθεί πλάι μου καθώς κι .αυτή τον αποχαι-
ρετούσε. Τώρα έβαλε το χέρι της γύρω μου και με χάιδεψε
στον ώμο. Νόμιζα ότι ήξερα τι σκεφτόταν. Θα συνέχιζα για
τον πατέρα μου· ο μανδύας του είχε πέσει επάνω μου. Εκείνη
και εγώ θα ακολουθούσαμε τα βήματα του μαζί.
Αλλά, είχα κάνει λάθος. Εκείνη σκεφτόταν κάτι άλλο και
προσπαθούσε να βρει λέξεις να μαλακώσει το χτύπημα.	43

«Οι στάχτες του πατέρα σου πρέπει να μεταφερθούν στο
Γάγγη, Ράμπι», είπε τελικά, «και να σκορπιστούν στον ιερό-
τερο από όλους τους ποταμούς, για να μεταφερθούν στη θά-
λασσα. Θα ήθελα να κάνεις το ίδιο και για μένα όταν πεθά-
νω».
Ο Γάγγης! Τι πέπλος μυστηρίου κάλυπτε αυτό το όνομα.
Άγια Μητέρα των ποταμών - όπως η αγελάδα, η Μητέρα ό-
λων μας, τρέχει καθαρός πάνω από τις ψηλότερες κορυφές
των Ιμαλαΐων, κάτω και μέσα από τις στέππες και κοιλάδες
στον κόλπο της Βεγγάλης. Στο Μπεναρές, την πιο ιερή πό-
λη, οι στάχτες πρέπει να σκορπιστούν πάνω στα νερά. Θα ή-
ταν η τελική πράξη για την υπόθεση της ψυχής του πατέρα
μου στα χέρια του Κρίσνα.
«Θα με πάρεις μαζί σου, έτσι δεν είναι, Μαμά;» Παρακάλε-
σα. «Σε παρακαλώ, Μαμά! Πρέπει να έρθω μαζί σου! Πρέπει
να με πάρεις!»
«Θα το ήθελα, Ράμπι, αλλά είναι πολύ μακριά για σένα. Θα
κουραστείς. Και, φυσικά, δεν μπορείς να χάσεις το σχο-
λείο...»
«Δεν θα κουραστώ, το υπόσχομαι! Και θα μπορούσα να
πάω σχολείο στην Ινδία».
Κούνησε το κεφάλι της αργά και λυπημένα. «Λυπάμαι...
αλλά, μη ανησυχείς, θα γυρίσω σύντομα. Το υπόσχομαι».
«Σε παρακαλώ, μη με αφήσεις!» ικέτευσα. «Δεν θέλω να
μείνω εδώ μόνος, χωρίς εσένα!»
«Δε θα είσαι μόνος. Είναι η Μα και η θεία Ρεθάτη κι όλα
τα ξαδέλφια σου και ο θείος Κουμάρ κι ο Λάρυ...» Έ6αλε το
μπράτσο της γύρω μου και με χάιδεψε στον ώμο. «Θα γυρίσω
γρήγορα, Ράμπι. Είναι υπόσχεση. Τι θα ήθελες να σου φέρω
από την Ινδία;»
«Έναν Ελέφαντα!» είπα με λαχτάρα. «Ένα σαν κι αυτόν
στις φωτογραφίες!»
Η μητέρα με είχε διδάξει ότι το να δέχομαι ο,τιδήποτε η
μοίρα μου έφερνε, χωρίς παράπονο, ήταν το καθήκον μου
σαν Ινδουιστή. Αλλά, αυτό το καθήκον της στωικής αποδο-
χής της μοίρας μου, επιβεβλημένο από τον Κύριο Κρίσνα,
έγινε ένα θάρος πολύ μεγάλο για ένα μικρό παιδί να υποφέ-
44      Ρει- όταν ήρθε η μέρα για την αναχώρηση της μητέρας μου.

Γεμάτος λύπη μπήκα στο αυτοκίνητο δίπλα της για τη δια-
δρομή μέχρι την προβλήτα στο Πορτ ο Σπαίην απ' όπου θα
έπαιρνε το πλοίο, που θα την πήγαινε στην Αγγλία, και μετά
στην Ινδία. Η Μα, που δεν μπορούσε να έρθει μαζί μας, χαι-
ρετούσε από το παράθυρο και η μητέρα μου της κούνησε το
χέρι, αποχαιρετώντας την καθώς φεύγαμε. Αυτή ήταν η πιο
άσχημη ημέρα της ζωής μου. Χαιρέτησα και εγώ με το χέρι
μου για καλή αντάμωση, αποφασισμένος να πάω στην Ινδία
μαζί της. Στη δυνατή αύρα, η τελευταία σημαία του Χανου-
μάν κυμάτιζε στην κορυφή του στύλου μπροστά από το μαγα-
ζί ποτών κι υφασμάτων. Κομμένη από άσπρο πανί και ραμ-
μένη με αγάπη από τη Μα σε κόκκινο βαμβακερό φόντο, η
μορφή του αγαπημένου μου ήρωα, του θεού πίθηκου Χανου-
μάν, φαινόταν να μου λέει αντίο. Καλό σημάδι!
Περίπου μια ντουζίνα αυτοκίνητα γεμάτα από συγγενείς
και φίλους ήρθαν μαζί μας να πουν το «αντίο» στη μητέρα
μου. Ήταν λιγότερο από ένα χρόνο που πολλοί από εμάς ή-
μασταν στην ίδια αυτή αποβάθρα ν' αποχαιρετήσουμε το
θείο Διοναρίν, ο οποίος έφευγε για την Αγγλία. Ήταν ο με-
γαλύτερος αδελφός της μητέρας μου κι είχε φύγει να σπου-
δάσει στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Ο Διοναρίν ήταν σαν
πατέρας για μένα. Είχαμε σταθεί στην προκυμαία και κλαί-
γαμε καθώς το πλοίο έβγαινε αργά έξω από το λιμάνι. Είχα
αισθανθεί τότε ότι η καρδιά μου θα έσπαζε. Και, τώρα, έφευ-
γε κι η μητέρα μου. Βιαστικά σκούπισα τα μάτια μου με το
μανίκι μου. Ήθελα να είμαι γενναίος, αλλά, η συχνή επανά-
ληψη των συγγενών και φίλων, που έλεγαν κάθε τόσο, πόσο
προνομιούχα ήταν η μητέρα μου να κάνει αυτό το ιερό προσ-
κύνημα εμένα μ' έκανε κομμάτια. «Η μητέρα σου πάει στην
Ινδία, Ράμπι, στο Γάγγη! Πόσο τυχερή είναι!» έλεγαν συνέ-
χεια. «Μη είσαι τόσο λυπημένος. Θα γυρίσει γρήγορα». Πώς
μπορούσα να πω σ' αυτούς ή σε κείνη ότι η καρδιά μου είχε
σπάσει;
. Ανεβήκαμε όλοι στο καράβι. Σα ναρκωμένος άκουγα τα
ενθουσιώδη σχόλια* πόσο μεγάλο και πολυτελές ήταν το κα-
ράβι, πόσο αναπαυτικές οι καμπίνες, και το φαγητό-πόσο ε-
ξωτική ήταν η ξένη κουζίνα αυτού του Ολλανδικού πλοίου.
Ήσαν όλα τόσο ανόητα. Τι την έμελλε τη μητέρα μου για     45

πολυτέλεια; Και, όσο για το φαγητό, έστειλε έναν από τους
θείους μου κάτω στην αποβάθρα να της αγοράσει μια μεγάλη
ποσότητα από φρούτα και λαχανικά για το ταξίδι. Εντελώς
θεληματικά, και σε ηλικία μόλις τεσσάρων χρόνων, είχα
δώσει τη δική μου σοβαρή υπόσχεση ν' ακολουθήσω την Α-
χίμσα, το δόγμα της μη - βίας, σεβόμουνα κάθε είδους ζωή -
κι έγινα ένας αυστηρός χορτοφάγος σαν τη μητέρα μου. Πώς
τολμούσαν οι φίλοι και συγγενείς να φανταστούν ότι θα κα-
θόταν έστω στην ίδια τραπεζαρία όπου το κρέας της ιερής α-
γελάδας καταβροχθιζόταν από τους απίστους!
Ο θρησκευτικός μου ζήλος ήταν όχι μόνο να ευχαριστήσω
τους θεούς και ν' ακολουθήσω τ' αχνάρια του πατέρα μου, αλ-
λά, επίσης, να ευχαριστήσω τη μητέρα μου, που με δίδαξε
τον Ινδουισμό. Είμαστε τόσο ενωμένοι και την αγαπούσα
τόσο πολύ. Δεν ήταν σωστό να χωριστώ από εκείνη, εγώ που
ακολουθούσα το Ινδουϊστικό ιδεώδες πιο πολύ από όλους αυ-
τούς τους ευχόμενους φωνακλάδες, που τόσο ανόητα ξεφώνι-
ζαν γι' αυτό το ταξίδι το οποίο σε μένα έφερνε τόσο μεγάλο
πόνο.
Η ατμοσειρήνα του πλοίου έδωσε ένα μακρύ, παρατεταμέ-
νο σφύριγμα. «Γεια σου... καλό ταξίδι... γράψε μας σύντο-
μα... θα σε ξαναδούμε... θα μας λείψεις!» Καθένας προσπα-
θούσε να πει την τελευταία λέξη.
«Δώσε στη μαμά σου ένα φιλί, Ράμπι!» Η θεία Ρεβάτη με
έσπρωχνε μπροστά. Η πραγματικότητα της μοναξιάς που αν-
τιμετώπιζα με σύντριψε.
«Θα πάω και γω στην Ινδία!» Φώναξα, αρπάζοντας με τα
δυο μου χέρια το πόμολο της πόρτας από την καμπίνα της
μητέρας μου και το κρατούσα μ' ένα πιάσιμο απόφασης θα-
νάτου.
Ο Κάκα Νάκι, ο οποίος ήταν σωφέρ του Νάνα κι οδηγούσε
την ξεσκέπαστη κίτρινη Σεθρολέτα, άπλωσε μια σακούλα με
φρέσκα φυστίκια. Τα αγαπούσα. «Έλα, Ράμπι,» είπε για να
με μαλακώσει. «Πάρτα!» Αλλά, δεν θα ξεγελιόμουνα. Δεν υ-
πήρχε τρόπος να με κάνουν ν' αφήσω αυτή την πόρτα.
Η μητέρα άρχισε να με παρακαλάει. «Ράμπι, σε παρακαλώ!
Τι σ' έπιασε. Άφησε την πόρτα τώρα. Πήγαινε με τη θεία Ρε-
46      βάτη. Μπορείς να μου κουνάς το χέρι από την αποβάθρα».

Έσφιξα τη λαβή μου. «Θα έρθω μαζί σου, μαμά! Σε παρα-
καλώ! Πάρε με μαζί σου!»
«Έλα, έλα. Πρέπει να φύγουμε!» είπε η θεία Ρεβάτη, με τα
μάτια της γεμάτα δάκρυα στη σκέψη ότι χάνει την αδελφή
της. «Το πλοίο θα φύγει τώρα». Προσπάθησε ευγενικά να
πάρει το χέρι μου από το πόμολο, αλλά το πιάσιμο ήταν δυ-
νατό όσο ο φόβος μπορούσε να το κάνει. Είδα την αμηχανία
στο πρόσωπο της μητέρας μου. Ήταν αδιανόητο να μ' εξανα-
γκάσουν ή να με πληγώσουν. Ήμουνα ένα παιδί - άγιος, ένας
Βραχμάνος, γιος ενός μεγάλου Γιόγκι. Αλλά, η ατμοσέιρήνα
του πλοίου άφησε ένα ακόμα προειδοποιητικό σφύριγμα.
«Πρέπει να φύγουμε - τώρα αμέσως!» Ήταν ο θείος Κου-
μάρ, που υψωνόταν από πάνω μου, προσπαθώντας να είναι
ευγενικός, αλλά σταθερός. Νομικός σύμβουλος της επαρ-
χίας μας, η φωνή του είχε πάντα ένα τόνο εξουσίας. Εγώ, ό-
μως, ήμουνα αποφασισμένος κι άρχισα να ξεφωνίζω, κρα-
τώντας την πόρτα απελπισμένα. Ο Κάκα Νάκι βοήθησε τον
Κουμάρ στην προσπάθεια να πάρει τα χέρια μου ευγενικά
από το πόμολο. Ένα χέρι τραβήχτηκε. Πήγε πίσω πάλι στο
πόμολο όταν το άλλο με μεγάλη προσπάθεια το ελευθέρωσα
από τη λαβή. Τα ξεφωνητά μου πρόσθεταν περισσότερη τα-
ραχή «Θα πάω με τη Μαμά! Θα πάω με τη Μαμά!»
Ποτέ πριν δεν είχα φερθεί με τέτοιο τρόπο. Αυτό το μικρό
παιδί-άγιος προξενούσε πρωτάκουστη ταραχή μπροστά
στους κεραυνοβολημένους συγγενείς. Αλλά δεν υπήρχε άλ-
λος χρόνος για χάσιμο. Ο Λάρι και ο Νάκι μαζί με απόσπα-
σαν από την πόρτα και με έβγαλαν έξω από την καμπίνα της
μητέρας μου. Κλωτσώντας και ξεφωνίζοντας, μεταφέρθηκα
έξω από το πλοίο και κάτω στην αποβάθρα.
Τι αποχαιρετισμός! Όλη η μαχητική διάθεση είχε ξεθυ-
μάνει τώρα. Στάθηκα κλαίοντας με λυγμούς, χωρίς να μπο-
ρώ μέσα από τα δάκρυα να διακρίνω τη μορφή της μητέρας
μου, που μας αποχαιρετούσε, καθώς το πλοίο απομακρυνό-
ταν από την αποβάθρα. Σ' όλη τη διαδρομή για το σπίτι έ-
κλαιγα με λυγμούς απαρηγόρητος. Τη νύχτα κοιμήθηκα μέ-
σα σε κλάματα. Την άλλη μέρα αρνήθηκα να φάω, κλαίγον-
τας υστερικά, παρά τις προσπάθειες που έκαναν να με παρη-
γορήσουν. Ήξερα ότι έπρεπε να υποταχθώ σ' αυτό που η     47

48

Κάρμα μου είχε φέρει, αλλά ήμουνα ένα μικρό παιδί, ένα πο-
λύ αδύναμο ανθρώπινο πλάσμα, που χρειαζόταν αγάπη, την
οποία μόνο η μητέρα μπορεί να δώσει.
Ποτέ δεν θα την έβλεπα ξανά. Ήταν μια τρομερή βεβαιό-
τητα, που μεγάλωνε σε κάθε σπασμωδικό λυγμό.

3
ΚΑΡΜΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ
«Πρέπει να μάθεις υπομονή, Ράμπι. Υπάρχουν πολύ λίγα
πράγματα πιο σπουδαία... ή πιο δύσκολα».
«Αλλά, Μα, πως η μητέρα λέει θα έρθει πίσω σύντομα; Δυο
χρόνια λείπει κιόλας, και τώρα στο γράμμα της λέει πάλι πως
θάρθει του χρόνου. Κάθε φορά γίνεται του χρόνουΐ» Εξακο-
λουθούσα να λέω στους φίλους μου που ρωτούσαν, ότι θα
γύριζε «του χρόνου». Αλλά, ούτε κι εγώ το πίστευα πλέον.
Η Νανή καθόταν στη συνηθισμένη της θέση, δίπλα στο
παράθυρο, όπου την επισκεπτόμουν κάθε πρωί. Με μια βα-
θιά υπόκλιση για χαιρετισμό, με τις παλάμες ενωμένες, θα
καθόμουν έπειτα σταυροπόδι στο πάτωμα μπροστά της. Πα-
ρακολουθούσα τα δάχτυλα της να πετούν σβέλτα καθώς άρ-
χιζε το περίπλοκο κέντημα της, που θα της έπαιρνε τον πε-
ρισσότερο χρόνο της ημέρας. Τα περισσότερα κεντήματα τα
χάριζε σε άλλους. Παράλυτη από τη μέση και κάτω, από πο-
λιομυελίτιδα που της μεταδόθηκε μετά τη γέννα - και από τις
πολλές νύχτες που αναγκάστηκε να κοιμηθεί έξω στη βροχή,
κάτω από ένα φοινικόδεντρο, εξαιτίας της σκληρότητας του
Νάνα - υπέφερε τον πόνο και την ατυχία της χωρίς να παρα-
πονιέται. Στην πραγματικότητα, ήταν η πιο χαρούμενη μέσα
στο σπιτικό, η μόνη που όλοι αναζητούσαμε, όταν χρειαζό-
μασταν παρηγοριά ή συμβουλή.

«Έχε υπομονή, Ράμπι», είπε πάλι. «Υπομονή! Η μητέρα
σου λείπει σ' όλους μας. Πήρε υποτροφία να σπουδάσει στο
πανεπιστήμιο του Μπεναρές. Δεν το ξέρεις, αλλά το είχε
στην καρδιά της για να σπουδάσει στο πανεπιστήμιο πριν α-
κόμα από το γάμο της. Είναι η Κάρμα της τώρα - κανείς δεν
μπορεί να το σταματήσει αυτό».
«Νομίζεις ότι η μητέρα θα γυρίσει του χρόνου αληθινά;»
Ρώτησα.
«Ποτέ μη χάνεις την πίστη σου στη μητέρα σου, Ράμπι -
ή σε κάποιον άλλο», απάντησε η Μα, ήρεμα. «Σήμερα έχει
την πρόθεση να έρθει του χρόνου. Αλλά, αν αυτό δεν γίνει,
τότε να ξέρεις ότι υπάρχει κάποια αιτία και να τη δεχθείς με
υπομονή». Αυτή ήταν για μένα μια δύσκολη συμβουλή για ν'
ακολουθήσω.
Η Μα είχε ένα τόσο ευγενικό τρόπο. Ποτέ δεν έλεγε μια
κακιά κουβέντα, ποτέ δεν είδα ίχνος από το θυμό, που χαρα-
κτήριζε τόσους πολλούς από τα άλλα μέλη του σπιτικού. Ή-
ταν ο ειρηνοποιός στις οικογενειακές φιλονικίες, που μερι-
κές φορές ήταν βίαιες, δίνοντας μας το έντονο αίσθημα ότι
το θυμωμένο πνεύμα του Νάνα υποκινούσε τις φιλονικίες αυ-
τές μεταξύ των απογόνων του. Η γλυκιά διάθεση της Μα ή-
ταν σαν βάλσαμο πάνω σ' ένα τραύμα.
Όχι ότι ο Νάνα ήταν πάντα φιλόνικος άνθρωπος. Μερικές
φορές φαινόταν η ενσάρκωση της καλοσύνης και της γεν-
ναιοδωρίας, δανείζοντας χρήματα στους φτωχούς, ακόμα και
σε μερικούς από τους μαύρους, οι οποίοι περιφρονούνταν
από τους περισσότερους Ινδουιστές. Ο Νάνα είχε γίνει ο φί-
λος τους, και τον θαύμαζαν ήταν ο ευεργέτης τους. Όρθιος
στη βεράντα, θα πέταγε μερικές φορές χούφτες από ασημέ-
νια νομίσματα μπροστά από το μαγαζί, προς μεγάλη χαρά
των παιδιών και των εργατών από τα κοντινά χωράφια οι ο-
ποίοι αγωνιζόντουσαν ν' αρπάξουν τα χρήματα που τάβλε-
παν σαν να έπεφταν από τον ουρανό. Ο Νάνα ήταν ο πρώτος
στα μέρη μας που απόκτησε ραδιόφωνο - ένα μεγάλο ακρι-
βό μοντέλο που το έφερε από την Αμερική - και συχνά γεν-
ναιόδωρα μοιραζόταν αυτό το μαγικό κουτί. Καρέκλες θα έ-
μπαιναν στη σειρά στο μεγάλο σαλόνι, πελάτες, γείτονες,
50    φίλοι και συγγενείς θα προσκαλούνταν, και η ένταση του ή-

χου θα μεγάλωνε - σαν κινηματογράφος χωρίς πανί. Αυτή τη
μεγάλη τιμή τη μοίραζε χωρίς προσωποληψία σε πλούσιους
και φτωχούς, και όλοι τους θαύμαζαν το θεαματικό μηχάνη-
μα.
Η κακή πλευρά του Νάνα, όμως, φαινόταν να βρίσκεται
μόλις κάτω από την επιφανειακή ηρεμία του και μπορούσε
να εκραγεί ξαφνικά χωρίς προειδοποίηση. Ενώ σερβίριζε
κάποιον πελάτη κάτω, στο ποτοπωλείο, μπορούσε να φύγει
ξαφνικά, την ώρα που έκανε λογαριασμό σ' έναν πελάτη να
ανέβει τις σκάλες επάνω στο σπίτι όπου μέναμε, να πάρει μια
βαριά δερμάτινη λουρίδα, και, με φοβερή μανία, να αρχίσει
να τους δέρνει όλους - εκτός από μένα - χωρίς να υπάρχει
κάποια λογική αιτία γι' αυτό.
Το είχαμε αποδεχτεί σαν την Κάρμα του, κάτι που του είχε
μείνει από την «προηγούμενη» ζωή. Η Ινδουϊστική μυθολο-
γία είναι γεμάτη από ιστορίες περί δαιμόνων που μεταδίδουν
κακή Κάρμα. Κάποιες φορές φαινόταν ότι μερικοί από αυ-
τούς τους δαίμονες του χειρότερου είδους - είχαν μπει μέσα
στον Νάνα, και τον μεταμόρφωναν στη στιγμή. Ψιθυριζόταν
ότι ίσως τα πνεύματα, που φύλαγαν το θυσαυρό του, είχαν
καταλάβει την ψυχή του, γιατί υπήρχε κάτι το υπερφυσικό
στις κρίσεις του θυμού του και στη δύναμη και την πανουρ-
γία που έδειχνε αυτές τις στιγμές. Εντούτοις ήταν θρη-
σκευόμενος άνθρωπος, και κάθε πρωί και βράδυ έκανε τις Ιν-
δουϊστικές προσευχές του και τη λατρεία του,
συγκεντρώνοντας όλα τα παιδιά να ψάλλουν τους Ινδουϊστι-
κούς ύμνους και να μουρμουρίζουν τις μάντρας.
Παρόλο που ο Νάνα είχε πάρει άλλη γυναίκα αφότου η
Νανή είχε μείνει παράλυτη, ήταν στιγμές που μεταχειριζό-
ταν τη Μα με μεγάλη καλοσύνη. Πρόθυμος να ξοδέψει μια
περιουσία για να την κάνει καλά, ο Νάνα είχε πληρώσει με-
γάλα ποσά σε Παντΐτ που είχαν θεραπευτικές ικανότητες.
Την πήγε επίσης σε πρακτικούς γιατρούς και σε διάφορους
μάγους, καθώς και σε ένα μεγάλο Νοσοκομείο στο Πορτ ο
Σπαίην, και ακόμα, σε ένα φημισμένο Καθολικό Τέμενος.
Αλλά, ούτε τα χρήματα ούτε τα πνεύματα στα οποία εκείνος
εμπιστευόταν μπόρεσαν να φέρουν την παραμικρή βελτίω-
ση. Η Μα παρέμενε παράλυτη από τη μέση και κάτω, και     51

μόνο με μεγάλη προσπάθεια μπορούσε να μπουσουλάει στο
πάτωμα.
Με πολλή τρυφερότητα τα παιδιά της θα την μετέφεραν
μέσα στο σπίτι - στην καρέκλα της, κοντά στο παράθυρο, ή
στην τραπεζαρία για φαγητό ή στο σαλόνι, όταν φίλοι και
συγγενείς έρχονταν για επίσκεψη ή όταν ο Παντίτ ερχόταν
για κάποια ειδική πούτζια. Τις περισσότερες ώρες της η Μα
τις περνούσε στην αγαπημένη της θέση - όπου μεταφερόταν
κάθε πρωί μετά το μπάνιο της - από όπου μπορούσε να βλέπει
πέρα από τις φοινικιές κι απέναντι από τις φυτείες ζαχαρο-
κάλαμου και τα έλη, μακριά κάτω στον κόλπο. Σηκώνοντας
το βλέμμα από το λεπτό κέντημα της για να ξεκουράσει τα
μάτια της, της άρεσε να παρακολουθεί τις πεταλούδες με τα
ζωηρά χρώματα και τα πολλά είδη πουλιών να τιτιβίζουν
από δέντρο σε δέντρο ή να πετούν σε σχηματισμούς ψηλά
στον ουρανό· διάφορα είδη τροπικών πουλιών, παπαγαλά-
κια, μαυροκίτρινα πουλιά του καλαμποκιού κι άλλα, καθώς
και ένα μικρό μπλε πουλί, που το λέγαμε μπλου-τζην και το
οποίο ήμουν σίγουρος ότι είχε αφήσει τα ίχνη του πάνω στις
στάχτες του πατέρα μου.
Όταν η Μα ήταν στο νοσοκομείο στο Πορτ ο Σπαίην κά-
ποιος της είχε δώσει μια Βίβλο, την οποία έφερε στο σπίτι
μαζί της. Είχε αγαπήσει αυτό το απαγορευμένο βιβλίο, ειδι-
κά τους Ψαλμούς. Όταν ο Νάνα την ανακάλυψε να το δια-
βάζει μυστικά στα παιδιά της, είχε εκραγεί, με μανιακή οργή.
«Θα σε μάθω ποτέ να μη φέρνεις χριστιανικά ψέματα μέσα
στο σπίτι μου!» είπε με ύφος βρυχηθμού στα Ινδικά. Τραβών-
τας το βαρύ δερμάτινο ζωστήρα του, την είχε χτυπήσει με
όλη του τη δύναμη, σημαδεύοντας την πλάτη και τους ώμους
της. Μετά, αρπάζοντας τη Μα στα δυνατά του μπράτσα, ο
Νάνα την τράβηξε έξω στη βεράντα και την πέταξε κάτω
από τη σκάλα. Ενώ εκείνη ήταν ξαπλωμένη βογγώντας από
τους πόνους, έσκισε το μισητό βιβλίο σε μικρά κομμάτια και
το πέταξε στα σκουπίδια. Με κάποιο τρόπο, κατάφερε η Μα
να αποκτήσει μια άλλη Βίβλο, αλλά, και πάλι, την χτύπησε
βάρβαρα και την πέταξε από τις σκάλες. Χωρίς να περνάει
καλύτερα, αλλά για διαφορετικούς λόγους, η δεύτερη γυναί-
52     κα του Νάνα είχε φύγει από το σπίτι. Η Νανή δεν μπορούσε

να φύγει, γιατί δυστυχώς, ήταν παράλυτη κι υπομονετικά υ-
πέφερε την κακοπέραση, που τη δεχόταν ως Κάρμα.
Το ότι μπορούσε να διαβάζει αυτό το μισητό Χριστιανικό
βιβλίο ήταν ένα αίνιγμα για μένα. Όταν ένας Παντίτ, τον ο-
ποίο γνώριζα, μερικές φορές ανέφερε αποσπάσματα από τη'
Βίβλο, ο θυμός μου δεν είχε όρια. Αυτός ήταν θαυμαστής του
Ραμακρίσνα, του φημισμένου λάτρη της θεάς Κάλι και δά-
σκαλου του Βιβεκενάντα, του ιδρυτή της Εταιρίας Βεντάντα.
Όπως και η Μα, πίστευε ότι όλες οι θρησκείες έχουν κάποια
στοιχεία αλήθειας και τελικά θα οδηγήσουν τους οπαδούς
τους στο Βράχμαν. Ήμουν ήδη ένας πολύ φανατικός Ινδουι-
στής για να συμφωνήσω μ' αυτό. Όταν διάβαζα στην Μπα-
γκαβάτ-Γκιτά ότι ο Κύριος ο Κρίσνα είχε πει ότι όλοι οι
δρόμοι οδηγούν σ' αυτόν, ήμουν, πολύ δυσαρεστημένος. Ή-
μουν υποχρεωμένος να το δεχτώ, γιατί το έλεγε η Γκιτά, αλ-
λά παρηγορούσα τον εαυτό μου με τη σκέψη ότι η θρησκεία
μου ήταν ο καλύτερος δρόμος. Η επιθυμία της Μα να αναμι-
γνύει τη θρησκεία της με το Χριστιανισμό ήταν το μοναδικό
σημείο διαφωνίας που είχαμε, αλλά ποτέ δεν το συζητούσα-
με.
Η θεία μου Ρεβάτη ήταν μια πολύ αυστηρή Ινδουΐστρια.
Αυτή δεν διάβαζε τη Βίβλο. «Διάβαζε τη Μπαγκαβάτ-Γκιτά,
Ράμπι, ξανά και ξανά», με παρακινούσε συχνά. Την εκτιμού-
σα για τη θρησκευτική ζωή που ζούσε. Προσπάθησε να υπο-
καταστήσει τη μητέρα μου και με δίδαξε πολλά από τις Βέ-
δες, ιδιαίτερα από τη Βεδάντα, που την αγαπούσε πολύ.
Αποδεχόμουν κάθε τι που τα ιερά βιβλία έλεγαν, αν και
πολλά απ' αυτά ήσαν δύσκολα να τα καταλάβω και φαίνον-
ταν αντικρουόμενα. Πάντα είχα την επίγνωση ότι ο Θεός υ-
πήρχε αδιάλειπτα και ότι δημιούργησε τα πάντα. Εντούτοις,
οι Βέδες λένε ότι υπήρξε χρόνος κατά τον οποίο τίποτα δεν
υπήρχε - και το Βράχμαν βγήκε από το μηδέν. Ακόμα κι ο
Γκοσίν δεν μπορούσε να συμβιβάσει αυτό με το ρητό του
Κρίσνα στην Γκιτά: «Εκείνο που δεν υπάρχει, δεν μπορεί
ποτέ και να υπάρξει». Αυτό παρέμενε για μένα ένα αίνιγμα.
Η ιδέα ενός Θεού όπως τον διδάχτηκα στον Ινδουισμό - ότι
ένα φύλλο, ένα ζωύφιο, ένα αστέρι ήταν θεός, ότι Βράχμαν εί-
ναι το κάθε τι και τα πάντα είναι Βράχμαν - δεν συμφωνούσε    53

με τη γνώση που είχα για τον Θεό, ότι δεν είναι απλά ένα μέ-
ρος του σύμπαντος, αλλά ο δημιουργός του, διαφορετικός
και πολύ πιο μεγάλος από εμένα, όχι κάτι μέσα μου, όπως εί-
χα διδαχτεί. Η θεία Ρεβάτη κι ο Γκοσίν μου είχαν εξηγήσει
ότι εγώ, όπως όλοι οι άνθρωποι, ήμουν θύμα του πεπρωμένου
(Μάγια), μια παρανόηση της πραγματικότητας, που πλανά
όλους εκείνους που δεν έχουν ακόμα φωτιστεί. Αποφάσισα
να απαλλαγώ από αυτή την άγνοια. Ο πατέρας μου είχε πολε-
μήσει και κυριεύσει την ψευδαίσθηση του αποχωρισμού
από το Βράχμαν, και θα έκανα κι εγώ το ίδιο.
Μετά το μυστηριώδη θάνατο του πατέρα μου, έγινα το
προσφιλές θέμα για τους παλμολόγους*, αστρολόγους, και
μελλοντολόγους, που συχνά σταματούσαν στο σπίτι μας. Η
οικογένεια μας δεν έπαιρνε καμιά σπουδαία απόφαση χωρίς
να συμβουλευτεί έναν αστρολόγο. Το μέλλον μου έπρεπε να
βεβαιωθεί κατά τον ίδιο τρόπο. Δεν θα μπορούσα ποτέ να έχω
φιλοδοξία για κάτι που τα άστρα δεν είχαν προσδιορίσει. Ε-
πομένως, ήταν πολύ ενθαρρυντικό να ξέρω ότι οι γραμμές
στις παλάμες μου κι οι πλανήτες αλλά και τα άστρα, σύμφω-
να μ' αυτούς που τα διάβαζαν, όλα συμφωνούσαν ότι θα γι-
νόμουν ένας μεγάλος Ινδουιστής αρχηγός. Γιόγκι, Γκουρού,
Παντίτ, Σαννάσι, Αρχιερέας σε κάποιο ναό - οι διάφορες
προβλέψεις άρχισαν να ζαλίζουν το μικρό μυαλό μου.
Μια εξαιρετικά προικισμένη παλμολόγος ζούσε στο μι-
κρό χωριό Μάγια, εφτά μίλια περίπου από μας. Πολλοί άν-
θρωποι έρχονταν από όλο το νησί να πάρουν συμβουλή για
το μέλλον τους απ' αυτή την ελκυστική κόρη ενός Βραχμά-
νου ιερέα. Ήταν ιδιαίτερα αγαπητή στους Παντίτ, που κι αυ-
τοί την συμβουλεύονταν συχνά. Σε κάποια επίσκεψη στο
σπίτι μας μια μέρα, διάβασε την παλάμη μου και δήλωσε με
το φτωχό της λεξιλόγιο: «Εσύ γίνεις φημισμένο Ινδουιστή
Γιόγκι, παντρευτείς ωραίο κορίτσι, πριν γίνεις είκοσι-πέντε,
έχεις τέσσερα παιδιά, γίνεις πολύ, πολύ πλούσιος, και ζήσεις
πολλά χρόνια, μετά από βαριά αρρώστια στα είκοσι». Ποιος
θα μπορούσε να ζητήσει περισσότερα; Αληθινά οι θεοί μου
* Σημ. τ. μετ.: Αυτός που διαβάζει την παλάμη του ανθρώπου για να θρει το πεπρωμένο
54         του·

χαμογελούσαν!
Ένας άλλος από τους γνωστούς ψυχοπνευματικούς στο νη-
σί, ένας νεαρός Βραχμάνος, ο οποίος έβλεπε κόμπρες να κά-
θονται δίπλα του όταν έπεφτε σε βαθιά αυτοσυγκέντρωση,
συχνά επισκεφτόταν το σπίτι μας. Αγαπούσε τη θεία Ρεβάτη
και έλπιζε να την παντρευτεί. Οι προβλέψεις του για το δικό
μου μέλλον, απ' αυτόν τον φημισμένο και πλούσιο Παντίτ,
ήσαν το ίδιο λαμπρές. Άνθρωπος με μαγικές δυνάμεις, που
είχε γιατρέψει πολλούς ανθρώπους από σοβαρές ασθένειες -
παρόλο που δεν μπορούσε να γιατρέψει τη Μα - οι προβλέ-
ψεις του θεωρούνταν ότι ήσαν αλάνθαστες. Με βεβαιώσεις
λοιπόν από τόσους που έβλεπαν το μέλλον μου ποιος μπο-
ρούσε να αμφιβάλλει για τον προορισμό μου ή ότι ήμουν πο-
λύ σπουδαίος όπως έλεγε τόσο συχνά ο Μπαμπά Τζάνκι;
Κάθε φορά που μου έλεγαν τη μοίρα μου, η πεποίθηση μου
μεγάλωνε ότι πραγματικά ήμουν σημαδεμένος με ένα ανώτε-
ρο Ινδουϊστικό κάλεσμα. Δεν ήταν τυχαίο ότι γεννήθηκα ως
γιος ενός μεγάλου Γιόγκι θεωρούμενου από πολλούς ως Αθα-
τάρ. Ήταν ο προορισμός μου. Καθώς η Κάρμα άρχισε να γί-
νεται κατανοητή σε μένα όλο και περισσότερο, γινόταν ένας
παράγοντας που επηρέαζε την απόφαση, που τελικά πήρα.
Βέβαια, το σύνολο των πράξεων από τις «προηγούμενες»
ζωές μου είχαν κάνει αναπόφευκτο ότι στην παρούσα ενσάρ-
κωση μου θα έπρεπε πολύ σύντομα ν' αρχίσω σοβαρές σπου-
δές για το Ινδουϊστικό ιερατείο.
Όταν δήλωσα ότι ήθελα να περάσω τις διακοπές του καλο-
καιριού σπουδάζοντας σε κάποιο ναό, κανείς δεν ήταν πιο
χαρούμενος από τη μισο-αδελφή του πατέρα μου, τη Φούα
Μοχανή. Βαθιά θρησκευόμενη, συχνά έβγαζε λόγους σε με-
γάλες τελετές - και πάντα στα Ινδικά. Σεβόμουν τη σοφία της
κι άκουγα προσεκτικά τις συμβουλές της. Μετά το θάνατο
του πατέρα μου, είχε μεταφέρει την αφοσίωση που είχε για ε-
κείνον σε μένα. Στις συχνές επισκέψεις της πάντοτε μου έ-
φερνε δώρα: Γλυκίσματα, ρούχα ή χρήματα. Τέτοια δώρα σ'
έναν Βραχμάνο ευχαριστούσαν τους θεούς κι επισώρευαν κα-
λή Κάρμα για τον δότη. Όταν έμαθε για την απόφαση μου, η
Φούα δεν έχασε καιρό να έρθει να με συγχαρεί.
«Ράμπι!» αναφώνησε, αγκαλιάζοντας με. «Ο πατέρας σου    55

θα είναι τόσο περήφανος για σένα! Σε ποιο ναό θα πας;»
«Σε κάποιο που να έχει έναν Σουάμι από την Ινδία», απάν-
τησα.
«Τότε ο ναός στο Φελίσιτυ είναι αυτό που χρειάζεσαι!» α-
ναφώνησε η Ατζή, η μητέρα του πατέρα μου, την οποία η
Μοχανή είχε φέρει μαζί της. Η Ατζή είχε τυφλωθεί από τη
συνταγή ενός Παντΐτ, κι ο πατέρας του πατέρα μου, ο Ατζά,
είχε πάρει άλλη γυναίκα. Όπως πολλές από τις πλούσιες γυ-
ναίκες που είχαν έρθει από την Ινδία, η Ατζή ήταν ένα κινη-
τό χρυσοχοείο. Και τα δυο χέρια της από τον καρπό μέχρι
τον αγκώνα, ήσαν γεμάτα από χρυσά κι αργυρά βραχιόλια.
Γύρω από το λαιμό της φορούσε ένα λαιμοδέτη από καθαρό
χρυσάφι γαρνιρισμένο με χρυσά νομίσματα, και στη μια
πλευρά της τρυπημένης μύτης της κρεμόταν ένα χρυσό άν-
θος. Άλλα χρυσά κι αργυρά βραχιόλια φορούσε στους α-
στραγάλους, πάνω στα γυμνά μέρη των ποδιών της. Ήταν
τέλεια η αντίθεση που παρουσίαζε με την αγαπημένη μου
Νανή, που φορούσε μόνο ένα φτωχό βραχιόλι.
«Έχεις δίκιο. Φυσικά!» συμφώνησε ή Φούα. «Ναι, ο
Σουάμι που άρχισε το ναό πολύ καλός». Τα μάτια της γυάλι-
ζαν από ενθουσιασμό. «Όταν ήσουν μικρός, αυτός ήρθε
από Ινδία, μαμά σου και Ρεθάτη τον ακολουθούν όπου πάει,
και παίρνουν μέρος σε όλες τις Πούτζια. Έκανε καλή δου-
λειά στο ναό. Και κείνος που είναι τώρα, πολύ καλός. Δεν
κάνει καθόλου αστεία».
Έβαλε το χέρι της στο κεφάλι μου και με κοίταξε στο
πρόσωπο. Υπήρχε μια βαθιά υπερηφάνεια στα μάτια της, αλ-
λά και κάτι περισσότερο από υπερηφάνεια στη φωνή της -
μια προφητική εξουσία που ένιωσα ότι έστειλε μια δύναμη
σαν ρίγος να με διαπεράσει. «Θα γίνεις ένας μεγάλος Γιόγκι,
μεγαλύτερος από ό,τι καθένας νομίζει», ανήγγειλε σοβαρά.
Με όλη μου την καρδιά την πίστεψα. Ήταν η μοίρα μου, χω-
ρίς αμφιβολία.
Ήταν μεγάλη τιμή το να γίνει κανείς δεκτός για σπουδές
στο Φελίσιτυ κάτω από τον φημισμένο Βραχμαχαρΐα, που
ήταν υπεύθυνος του ναού, κι εγώ ήμουν μόλις δώδεκα. Ήδη η
υπόληψη μου είχε απλώσει κιόλας σε όλη την περιοχή μας.
56     Οι περισσότεροι από τους ΓΪαντίτ για μίλια, ολόγυρα στην

περιοχή είχαν γνωρίσει κι εκτιμούσαν τον πατέρα μου, είχαν
μάλιστα προφητεύσει ένα λαμπρό μέλλον για μένα, όχι μόνο
γιατί ο πατέρας μου ήταν ένας μεγάλος Ινδουιστής, αλλά για-
τί κι εγώ, επίσης, το είχα ήδη αποδείξει, με την ασκητική
θρησκευτική ζωή που ζούσα. Ο καθένας θυμόταν ότι δώδεκα
μέρες μετά τη γέννηση μου οι Παντίτ είχαν κανονίσει ένα με-
γάλο Μπαράχι.
Σε πλήρη υποταγή στις Βέδες και τους νόμους του Μανού,
τηρούσα αυστηρά τα πέντε καθημερινά καθήκοντα του αν-
θρώπου, που έχει γεννηθεί δυο φορές: Τις προσφορές στους
θεούς, στους προφήτες, στους προγόνους, στα κατώτερα όν-
τα, και στην ανθρωπότητα, ενσωματωμένα στην καθημερι-
νή θρησκευτική άσκηση την οποία άρχιζα την αυγή και τε-
λείωνα μετά το ηλιοβασίλεμα. Μολονότι μερικοί θρη-
σκευόμενοι Ινδουιστές φορούσαν δερμάτινες ζώνες ή πα-
πούτσια, εγώ ανατρίχιαζα στη σκέψη ότι θα φορούσα το δέρ-
μα κάποιου πλάσματος, ιδιαίτερα της αγελάδας. Μπορούσε
να είναι ένας πρόγονος ή ακόμα κάποιος στενός συγγενής!
Δεν έκανα συμβιβασμούς με τη θρησκεία μου, και η φήμη
μου ως νεαρού μελλοντικού Παντίτ απλωνόταν πολύ μακρύ-
τερα από την πόλη μου.
Με το ξύπνημα κάθε πρωί, θα έλεγα αμέσως την κατάλλη-
λη Μάντρα στο Βισνού και θα υποκλινόμουν νοερά στον οι-
κογενειακό μας Γκουρού. Επανελάμβανα την πρωινή προ-
σευχή της ενθύμησης με θέρμη, αποφασισμένος στο εξής να
κάνω την εργασία της ημέρας κάτω από την οδηγία του Κυ-
ρίου μου Βισνού, βεβαιώνοντας ότι ήμουν ένα με το Βράχ-
μαν: «Είμαι ο Κύριος, καθόλου διαφορετικός από Εκείνον,
το Βράχμαν, χωρίς να υποφέρω από καμιά ανικανότητα όπως
θλίψη κι αγωνία. Είμαι ύπαρξη -γνώση - μακαριότητα, πάν-
τα ελεύθερος. Ω, Κύριε του κόσμου, πλήρης νοημοσύνη; υ-
πέρτατη θεότητα, ο σύζυγος της Λακσμί, ω, Βισνού, ξυπνών-
τας το πρωινό θα συμμορφωθώ με τις υποχρεώσεις της εγ-
κόσμιας ύπαρξης μου... ω, Κύριε Χρυσικέσα, κυριαρχώντας
στην αισθητική μου οντότητα, με Σένα να γεμίζεις την καρ-
διά μου, όπως έχω εντολή, έτσι θα κάνω».
Μετά, ερχόταν το τελετουργικό μπάνιο, που έκανα πριν
την αυγή, μια πράξη καθαρισμού που με προετοίμαζε για τη     57

λατρεία που ακολουθούσε. Θα επανελάμβανα τότε την Μάν-
τρα Γκαϊάτρι, αρχίζοντας με τα ονόματα από τους τρεις κό-
σμους: «ΟΜ, Μπου, Μπουβά, Σουβά-Αυτοσυγκεντρωνόμα-
στε πάνω στη λατρευτή έκλαμψη του περίλαμπρου ζωοδότη,
Σαβιτάρ· είθε να διεγείρει τη διάνοια μας». Επειδή θεωρείτο
ότι είναι η κορυφαία Μάντρα, η ουσία της πνευματικής δύ-
ναμης που κερδίζει ένας Βραχμάνος, θα επανελάμβανα αυτή
την ωδή προς τον ήλιο παρμένη από τη Ριγβέδα εκατοντάδες
φορές την ημέρα, πάντα σε Σανσκριτικά, στη γλώσσα των
θεών! Η αξία ήταν στην επανάληψη, όσες περισσότερες φο-
ρές τόσο καλύτερα, και την επανελάμβανα γρήγορα ως μι-
κρό παιδί χιλιάδες φορές, πριν ακόμα μάθω τι σήμαινε. Πιο
σπουδαίο από το να καταλαβαίνεις τη σημασία ήταν να αρ-
θρώνεις σωστά τους Σανσκριτικούς ήχους. Αυτό μόνον ήταν
η βάση για την αποτελεσματικότητα της Μάντρα. Πίστευα
με βεβαιότητα, όπως όλοι οι Ορθόδοξοι Ινδουιστές, ότι η
Μάντρα περιείχε τη θεότητα, δημιουργούσε αυτό που είχε
εκφράσει, και ότι με τη σωστή επανάληψη της Μάντρα
Γκαϊάτρι και την καθημερινή λατρεία, ο ήλιος κρατιόταν
στη σωστή του θέση.
Έπειτα ερχόταν η πρωινή μου λατρεία στο δωμάτιο της
προσευχής. Με ιεροπρέπεια, συγκεντρωμένος, με αίσθηση
φόβου, θα έπαιρνα ένα σπίρτο για ν' ανάψω το βαμβακερό
φυτίλι της Ντέγια, που ήταν βουτηγμένο στο Γκι, στρέφον-
τας όλη την προσοχή μου πάνω στην τρεμάμενη φλόγα - θεό.
Με ευλάβεια, κι όμως έχοντας αίσθηση της δικής μου αγιό-
τητας, για το ότι είχα τέτοια τιμή, θα έπαιρνα την πάστα του
κοκκινόξυλου και θα έκανα φρέσκα σημάδια Σανάν στο μέ-
τωπο κάθε θεού και στο σύμβολο του Σίβα. Η οσμή από το
κοκκινόξυλο, που γέμιζε το δωμάτιο, θα έστελνε ένα κύμα ευ-
χαρίστησης μέσα μου - μια σχεδόν διεγερτική ευχαρίστηση
στη σκέψη της τόσης οικειότητας που είχα με τους πολλούς
θεούς μου.
Καθισμένος σε στάση λωτού, κοιτάζοντας προς την Ανα-
τολή, θα σιγόπινα νερό, θα το ράντιζα επάνω μου και γύρω,
για τελετουργικό καθαρισμό, θα έκανα εξάσκηση στη Γιό-
γκα του ελέγχου της αναπνοής, μετά θα ζητούσα νάρθει η
58      θεότητα που λάτρευα, με τη Νυάσα, το άγγιγμα του εαυτού

μου στο μέτωπο, στα μπράτσα, στο στήθος, και στα πόδια,
και με αυτό έβαζα συμβολικά τη θεότητα μέσα στο σώμα μου.
Αισθανόμουν μια μυστική ένωση με κάθε θεό που λάτρευα.
Καθισμένος μπροστά από το βωμό θα περνούσα μια ώρα σε
βαθιά αυτοσυγκέντρωση, συγκεντρώνοντας όλη την προσο-
χή στην άκρη της μύτης μου, μέχρις ότου έχανα την επαφή
με τον γύρω κόσμο κι άρχιζα να εννοώ την ουσιαστική μου ε-
νότητα με τη Μία Πραγματικότητα που περικλείει το σύμ-
παν. Αφήνοντας τη θεότητα με μια μικρή προσφορά νερού,
και μια υπόκλιση, θα πήγαινα έξω, όπου θα λάτρευα τον ή-
λιο, για μια ακόμα ώρα, συχνά κοιτάζοντας τον για πολύ ώρα
και με τα δυο μάτια ανοιχτά, επαναλαμβάνοντας τη Μάντρα
Γκαϊάτρι, εκατοντάδες φορές, πιστεύοντας όπως είχα διδα-
χτεί, ότι είχε τη δύναμη να σώσει την ψυχή που είναι τέλεια
αφιερωμένη σ' αυτή. Αγαπούσα τη θρησκεία μου. Και καθώς
λάτρευα τη μνήμη του πατέρα μου, ήξερα ότι πρέπει να είναι
ευχαριστημένος.
Παρόλο που μέσα μου ήμουν γεμάτος έξαψη από την ανα-
μονή, υπήρχε επίσης κάποια λύπη στην καρδιά μου, εκείνο
το πρωινό όταν ο θείος Κουμάρ ήρθε για να μεταφέρει εμένα
και τη μικρή μου βαλίτσα με το μεγάλο κίτρινο ξεσκέπαστο
αυτοκίνητο - το μοναδικό στο νησί - στο ναό στο Φελίσιτυ.
Θα μου έλειπε ο καλός μου φίλος ο Γκοσίν, που φαινόταν ότι
γερνούσε μέρα με την ημέρα. Ακολουθώντας το γνωστό μο-
νοπάτι για την καλύβα του, τον βρήκα να κάθεται στον ήλιο
επαναλαμβάνοντας σιγά την πρωινή Μάντρα. Ακούγοντας
να πλησιάζω, διέκοψε τη λατρεία για να με χαιρετήσει.
«Ώστε, φεύγεις σήμερα», είπε αφού υποκλιθήκαμε ο ένας
στον άλλο. «Σε σκεπτόμουν νωρίς που σηκώθηκα, και μετά
το μυαλό μου πήγε στον Ατζά. Αυτό καλό, καλό σημάδι. Δεν
πειράζει που μεθούσε στις τελευταίες μέρες του, αλλά ήταν
μεγάλος Παντίτ. Καλό σημάδι, δεν τον έχω σκεφτεί για πο-
λύ καιρό».
«Εύχομαι να ζούσε ακόμα», είπα σκεφτικά. «Λένε ότι ήταν
υψηλής ποιότητας Ινδός». Τον θυμόμουνα τόσο καλά - ψη-
λός, ανοιχτόχρωμο δέρμα, γκρίζα μάτια, σχεδόν σαν λευκός,
αλλά πολύ-πολύ Βραχμάνος.
«Δώσε στον άνθρωπο την τιμή που του ανήκει» είπε ο Γκο-      59

σίν σοβαρά, σαν να ήταν δικαστής που προσεχτικά εξέταζε
τις αποδείξεις. «Δεν ήταν υποχρεωμένος να αφήσει την Ινδία
και να έρθει εδώ... όταν δεν υπήρχε σχεδόν κανένας Παντίτ.
Το θυμάμαι. Αλλά ήρθε και έκανε μεγάλη δουλειά, και βοή-
θησε πολύ εμάς τους Ινδούς. Οι Ινδοί της γενιάς μου τον εί-
χαν ανάγκη. Κι έκανε καλή χρήση της Ντακσίνα», πρόσθε-
σε με ένα πονηρό κλείσιμο του ματιού.
«Τον ήξερες τότε;» Φυσικά ήξερα την απάντηση στην ε-
ρώτηση, αλλά δεν θα ήταν ευγενικό να μη ρωτήσω.
«Αν τον ξέρω; Ρωτάς το γέρο Γκοσίν αυτό; Είχε σωρούς
από Γκι και βούτυρο, ρύζι και αλεύρι. Και μάζευε Ντότι ένα
σωρό. Αλλά, σίγουρα θα έκανε περισσότερα στην Ινδία.
Χαμηλώνοντας τη φωνή του, πήρε ένα εμπιστευτικό, σχε-
δόν μυστικοπαθή τόνο κι έγειρε πιο κοντά μου.
Ήμασταν πολύ - πολύ φίλοι. Ήταν πλούσιος, όχι όπως
στα τελευταία του, όταν το πιοτό τον κατάστρεψε. Εγώ πάντα
φτωχός. Αυτή είναι η Κάρμα μου. Αλλά, εκείνος καλός φί-
λος με Γκοσίν. Καλός Ινδουιστής, μεγάλος Παντίτ. Έκανε
πραγματική Πούτζια, χωρίς να τις κόβει. Είναι πραγματικό
μυστήριο, γιατί έγινε τόσο δυστυχισμένος, γιατί άρχισε να
πίνει τόσο πολύ. Και, φαντάσου, σήμερα τον θυμήθηκα-ήρ-
θε ξαφνικά στο μυαλό μου. Καλό-καλό σημάδι!» Με χτύπη-
σε στον ώμο. «Πολύ ευνοϊκό καιρό πηγαίνεις στο Μαντι'ρ
Φελίσιτυ. Θα γίνεις μεγάλος Παντίτ, μεγάλος Γιόγκι. Αδελ-
φέ, σου λέω, είσαι ο αληθινός γιος του πατέρα σου».
Τα μάτια μου έλαμπαν από τα δάκρυα καθώς τον χαιρετού-
σα από το αυτοκίνητο, όταν βγήκε στο δημόσιο δρόμο, η Μα
είχε μεταφερθεί στο μπροστινό παράθυρο και κουνούσε το
χέρι της γι' αποχαιρετισμό. Τα ξαδέλφια μου πηδούσαν πά-
νω-κάτω μπροστά από το μαγαζί φωνάζοντας τους αποχαιρε-
τισμούς τους. Δεν ήταν εύκολο να τους αφήσω όλους πίσω,
αλλά ήξερα ότι η απόφαση μου ήταν η σωστή. Αν μονάχα
ζούσε ο πατέρας μου, σκέφτηκα. Θα ήταν ευχαριστημένος.
Η θεία Ρεβάτη θα έγραφε στη μητέρα μου τα νέα. Αισθάνθη-
κα καλά μέσα μου, υπερήφανος που ακολουθούσα στα βήμα-
τα του πατέρα μου. Τα λόγια του Γκοσίν αντηχούσαν στα αυ-
τιά μου κι αισθάνθηκα τη χαρά μου να μεγαλώνει. Η Κάρμα
 μου ήταν καλή κι η μοίρα με καλούσε.

4
ΠΑΝΤΙΤ ΤΖΙ
Το Μαντίρ στο Φελΐσιτυ, αφιερωμένο στο Βισνού, το σύ-
ζυγο της Αακσμί, στην πρώτη ματιά έμοιαζε όπως και κάθε
άλλος ναός μιας μικρής πόλης του Τρινιδάδ. Η εμφάνιση
του, με άσχημα βουρτσισμένους άσπρους τοίχους, βρώμικο
πάτωμα, και γαλβανισμένη τσίγκινη οροφή, με σημαίες και
βωμούς στη μικρή αυλή, ήταν λιγότερο επιδεικτικός από
τους ναούς στις μεγάλες πόλεις. Του έλειπαν ακόμα οι ψη-
λοί τοίχοι κι η υπερυψωμένη και καλλιτεχνικά σκαλισμένη
είσοδος των παλιότερων οικοδομών της Ινδίας. Τέτοιοι εξω-
τερικοί στολισμοί είναι σπουδαίοι για τη λατρεία του Ιν-
δουιστή. Αλλά, το εσωτερικό μέρος του ιερού είναι πραγμα-
τικά η καρδιά του ναού, αντιπροσωπευτική εικόνα της καρ-
διάς του ανθρώπου, όπου κατοικεί η θεότητα, εκπροσωπού-
μενη από το είδωλο. Η μικρή αυλή κυριαρχείτο από ένα με-
γάλο άγαλμα του Βισνού, που στεκόταν φρουρός μπροστά
στην κυρίως είσοδο, μέσω της οποίας μπορούσε κανείς να
δει, στο τέλος του λαϊκού μέρους του ναού, το ιερό, χωρι-
σμένο από ένα χαμηλό κιγκλίδωμα.

Όταν έφτασα στην αυλή, ένας έμπορος, με τα παπούτσια
αφημένα στην εξωτερική πόρτα, το χαρτοφύλακα στο πάτω-
μα - δίπλα του - ήταν ξαπλωμένος σε στάση λατρείας μπρο-
στά στο μεγάλο Λίγκαμ του Σί6α. Αρκετοί άλλοι προσκυνη-
τές περιόδευαν βιαστικά γύρω από το βωμό που περιείχε αγα-
πητές θεότητες στον εσωτερικό τοίχο που περιέκλειε την αυ-
λή. Τέτοιες προσπάθειες κέρδιζαν την εύνοια των θεοτήτων.
Παρά την απλοϊκή εμφάνιση, ο ναός στο Φελΐσιτυ είχε τη
φήμη ότι ήταν ένας από τους καλύτερους στο νησί, επειδή ο
επικεφαλής ιερέας ήταν ένας λαμπρός και με μεγάλη εκτίμη-
ση νεαρός Βραχμάνος, που είχε μεγάλες γνώσεις γύρω από
τον Ινδουισμό. Ήταν γύρω στα είκοσι πέντε, πολύ ευπαρου-
σίαστος, με αθλητικό παράστημα και μαγνητίζουσα προσω-
πικότητα, αυτός ο νεαρός Σουάμι ήταν ο ιδεώδης τύπος του
Βραχμάνου. Ήταν ένας Βραχμαχαρία, έχοντας δώσει τους
όρκους του μοναχισμού. Το θεωρούσα μεγάλο προνόμιο να
μπορέσω να σπουδάσω κάτω από έναν τόσο άξιο Ινδουιστή.
Κι εκείνος φαινόταν ευχαριστημένος να με έχει κοντά του.
Το δωμάτιο, που μοιραζόμουν με ένα νέο γύρω στα δέκα ο-
χτώ, ήταν πολύ απλό. Ήταν με γυμνούς τοίχους και δάπεδο
και μια ανοιχτή είσοδο χωρίς πόρτα* δεν επέτρεπε απομόνω-
ση. Καθένας είχε ένα παλιό, πολύ στενό, χαμηλό κρεβάτι
από γυμνές σανίδες. Μολονότι ήταν εξαιρετικά θρησκευόμε-
νος για την ηλικία του, ο συγκάτοικος μου δεν ήταν Βρα-
χμάνος, κι έτσι δεν έπαιρνε μέρος στην εκπαίδευση που εγώ
λάβαινα.
Η μέρα μας άρχιζε πολύ νωρίς. Κατά το τελευταίο όγδοο
της νύχτας, η τελετή της λάμπας θα εκτελείτο για να ξυπνή-
σει το Βισνού, τη θεότητα του ναού. Αφού θα είχαμε μπανιά-
ρει και λατρέψει το είδωλο, θα μαζευόμαστε όλοι στις πέντε
και μισή για να ακούσουμε να διαβάζουν τις Βέδες στα Ινδι-
κά. Μετά θα ξοδεύαμε δυο ή τρεις ώρες σε αυτοσυγκέντρω-
ση. Η πρώτη Μάντρα που μου ανέθεσαν ήταν Χάρι ΟΜ Τατ
Σατ. Ο Βραχμαχαρία πάντα θα άρχιζε την αυτοσυγκέντρωση
με την επανάληψη της απλής λέξης, ΟΜ. Η Μάντρα με την
πιο ψηλή δόνηση και την πιο δύσκολη προφορά, η Μάντρα
ΟΜ, όπως όλες οι Μάντρα, πρέπει να διδαχτεί από έναν
 Γκουρού. Στις Βέδες λέγεται ότι:

Πάνω στο λωτό... Ο Βράχμα άρχισε να σκέφτεται:
«Με ποια μοναδική συλλαβή θα μπορέσω να απολαύσω όλες τις επι-
θυμίες, όλους τους κόσμους... θεούς ... Βέδες... ανταμοιβές...;» Είδε
αυτό το ΟΜ... διαχυμένο παντού, πανταχού παρόν... η συμβολική
συλλαβή του ίδιου του Βράχμαν... Με αυτό απόλαυσε όλες τις επιθυ-
μίες από όλους τους κόσμους, όλους τους θεούς, όλες τις Βέδες... όλες
τις ανταμοιβές, όλα τα όντα... Επομένως, ο Βραχμάνος που θα επιθυ-
μήσει ο,τιδήποτε θελήσει, νηστεύει τρεις νύχτες, κάθεται πάνω σε ιε-
ρό γρασίδι, στραμμένος προς ανατολάς, κι επαναλαμβάνει αυτό το ά-
φθαρτο ΟΜ. Για κείνον όλοι οι σκοποί έχουν πραγματοποιηθεί και
όλες οι πράξεις είναι επιτυχείς.
Τίποτα δεν ήταν πιο σπουδαίο από την καθημερινή υπερβα-
τική αυτοσυγκέντρωση, την καρδιά της Γιόγκα, την οποία ο
Κρίσνα υποστήριζε σαν τον πιο ασφαλή δρόμο προς την
αιώνια μακαριότητα. Αλλά μπορούσε επίσης να γίνει κι επι-
κίνδυνη. Φοβερές ψυχικές εμπειρίες περίμεναν τον απρόσε-
κτο αυτοσυγκεντρούμενο, όμοιες με ένα άσχημο ταξίδι στα
ναρκωτικά. Δαίμονες που περιγράφονται στις Βέδες έχει γί-
νει γνωστό ότι έχουν καταλάβει μερικούς Γιόγκι. Η δύναμη
της Κουνταλίνι η οποία λέγεται ότι είναι συσπειρωμένη σαν
φίδι στη βάση της σπονδυλικής στήλης, μπορεί να προκα-
λέσει εκστασιακές εμπειρίες, όταν αποδεσμευτεί σε βαθιά
αυτοσυγκέντρωση - ή, εάν δεν ελεγχθεί κατάλληλα, μπορεί
να προκαλέσει μεγάλη διανοητική ή ακόμα και σωματική
ζημιά. Η γραμμή μεταξύ έκστασης και φρίκης είναι πολύ λε-
πτή. Γι' αυτό το λόγο εμείς που είχαμε αρχίσει τη μύηση εί-
μαστε κάτω από τη στενή παρακολούθηση του Βραχμαχαρία
και των βοηθών του.
Κατά τη διάρκεια των καθημερινών αυτοσυγκεντρώσεων
άρχισα να έχω οράματα από ψυχεδελικά χρώματα, άκουγα ε-
ξωγήινη μουσική, και ακόμα, επισκέφθηκα εξωτικούς πλα-
νήτες όπου οι θεοί συζητούσαν μαζί μου, προτρέποντας με να
κατακτήσω ακόμα ψηλότερες καταστάσεις συναίσθησης.
Μερικές φορές στην κατάσταση ύπνωσης μου, συνάντησα
τα ίδια φοβερά δαιμονικά πλάσματα που απεικονίζονται με
τα αγάλματα σε Ινδουϊστικούς, Βουδδιστικούς, Σιντοϊκούς,
κι άλλους θρησκευτικούς ναούς. Ήταν μια φρικιαστική εμ-
πειρία, αλλά ο Βραχμαχαρία μου εξηγούσε ότι ήταν φυσιο-
λογικό και με παρακινούσε να επιμείνω στην κατάκτηση της    63

Αυτογνωσίας. Κάποιες στιγμές πειραματιζόμουν μια αίσθη-
ση μυστικής ενότητας με το Σύμπαν. Εγώ ήμουν το σύμπαν,
Κύριος πάντων, παντοδύναμος, πανταχού παρών. Οι δάσκα-
λοι μου ήσαν πολύ χαρούμενοι γι' αυτό. Ήμουν φανερά ένα
εκλεκτό σκεύος, προορισμένος για πρώιμη επιτυχία στην α-
ναζήτηση της ενότητας με το Βράχμαν. Οι δυνάμεις που οδή-
γησαν τον πατέρα μου οδηγούσαν τώρα εμένα.
Πολύ λιγόφαγος ήδη, έμαθα ακόμα περισσότερα για την
άρνηση του εγώ κατά τους τρεις μήνες της εκπαίδευσης στο
ναό. Το μοναδικό μου γεύμα της ημέρας το έπαιρνα μαζί με
μια πλούσια Ινδουϊστική οικογένεια που είχε ένα γαλακτο-
πωλείο εκεί κοντά. Ήσαν ευτυχείς να έχουν έναν Βραχμάνο
στο σπίτι τους για φαγητό το μεσημέρι. Ταΐζοντας έναν
Βραχμάνο είναι εγγυημένο ότι πρόσθεταν καλή Κάρμα. Σε
αντάλλαγμα είχα ένα ολόκληρο κοπάδι αγελάδες να λα-
τρεύω.
Με κατάπληξη, ανακάλυψα ότι αυτοί που μαθαίνουν να α-
παρνούνται το «εγώ» σε μερικές περιοχές της ζωής μπορούν
την ίδια ώρα να διασκεδάζουν με άλλους τρόπους. Ένας νεα-
ρός άντρας, τριάντα χρόνων περίπου, που εκπαιδευόταν να
γίνει άγιος, μου φαινόταν ότι πρόσεχε πάρα πολλή ώρα για
να περιποιείται τα μακριά μαύρα μαλλιά του και να συγυρίζει
τα ρούχα του. Το μόνο που δεν πρόσεχε ήταν η κοιλιά του,
που μεγάλωνε σταθερά από το πολύ φαγητό. Ταράχτηκα ό-
ταν έμαθα ότι είχε σχέσεις με διάφορα κορίτσια, από αυτά
που σύχναζαν στο ναό.
«Ε! νεαρέ, πώς σου φαίνεται η Σάμα; ωραία ε!;» μου είπε
μια μέρα. Η Σάμα ήταν περίπου δώδεκα χρόνων, με ωραίο
πρόσωπο και μακριά κυματιστά μαλλιά - ένα από τα κορί-
τσια που γύριζαν συνεχώς στο ναό, αλλά δεν έδιναν πολύ
προσοχή στη λατρεία. «Σε έχει ερωτευτεί! Να, πάρε αυτό το
κέικ που έφτιαξε για σένα».
Αισθάνθηκα να κοκκινίζω. «Δεν έχω ερωτευτεί εκείνη - ή
κάποια από τις άλλες;» Αποκρίθηκα ενάρετα και αγανακτι-
σμένα.
Ατάραχος, μου έκλεισε το μάτι και χαμογέλασε πονηρά.
«Ξέρω ένα καλό μέρος να μείνεις μόνος μαζί της - και κανείς
54      δεν θα το μάθει!»

Τα μαγουλά μου είχαν τώρα ανάψει. «Σταμάτα! Δεν θα μι-
λήσω για τέτοια πράγματα».
«Δεν μπορείς να με γελάσεις. Σε είδα να κοιτάς τα κορί-
τσια».
«Δεν είναι αλήθεια! Ποτέ δεν θα παντρευτώ. Θα γίνω σαν
τον Βραχμαχαρία!»
Έριξε το κεφάλι πίσω και γέλασε. «Νομίζεις εκείνος είναι
Βραχμαχαρία; Τώρα, άκουσε με, θα σου πω...» βήματα ακού-
στηκαν στο διάδρομο, κι έκλεισε το στόμα του. Προσπαθών-
τας να κρατήσω την οργή μου, βγήκα βιαστικά από το δωμά-
τιο και σχεδόν έπεσα πάνω στον Βραχμαχαρία. Ήμουν στε-
νοχωρημένος ότι μπορούσε να σκεφτεί ότι πρόσεχα σε κου-
τσομπολιά σε βάρος του, αλλά φαινόταν ότι δεν είχε ακούσει
τίποτα.
«Φαίνεσαι σαν να βιάζεσαι», είπε με χαμόγελο, και συνέ-
χισε προς το δωμάτιο του.
Μερικές μέρες αργότερα, ενώ περπατούσα ήσυχα στο διά-
δρομο που χώριζε τα δωμάτια μετά την τελετή της λάμπας,
όταν η θεότητα είχε αναπαυτεί για τη νύχτα, άκουσα ένα από
τους νεαρούς σπουδαστές να κλαίει με λυγμούς στο δωμάτιο
του. Περίεργος, σταμάτησα έξω από την πόρτα, και πάγωσα
στον ήχο της φωνής του Βραχμαχαρία που μιλούσε με συγ-
κρατημένο θυμό. «Εσύ είσαι αυτός που κουβεντιάζει για μέ-
να έξω! Μη το αρνιέσαι!» Μετά, με πιο μαλακό τόνο, «φυσι-
κά, υπάρχουν κορίτσια σε κάθε ναό. Έχουν το δικαίωμα να
βρίσκονται εκεί όπως κάθε άλλος. Αν ξαναπείς ιστορίες θα
φύγεις από δω;»
Δεν μπορούσα να φανταστώ τι είδους ιστορίες είχαν πει.
Ψέματα, χωρίς αμφιβολία. Η συμπάθεια μου κι η υποταγή ή-
ταν στον Σουάμι. Ποτέ δεν θα αμφέβαλλα την αγιότητα του.
Βέβαια, ήταν φυσιολογικό για κορίτσια και γυναίκες να
βρίσκονται εδώ όπως και σε άλλους ναούς. Μετά από αυτό,
όμως, άρχισα να βλέπω, ότι ένα λεπτό κορίτσι είκοσι πέντε
περίπου χρόνων-ας την ονομάσουμε Παράμπαθη -ήταν φα-
νερά ερωτευμένη με τον Βραχμαχαρία. Απρόθυμα έπρεπε να
παραδεχτώ επίσης ότι της φερόταν με την τρυφερότητα ενός
εραστή, παρόλο που λάβαινε προφύλαξη όταν κάποιος τον
πρόσεχε. Μου φαινόταν παράξενο ότι δεν το είχα προσέξει    65

πριν. Ένα εξαιρετικά όμορφο κορίτσι η Παράμπαθη πέρνα-
γε πολύ χρόνο μαζί του - μόνοι στο δωμάτιο του - υποτίθεται
για να του μαγειρέψει και να του σερβίρει το φαγητό που κα-
θημερινά έφερνε για κείνον, αλλά ήταν δύσκολο να πιστέψει
κανείς ότι έπαιρνε τόσο χρόνο. Παρόλο που το μικρό μυαλό
μου δεν πολυκαταλάθαινε, η συμπεριφορά του δεν μου φαι-
νόταν ότι ήταν αυτή που έπρεπε για κάποιον που είχε ορκι-
στεί να μη παντρευτεί ποτέ. Μετά από το θαυμασμό που είχα
γι' αυτόν το λαμπρό νεαρό Βραχμάνο, ήμουν τώρα πολύ τα-
ραγμένος κι απογοητευμένος.
Μια μέρα άκουσα τυχαία μερικούς ταχτικούς προσκυνη-
τές να συζητούν την υπόθεση στα Ινδικά, καθώς κάθονταν
σταυροπόδι, ο ένας κοντά στον άλλο, πάνω στο χώμα της αυ-
λής. «Αυτό είναι ιδιωτική υπόθεση - καλύτερα να μη μπλε-
χτούμε» είπε ένας ωραίος άντρας περίπου σαράντα χρόνων.
Ένας μεγαλύτερος, ασπρομάλλης, με μακριά γενειάδα, τον
οποίο είχα δει συχνά στο ναό, κούνησε το κεφάλι βαριά.
«Φυσικά είναι Κάρμα. Έχουν κάτι να τακτοποιήσουν από
την περασμένη ζωή τους». Ακούστηκαν φωνές επιδοκιμα-
σίας και τα κεφάλια ένευσαν σε συμφωνία. Αισθάνθηκα κα-
λύτερα.
Οι μέρες μου ήσαν πολύ γεμάτες για να δώσω περισσότερη
προσοχή στα γλιστρήματα του Βραχμαχαρία. Η Κάρμα, θα
τα τακτοποιούσε στο τέλος όλα. Δεν είχα αμφιβολία. Ακόμα
και το σκυλί του γείτονα που είχα παρακολουθήσει για και-
ρό φαινόταν ζωντανή απόδειξη της Κάρμα και της μετεν-
σάρκωσης. Το μαύρο αυτό κυνηγόσκυλο, που χαϊδευτικά ο-
νομάζαμε Γιόγκι, είχε μια κάτασπρη γενειάδα. Ένας αυστη-
ρός χορτοφάγος, ο Γιόγκι αρνιόταν σταθερά να αγγίξει όχι
μόνο κόκκαλα και κρέας, αλλά ακόμα κι αυγά. Παρόλο που
είχε αφεντικό Μουσουλμάνο, ήταν καθαρά Ινδουϊστικών αρ-
χών και πιστά παρακολουθούσε όλες τις μεγάλες θρησκευτι-
κές τελετές. Σίγουρα μάζευε καλή κάρμα τώρα, αφού είχε
πάρει ένα σκληρό μάθημα στην προηγούμενη ζωή. Το γεγο-
νός ότι συχνά γαύγιζε και μάλωνε με τα άλλα σκυλιά με έπει-
θε ότι ήταν η ενσάρκωση κάποιου Γιόγκι, ο οποίος είχε πέ-
σει σε κακή Κάρμα. Πραγματικά, είχα γνωρίσει κάποιον
56      Παντίτ που συμπεριφερόταν ακριβώς όπως ο Γιόγκι. Με έ-

κάνε να θυμώνω το γεγονός ότι τόσοι πολλοί Ινδουιστές κα-
κομεταχειρίζονται τα σκυλιά. Πώς μπορούσαν να πιστεύουν
στη μετεμψύχωση και να μεταχειρίζονται οποιοδήποτε ζώο
σαν κάτι κατώτερο από τον άνθρωπο; Όταν ανακαλύψαμε
ότι ο Γιόγκι ερχόταν στις τελετές επειδή αγαπούσε το φαγη-
τό που σερβίρανε μετά, επιβεβαιώθηκε η πίστη μου στη με-
τενσάρκωση! Ήξερα πολλούς Παντίτ που δεν αγαπούσαν
αυτούς τους μεζέδες λιγότερο, και πολλοί Ινδουιστές φανε-
ρά απολάμβαναν το φαγητό πολύ περισσότερο από το θρη-
σκευτ ικό τελετου ργικό.
Όταν επέστρεψα στο τέλος του καλοκαιριού στο σπίτι, α-
νακάλυψα ότι η εκπαίδευση μου στο ναό με είχε σηκώσει πο-
λύ στα μάτια των θρησκευόμενων Ινδουιστών. Όταν περπα-
τούσα στην πόλη πηγαίνοντας στο σχολείο εκείνο το φθι-
νόπωρο, ήμουν το κέντρο λατρευτικής προσοχής.
«Σίτα - Ραμ, Παντίτ Τζι,» φώναζαν οι άνθρωποι, τρέχοντας
να υποκλιθούν μπροστά μου. Μου άρεσε. Ιδιαίτερα ευχάρι-
στη ήταν η αναγνώριση, που μου δόθηκε από τους Παντίτ.
Συχνά, όταν πήγαινα στο σχολείο, περνούσα μπροστά
από το σπίτι του Παντίτ Μπατζάν-ενός μεγαλόσωμου άντρα
με μακριά μαύρα μαλλιά, δεμένα κότσο - που θα ήταν έξω
στην αυλή να μαζεύει λουλούδια για την Πούτζια της ημέ-
ρας, κι ετοιμαζόταν να φύγει για τις επισκέψεις στα σπίτια.
Βλέποντας με να πλησιάζω, ένωνε τις παλάμες των χεριών
του μπροστά στο πηγούνι του, υποκλινόταν κι έλεγε, «Πα-
ντίτ Μαχαράτζ, Ναμάστε Τζι».
«Ναμάστε Τζι», Παντίτ Μπατζάν», θα απαντούσα σοβαρά,
με βαθιά ικανοποίηση.
Μολονότι δεν θεωρούσα τον εαυτό μου ότι έχει φτάσει σε
αυτογνωσία, αισθανόμουν ότι ήμουν πολύ κοντά στο Τζιβάν-
μονκτί, το ανώτατο ιδεώδες του ανθρώπου, που αποκαλύπτε-
ται στο Βαγκαθάντ - Γκιτά. Το να επιτύχω αυτή την απαλλα-
γή από την αρχική άγνοια, ενώ ακόμα θα είμαι ζωντανός, θα
με βεβαίωνε ότι ποτέ δεν θα ενσαρκωνόμουν πάλι, αλλά θα
έφτανα σε ένωση για πάντα με το Βράχμαν, τον αληθινό εαυ-
τό μου. Ήμουν τώρα βεβαιωμένος ότι αυτή ήταν η κατάστα-
ση που ο πατέρας μου είχε φθάσει, κι έψαχνα για την ίδια α-
πελευθέρωση από την αυταπάτη της ατομικής ύπαρξης. Εγώ     57

ήμουν το Ένα και Μοναδικό Βράχμαν, καθαρή ύπαρξη - συ-
ναίσθηση - μακαριότητα* έτσι ήταν ευνόητο ότι οι άλλοι, α-
ναγνωρίζοντας το θαθμό στον οποίο είχα φτάσει να εννοώ
αυτό το ανώτερο ιδεώδες, θα υποκλίνονταν να με λατρέψουν.
Πραγματικά, καθισμένος μπροστά από έναν καθρέφτη
λάτρευα τον εαυτό μου. Και, γιατί όχι; Ήμουν Θεός. Ο
Κρίσνα στην πολύτιμη και όμορφη Βαγκαβάντ - Γκιτά, είχε
υποσχεθεί αυτή τη θεία γνώση σε όποιον εξασκείτο στη
Γιόγκα. Αυτό ήταν το νέκταρ που θα έπιναν οι αυτοσυγκεν-
τρούμενοι. Δεν ήταν το πρόβλημα να γίνω θεός, αλλά απλώς
να εννοήσω ποιος πραγματικά ήμουν και πάντα είχα υπάρ-
ξει. Περπατώντας στους δρόμους πραγματικά αισθανόμουν
ότι ήμουν ο Κύριος του σύμπαντος και τα πλάσματα μου υπο-
κλίνονταν μπροστά μου.
Παρόλο που δεν ήταν εύκολο να δέχομαι λατρεία όπως έ-
πρεπε, σιγά-σιγά έμαθα πώς να φαίνομαι ταπεινός χωρίς να
εκθέτω τη θεότητα μου. Ήταν μόνο απαραίτητο να θυμάμαι
ότι όλοι οι άνθρωποι ήσαν από την αυτή Ουσία - εκτός, φυ-
σικά, από αυτούς που δεν ανήκαν στις τέσσερις Ινδουϊστικές
κάστες. Έγινε η μεγάλη μου φιλοδοξία, να διδάξω τους Ιν-
δουιστές, που είχαν τα προσόντα, την αλήθεια για την ουσια-
στική θεότητα τους και να τους ελευθερώσω από τις αλυσίδες
της άγνοιας. Θα γινόμουν ένας Γκουρού, γιατί ο Γκουρού εί-
ναι δάσκαλος, και χωρίς τη βοήθεια του ο Ινδουιστής δεν έ-
χει ελπίδα να ξεφύγει από τον τροχό της μετενσάρκωσης.
Ένας από τους πιο γνωστούς Γκουρού στο Τρινιδάδ εκείνο
τον καιρό ήταν η Αγιότητα του ο Σουάμι Σιθανάντα. Παίρνα-
με τα δελτία του ταχτικά από την Ινδία, όπου περιέγραφε τις
μεγάλες Πούτζια και τι συνέβαινε στο ναό του, διαφήμιζε τα
βιβλία του - ένα από τα οποία είχε τίτλο ο Θεός μου, οΣιβα-
νάντα - εξηγώντας τις διδασκαλίες του και τυπώνοντας
γράμματα ομολογίας από τους πολλούς οπαδούς του. Υπήρ-
χαν πάντοτε αρκετές φωτογραφίες του στα δελτία αυτά για
να μπορούμε να τον λατρεύουμε καλύτερα. Μια μεγάλη φω-
τογραφία του Σιβανάντα είχε την πρώτη θέση στο βωμό μας,
πάντα με ένα φρέσκο σημάδι Σανάν στο μέτωπο. Ήταν με-
γάλη η συγκίνηση για την οικογένεια όταν λάβαμε ένα γράμ-
 μα από τη μητέρα μου, που περιέγραφε την επίσκεψη της στο

ναό του Σιβανάντα! Ήταν καταγοητευμένη από τη Θεία πα-
ρουσία του και μας βεβαίωνε ότι ήταν ένας πολύ άγιος άν-
θρωπος, ένας μεγάλος Δάσκαλος. Αποφάσισα να γίνω σαν ε-
κείνον. Μετά τον ξαφνικό θάνατο του από καρκίνο, τον λα-
τρεύαμε σαν ένα από τους Ανυψωμένους Κυρίους στη μα-
κριά γραμμή των Γκουρού, που έφτανε μέχρι τις μέρες των
Ρίσις.
Παρά την αυξανόμενη φήμη μου για ευσέβεια και τη λα-
τρευτική προσοχή που απολάμβανα, υπήρχαν ακόμα μέσα
μου πολλά από την ψυχολογία ενός παιδιού. Η προσμονή για
τα δώρα στις κάλτσες, που ο Σάντα Κλάους θα γέμιζε τα Χρι-
στούγεννα, με συγκινούσε ακόμα, όπως πάντα. Επειδή το
Τρινιδάδ ήταν Βρετανική αποικία, για εβδομάδες αντηχούσε
από τους ήχους του «Τζίγκλ Μπελς», «Στολίστε τα δωμάτια
με κλώνους από πουρνάρια», και άλλα χριστουγεννιάτικα
τραγούδια. Οι Ινδουιστές κι οι Βουδδιστές έμποροι δεν είχαν
αντίρρηση να συμμετάσχουν στις γιορτές. Αυτό σήμαινε πε-
ρισσότερα κέρδη, κι οι θρησκευτικές αντιλήψεις κάποιου
δεν πρέπει να ανακατεύονται με κάτι τόσο σοβαρό όσο το
κέρδος. Ακόμα κι οι Μουσουλμάνοι συμμετείχαν στις ετή-
σιες εκδηλώσεις. Ο Σάντα Κλάους ήταν ο προστάτης άγιος
όλων σ' αυτή τη γιορτινή περίοδο, ο πιο αγαπητός από όλους
τους θεούς για κείνη τη στιγμή.
Εμείς, τα παιδιά, έπρεπε να πάμε για ύπνο νωρίς την παρα-
μονή, ενώ οι μεγάλοι πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι πίνοντας
ρούμι και ρίχνοντας βαρελότα. Τα μεγαλύτερα παιδιά θα
χτυπούσαν μεγάλα τηγάνια και τύμπανα. Ήσαν πολύ θορυ-
βώδεις ώρες για να περιμένει κανείς τα παιδιά να κοιμηθούν,
αλλά ξέραμε ότι ο Σάντα Κλάους δεν θα κατέβαινε με το άρ-
μα του, που το τραβούσαν ελάφια να μας μοιράσει τα δώρα
μας, εάν έβλεπε κάποιο «πλάσμα να κινείται». Αυτή την πα-
ραμονή των Χριστουγέννων, όμως, ήμουν αποφασισμένος
να δω τον Σάντα, έστω κι αν ακόμα θάπρεπε να μείνω άγρυ-
πνος όλη τη νύχτα. Ετοιμάστηκα προσεχτικά για να είμαι
βέβαιος ότι δεν θα ήξερε ότι τον παρακολουθούσα.
«Έι! Γιατί το κάνεις αυτό;» ρώτησε ο Ανάντα, ένα μικρό
ξαδελφάκι μου που μοιραζόταν μαζί μου ένα μεγάλο διπλό
κρεβάτι, από τότε που η μητέρα μου έφυγε για την Ινδία. Με     69

το ψαλίδι της Νανή, έκοβα δυο μικρές τρύπες στο σεντόνι.
Σπάνια χρησιμοποιούμε κουβέρτες σ' αυτά τα τροπικά μέρη,
αλλά το σεντόνι είναι πάντα αναγκαίο έστω και μόνο για
προφύλαξη από τα κουνούπια.
«Σσσ!» ήταν η μόνη απάντηση μου. «Σσσ!»
«Γιατί δεν κοιμάσαι;» επέμενε, ενώ το κρεβάτι έτρεμε κα-
θώς προσπαθούσα να βρω μια αναπαυτική θέση με το σεντόνι
να με σκεπάζει και τα μάτια μου να κοιτάζουν μέσα από τις
μικρές τρύπες.
«Σσσ! έπρεπε να κοιμάσαι τώρα!»
«Και συ το ίδιο».
«Κανένας δεν μπορεί να κοιμηθεί με τη φασαρία που κά-
νεις».
«Εσύ κάνεις φασαρία. Σταμάτα να στριφογυρίζεις».
«Σσσ!»
Μετά από λίγο ο Ανάντα άρχισε να ροχαλίζει. Προσπάθη-
σα να μείνω άγρυπνος, συγκεντρώνοντας την προσοχή μου
στο παράθυρο από το οποίο ο Σάντα έμπαινε κάθε χρόνο στο
δωμάτιο μας. Το πρωινό των Χριστουγέννων το μήλο που εί-
χα όλο το χρόνο, μαζί με μερικά νόστιμα αμύγδαλα, θα ήταν
μέσα στην κάλτσα μου, στο ένα από τα πόδια του κρεβατιού,
κι αυτή τη φορά θα έβλεπα τον Σάντα να τη γεμίζει. Η ώρα
περνούσε τόσο πολύ αργά. Μου φαινόταν ότι δεν θα μπο-
ρούσα να μείνω άγρυπνος άλλο*, όταν άκουσα θόρυβο στο δω-
μάτιο. Δεν ερχόταν από το παράθυρο, όμως, αλλά από την αν-
τίθετη μεριά! Ξαφνιασμένος σχεδόν τινάχτηκα, μετά συ-
νήλθα και προσεχτικά γύρισα το κεφάλι μου, κρατώντας τις
τρύπες μπροστά στα μάτια μου. Με δυσκολία στα σκοτεινά
μπορούσα να δω το θείο Κουμάρ να περπατάει στις άκρες των
ποδιών του, ακουμπησμένος στο ένα από τα πόδια του κρεβα-
τιού μου, με τα χέρια φορτωμένα. Αφήνοντας τα δώρα κάτω
έβγαλε τα αμύγδαλα και δυο μήλα έξω από μια μεγάλη σα-
κούλα και γέμισε τις κάλτσες μας. Μετά έφυγε ήσυχα αφού
έριξε μια τελευταία ματιά στα δυο ακίνητα παιδικά σώματα,
βέβαιος ότι η δουλειά είχε γίνει χωρίς να αποκαλυφθεί.
Σχεδόν έτοιμος να εκραγώ από υπερηφάνεια για την ανα-
κάλυψη μου, έπρεπε να περιμένω μέχρι να φάμε το πρωινό
70      για να τους αναγγείλω τα καταπληκτικά νέα όταν έμεινα μό-

νος με τον Κρίσνα και τη Σάντη, τα δυο μεγαλύτερα ξαδέλ-
φια μου.
«Δεν υπάρχει Σάντα Κλάους!» τους είπα με δραματικό τό-
νο.
«Τι;» αναφώνησε η Σάντη, με τα μάτια ορθάνοιχτα από
δυσπιστία.
«Δεν υπάρχει Σάντα», ξαναείπα, «Εκτός αν θέλετε να πού-
με το θείο Κουμάρ Σάντα Κλάους».
«Αστειεύεσαι;» απαντούσε να μάθει ο Κρίσνα, με τον υπε-
ροπτικό τόνο κάποιου που είναι μεγαλύτερος και σοφότερος.
«Από πού νομίζεις ότι ήρθαν αυτά τα δώρα; Αν θέλεις να ξέ-
ρεις ο Σάντα τα έφερε κατευθείαν από το Βόρειο Πόλο!»
«Όχι, δεν τα έφερε ο Σάντα, καθόλου!» δήλωσα με τόνο
ανθρώπου που τα ξέρει όλα. «Ο θείος Κουμάρ - αυτός είναι ο
Σάντα!»
«Γιατί μας κοροϊδεύεις!» αναφώνησε η Σάντη, σχεδόν έ-
τοιμη να κλάψει, με την απογοήτευση να απλώνεται στο
πρόσωπο της.
«Του έκανα ένα κόλπο χθες βράδυ... και τον είδα με τα δυο
μου μάτια ορθάνοιχτα!»
«Είδες, ποιόν;»
«Το θείο Κουμάρ, να γεμίζει τις κάλτσες! Αυτό προσπαθώ
να σας πω».
Τα απογοητευτικά νέα απλώθηκαν γρήγορα ανάμεσα στα
παιδιά του σπιτικού μας, μετά γύρω στη γειτονιά. Με φιλο-
σοφική ανάλυση, εξάλλου, δεν ήταν τελικά έκπληξη. Φυσι-
κά οι Χριστιανικοί θεοί ήσαν μόνο μύθοι, όχι σαν τους θεούς
που εμείς οι Ινδουιστές λατρεύαμε, οι οποίοι μπορούσαν να
γίνουν ορατοί μερικές φορές - σε οράσεις κατά την αυτοσυ-
γκέντρωση και, επίσης, σε πνευματικές μορφές. Δεν ξέραμε
τίποτα για προσεκτική επιβεβαίωση τέτοιων εμφανίσεων
από παραψυχολόγους κι άλλους ερευνητές επιστήμονες, ού-
τε ότι τέτοια φαινόμενα, παρακολουθούσαν φημισμένοι κι α-
συγκίνητοι άνθρωποι όπως ο Δρ Καρλ Γιουνγκ. Γνωρίζαμε
μόνο αυτό που πειραματιζόμασταν εμείς οι ίδιοι κι αυτό ήταν
πολύ πραγματικό.
«Άι! Ρεβ! Άι! Κοίταξε εδώ!»
Ανακάθησα στο κρεβάτι και έτριψα τα μάτια μου, τρομα-    71

γμένος προσπαθώντας να δω στο σκοτάδι. Βιαστικά βήματα
πέρασαν μπροστά από το δωμάτιο μου. Ακούστηκαν δυσδιά-
κριτες νευρικές φωνές, καθώς η Νανή συνέχιζε να φωνάζει
τη θεια Ρεβάτη στα Ινδικά.
Όταν τα φώτα άναψαν στο σπίτι, βρήκα το κουράγιο να
βγω κάτω από τα σεντόνια και να τρέξω προς το υπνοδωμάτιο
της Νανή, όπου οι φωνές ενώθηκαν σε μια δυνατή και ταρα-
γμένη φλυαρία.
«Μόλις είδα... μόλις είδα, τον Νάνα!» Έλεγε η Μα με τρο-
μαγμένη φωνή στα Ινδικά, όταν έτρεξα στο δωμάτιο της. Η
μισή οικογένεια ήταν μαζεμένη γύρω της, ακούγοντας προ-
σεκτικά.
«Ήταν ο Νάνα, είμαι σίγουρη... αλλά, δεν είχε κεφάλι!»
Τρέμοντας και χλωμή η Μα έδειξε προς το παράθυρο. «Ξύ-
πνησα γιατί αισθανόμουν κάτι παράξενο... και ήταν εκεί!
Μπορούσα να τον δω στο φως του φεγγαριού που έλαμπε
από το παράθυρο».
«Είσαι σίγουρη ότι δεν ονειρευόσουν;» ρώτησε η θεία Ρε-
θάτη.
« Όχι, ήμουν ξάγρυπνη. Άρχισε να έρχεται προς εμένα,
και τότε ξεφώνισα. Δεν ξέρω πώς φώναξα τόσο δυνατά».
«Δεν μπορείς να πεις με σιγουριά ότι ήταν το πνεύμα του
Νάνα», είπε σκεφτικός ο Γκοσίν, όταν το συζητήσαμε μαζί
αργότερα εκείνο το πρωινό μπροστά από την καλύβα του.
« Έχει πολλά πνεύματα γύρω. Παντού».
«Αλλά, η Νανή λέει ότι ήταν ο Νάνα αυτό που είδε!»
«Δεν είναι τόσο εύκολο», επέμεινε ο Γκοσίν. Χάιδεψε το
πηγούνι του αρκετές φορές, μετά με κοίταξε με την άκρη του
ματιού του. «Μερικοί Παντίτ χρησιμοποιούν πνεύματα. Έ-
χουμε έναν μόλις κάτω στο δρόμο - ξέρεις ποιον λέω. Τα
πνεύματα κάνουν ό,τι τους πει. Μερικές φορές κακά πράγμα-
τα, μερικές φορές καλά πράγματα.
«Εννοείς πρέπει να χρησιμοποιώ αυτά τα πνεύματα κι εγώ,
0)ς Παντίτ;»
Ο Γκοσίν σήκωσε τους ώμους του και κοίταξε μακριά.
«Δεν λέω ότι όλοι κάνουν αυτό. Μερικοί μπορούν να δουλέ-
ψουν χωρίς νεκροκεφαλή».
72         «Πο')ς κάνει το πνεύμα να δουλεύει για κείνον;»

«Αδελφέ, όλοι ξέρουν ότι πάει στο νεκροταφείο και ξεθά-
βει κάποια νεκροκεφαλή! Όταν πάρεις τη νεκροκεφαλή,
μπορείς να κάνεις το πνεύμα που ανήκει σ' αυτή να δουλέψει
για σένα».
«Εννοείς κάποιος έχει πάρει το κρανίο του Νάνα; Και γι'
αυτό δεν είχε κεφάλι... αυτό το πράγμα που είδε; Αλλά ο τά-
φος του έχει φύλακα».
Ο Γκοσίν δεν αισθανόταν αναπαυτικά. Σήκωσε τους ώμους
του και σηκώθηκε στα πόδια του, κοιτώντας φοβισμένα στον
ουρανό. Βαριά σύννεφα είχαν μαζευτεί πάνω από τον Κόλπο.
«Νομίζω θα βρέξει σύντομα». Κουνώντας το κεφάλι του, γύ-
ρισε και μπήκε στην καλύβα. «Δεν παίζω με τα πνευματικά
πράγματα», είπε, καθώς έσκυβε να μπει στη χαμηλή πόρτα.
«Μυρίζουν κόλαση».
Αστραπές αυλάκωναν τον ουρανό κι η βροχή κατέβαινε σε
κύματα, καθώς έτρεχα προς το σπίτι. Ο θόρυβος του κεραυ-
νού ήταν τρομαχτικός. Ίσως οι θεοί να ήσαν θυμωμένοι.

73

5
ΝΕΑΡΟΣ ΓΚΟΥΡΟΥ
Από τα ανοιχτά παράθυρα έμπαινε στην τάξη ο δυνατός ή-
χος των τύμπανων, που προκαλούσε ανησυχία και ταραχή
μεταξύ των μαθητών. Έκαναν δοκιμές για το πανηγύρι του
Ραμλήλα, που θα γινόταν εκείνο το βράδυ στο Ντο Βίλατζ,
όπου βρισκόταν το σχολείο, περίπου ένα μίλι από το σπίτι
μου.
Άρχιζε έτσι, μια θεατρική παράσταση - πομπή που διαρ-
κούσε όλη την εβδομάδα, κι απεικόνιζε ολόκληρο το έπος
του Ραμαγιάνα. Είχα ονειροπολήματα για την Ινδία, προσ-
παθώντας να φανταστώ πώς ήταν το χωριό που είχα ζήσει
στην προηγούμενη ζωή μου, όπως μου είχε πει κάποιος Παν-
τίτ. Τώρα, ο ρυθμικός ήχος των τύμπανων έδινε στη φαντα-
σία μου καινούργια φτερά. Είδα τον εαυτό μου ως Ράμα, με-
τά ως Χανουμάν, το θεό πίθηκο, να πολεμάω εναντίον του κα-
κού Ραβάνα. Σε αντίθεση όλων αυτών, το σχολείο μου φαι-
74      νόταν τόσο ανιαρό. Γιατί, εγώ, ο Κύριος του σύμπαντος, που

ήμουν ένα με το Βράχμαν κι από την ίδια ουσία, έπρεπε να υ-
ποφέρω, για ένα ακόμα μάθημα Αγγλικής γραμματικής; Σχε-
δόν δεν άκουγα τίποτα από αυτά που έλεγε ο δάσκαλος.
Ήμουν μόνο έντεκα χρόνων και ήδη πολλοί άνθρωποι υ-
ποκλίνονταν μπροστά μου, αφήνοντας στα πόδια μου δώρα:
Χρήματα, βαμβακερά υφάσματα, κι άλλους θησαυρούς. Και
σε διάφορες θρησκευτικές τελετές μου κρεμούσαν στεφάνια
από λουλούδια γύρω από το λαιμό μου. Μήπως έπρεπε να
σταματήσω το σχολείο και να πάω πάλι στο ναό, όπως είχε
κάνει κι η μητέρα μου, για πιο εντατική θρησκευτική εκπαί-
δευση; Η Νανή και η θεία Ρεβάτη με συμβούλευαν όχι, αλλά
ο πειρασμός ήταν μεγάλος, ειδικά μερικά ζεστά απογεύματα
σαν και τούτο σήμερα μέσα στην πνιγηρή τάξη. Οι πολλές
ώρες αυτοσυγκέντρωσης κι οι άλλες θρησκευτικές συνή-
θειες, μου άφηναν πολύ λίγο χρόνο ή δραστηριότητα για το
σχολείο.
Όταν χτύπησε το τελευταίο κουδούνι, βγήκα χαρούμενος
έξω από την τάξη. Συντροφιά με αρκετούς θαυμαστές μου, έ-
τρεξα προς την πλατεία της αγοράς, με τον πόθο να είμαι
από τους πρώτους που θα έφταναν στον τόπο του γιορτα-
σμού. Όσο πλησιάζαμε, ο ήχος των τύμπανων γινόταν όλο
και πιο δυνατός.
«Σε θέλω να γίνεις ο Γκουρού μου, Ράμπι!» Η σοβαρή δή-
λωση ήρθε από τον Ραμτζίτ, οι γονείς του οποίου ήσαν από
την κάστα Κσατρίγια, όπως ο Νάνα. Ο πατέρας του ήταν επι-
στάτης στις φυτείες ζαχαροκάλαμου και φορούσε με υπερη-
φάνεια το χακί πηλίκιο του επιστάτη.
«Και δικός μου!» πρόσθεσε ο Μοχάν, ένα πολύ θρη-
σκευόμενο αγόρι, που ταχτικά παρακολουθούσε τις τάξεις
Σάντγια όπου βοηθούσα να διδάξουν νεαρούς Ινδουιστές τα
θρησκευτικά τους καθήκοντα. Ο πατέρας τού Μοχάν ήταν
της κάστας Βαΐσιγια* και πλούσιος χονδρέμπορος ζάχαρης
από το γειτονικό εργοστάσιο, όπου ο πατέρας μου πριν παν-
τρευτεί είχε εργαστεί ως μηχανικός.
Χαμογέλασα, ευχαριστημένος από το ζήλο τους. «Δεν
* Σημ. τ. μετ.: Βλέπε στο Γλωσσάριο, τη λέξη «κάστα»	75

μπορώ να μιλάω και να τρέχω», είπα με βαριά ανάσα. Το
στήθος μου πονούσε τελευταία, και ήξερα ότι ήταν από το
πολύ κάπνισμα. «Θα το συζητήσουμε όταν φτάσουμε εκεί»,
πρόσθεσα χωρίς ανάσα. Στην πόλη μου υπήρχαν ήδη αρκε-
τοί άνθρωποι που πρόσβλεπαν σε μένα για πνευματική βοή-
θεια. Κάποια μέρα θα γινόμουν Γκουρού για πολλές χιλιάδες
ανθρώπους.
Οι στενοί και γεμάτοι λακούβες δρόμοι του Ντο Βίλατζ -
με τις μικρές λασποκαλύβες και τις ξύλινες παράγκες δεξιά
κι αριστερά - ήσαν ήδη γεμάτοι κόσμο. Βιαστικά, προσπε-
ράσαμε τα στολισμένα μαγαζιά προς το μεγάλο ανοιχτό γή-
πεδο, στο κέντρο του χωριού. Εδώ εκτελείτο κάθε βράδυ η
δραματοποίηση ενός μέρους από το Ραμαγιάνα. Πωλητές,
που διαφήμιζαν την πραμάτεια τους, σ' ένα πλήθος που θορυ-
βούσε και στριμωχνόταν, διέθεταν ποτά, γλυκά και φαγητά
ακόμα, μέσα σε προσωρινά παραπήγματα ή πάνω σε καρό-
τσια, και δίσκους πάνω σε ποδήλατα - ή μέσα από μεγάλες
λεκάνες και δίσκους αραδιασμένους στο έδαφος, γεμάτους
με διάφορα είδη φαγητών και γλυκών της Ινδίας. Εδώ και
κει, μάντεις ή άλλοι που διάβαζαν την τύχη των ανθρώπων
κοιτάζοντας τα χέρια τους κάθονταν στην άκρη του πλήθους,
ρίχνοντας τα χαρτιά ή κάνοντας διαγράμματα της παλάμης,
μαζεύοντας γύρω τους πολλούς πελάτες και άλλους περίερ-
γους.
Είχα αποκτήσει πολλά χρήματα και μπορούσα να ξοδεύω
όσα ήθελα. Σ' ένα κλειδωμένο συρτάρι στο σπίτι τα χρήματα
από τα δώρα που άφηναν στα πόδια μου οι προσκυνητές
διαρκώς αύξαναν. Μερικοί Παντίτ ήσαν από τους πιο πλού-
σιους Ινδουιστές. Αλλά, κι εγώ είχα αρχίσει ήδη να μαθαίνω
πόσο γρήγορα κι άκοπα αύξαναν τα χρήματα. Οι φτωχότεροι
από τις κατώτερες τάξεις ήσαν συχνά η μεγαλύτερη πηγή ει-
σοδήματος για τους Παντίτ. Ένας Παντίτ που γνώριζα ειδι-
κευόταν σε Πουτζια καλής τύχης για κέρδος σε λοταρίες, λα-
χεία και μεθόδους γρήγορου πλουτισμού. Οι φτωχοί που
πλήρωναν ταχτικά την αμοιβή του παρέμεναν όμως φτωχοί,
ενώ εκείνος γινόταν όλο και πιο πλούσιος και μπορούσε πάν-
τα να «δείχνει» ότι οι μαγικές του δυνάμεις ήσαν ικανές.
76         Ήμουν στην πρώτη σειρά των θεατών εκείνο το βραδυνό,

όταν ο Παντίτ μ' ένα δυνατό σφύριγμα χρησιμοποιώντας ένα
κογχύλι, απάγγειλε την ευλογία του για να δώσει και το σύν-
θημα ν' αρχίσει η πομπή. Οι αντίθετοι σχηματισμοί φτιαγμέ-
νοι από άντρες των ανωτέρων τάξεων, που ήδη έμπαιναν στη
γραμμή στα δυο άκρα του γηπέδου ντυμένοι με φανταχτερά
ζωηρόχρωμα κουστούμια, άρχιζαν τώρα να πλησιάζουν ο έ-
νας προς τον άλλον με χορευτικό ρυθμό και σε συγχρονισμό
των τύμπανων. Ο κακός Ραβάνα είχε κλέψει τη σύζυγο του
Ράμα, τη Σίτα, που υποδυόταν ένας νεαρός ντυμένος με ένα
ζωηρόχρωμο σαρί, γιατί οι γυναίκες δεν επιτρεπόταν να πά-
ρουν μέρος. Ο Χανουμάν, ο βασιλιάς των πιθήκων και πρα-
γματικός ήρωας της ιστορίας, είχε ανακαλύψει πού ήταν φυ-
λακισμένη η Σίτα. Ο Ράμα κι οι αδελφοί, κι υποστηρικτές
του, ενωμένοι με το Χανουμάν και το στρατό των πιθήκων
του, παρατάχθηκαν εναντίον του Ραβάνα και των κακών
στρατιωτών του. Τι επιβλητικό θέαμα που ήταν αυτό, πλού-
σιο σε χρώματα, καθώς μπρος και πίσω στον πολεμικό ήχο
των τεράστιων τασσάς και τις διαπεραστικές κραυγές των
θεατών διεξαγόταν μάχη! Αγαπούσα κάθε λεπτομέρεια του κι
εύκολα ξέχασα ότι στο σχολείο φανταζόμουν τον εαυτό μου
ως ένα νεαρό Μαχάτμα Γκάντι, που κρατούσα την ειρήνη με-
ταξύ των Ινδουιστών και των Μουσουλμάνων οι οποίοι αλ-
λιώς ήσαν έτοιμοι να ξεσπάσουν σε βρισιές και μάχες. «Απο-
στροφή στη βία είναι καθήκον όλων των τάξεων!» πρότρεπα
συχνά τα αγόρια, και κείνα γενικώς με υπάκουαν σαν τον
πνευματικό αρχηγό τους. Αλλά, στις γιορτές του Ραμλήλα
εγώ και εκατοντάδες άλλοι χορτοφάγοι, που δεν πίστευαν
στη βία - αγάλλονταν στα κατορθώματα του Χανουμάν και
του Ράμα στο πεδίο της μάχης, κι όσο πιο βίαια το έκαναν να
φαίνεται οι ηθοποιοί, τόσο πιο πολύ μας άρεσε.
Η μητέρα μου με είχε διδάξει η ίδια το πνευματικό μήνυμα
του έπους· ότι ο Ράμα αντιπροσώπευε το καλό και ο Ραθάνα
το κακό. Η μάχη που έδιναν απεικόνιζε την συνεχή πάλη με-
ταξύ καλού και κακού μέσα στην καρδιά κάθε ανθρώπου. Στη
γιορταστική ατμόσφαιρα και κάτω από τη μαγεία των τυ-
μπάνων τα ξεχνούσα για λίγο, αλλά όταν γύρισα στο σπίτι το
βράδυ με συντροφιά τη Σάντη, τη Σάντρα, τον Ανάντα και
τον Άμαρ, έπρεπε ν' αντιμετωπίσω για μια ακόμη φορά την     77

πάλη μεταξύ καλού και κακού που γινόταν μέσα στην ίδια
μου την καρδιά. Γιατί να αισθάνομαι αυτή την πάλη μεταξύ
καλού και κακού, αφού όλα ήσαν ένα; Απορούσα. Το Βρά-
χμαν ήταν η μόνη πραγματικότητα. Όλα τα άλλα ήταν ψευ-
δαίσθηση. Τότε σίγουρα ο κακός Ραβάνα ήταν Βράχμαν, α-
κριβώς όπως ο Ράμα, ο Αβατάρ, ήταν Βράχμαν. Το ίδιο ή-
μουν κι εγώ. Στη Γιόγκα, σε κατάσταση ύπνωσης, ήμουν ο
Κύριος του σύμπαντος, χωρίς προβλήματα, χωρίς ανησυχία,
χωρίς αβεβαιότητα. Η τέχνη ήταν να κρατήσω την υπερβατι-
κή συνείδηση όταν δεν ήμουν σε αυτοσυγκέντρωση. Ίσως, η
μόνη ελπίδα να κάνω αυτό που κι ο πατέρας μου είχε κάνει,
ήταν ν' αποτραβηχτώ τελείως από αυτό τον κόσμο της ψευ-
δαίσθησης. Αλλά, τότε πώς θα γινόμουν Γκουρού για να δι-
δάξω τους άλλους;
Ο μικρότερος γιος της θείας Ρεβάτη, ο Άμαρ, ήταν ένας
από τους καλύτερους μαθητές μου. Μόνο πέντε χρόνων, μου
θύμιζε τον εαυτό μου σ' αυτή την ηλικία, κι αυτός ίσως ήταν
ο λόγος που τον αγαπούσα τόσο πολύ. Έκανε ήδη τη δική
του Πούτζια, προσφέροντας νερό στον Ήλιο κάθε πρωί, και
δείχνοντας σημεία ασυνήθιστου θρησκευτικού ζήλου. Τον
εκπαίδευα στην αυτοσυγκέντρωση, διδάσκοντας τον ειδικές
μάντρας, και σε αντάλλαγμα μου είχε τη μεγαλύτερη εκτίμη-
ση.
«Δεν φαίνεσαι καλά αυτές τις μέρες, Ράμπι! Ανησυχώ για
την υγεία σου», μου είπε σοβαρά η Μα το άλλο πρωί, όταν
κατέβηκα να την επισκεφθώ πριν πάω σχολείο. «Φαίνεσαι
τόσο κίτρινος, και βήχεις τόσο πολύ!»
«Δεν έχω τίποτα, Μα», επέμεινα. «Είμαι εντάξει-» στο ση-
μείο αυτό μ' έπιασε ένας ξαφνικός βήχας που με δίπλωσε.
«Ράμπι! Ο θείος Κουμάρ πρέπει να σε πάει στο γιατρό πριν
φύγει για την Αγγλία!»
«Δεν έχω τίποτα, Μα», κατάφερα να πω, προσπαθώντας να
αναπνεύσω. Πώς με πονούσε το στήθος μου, ιδιαίτερα γύρω
από την καρδιά! «Είμαι εντάξει».
«Βήχεις τόσο πολύ για εβδομάδες τώρα! Σ' ακούω κάθε
νύχτα».
«Δεν είναι τίποτα. Μη ανησυχείς, Μα. Όλος ο κόσμος
78      6ήχει· Πώς είσαι εσύ σήμερα;» Ήθελα ν' αλλάξω θέμα, φο-

βούμενος ότι η Νανή μπορούσε να υποπτευθεί την αλήθεια.
Κάπνιζα πάρα πολύ για μήνες τώρα χωρίς να το ξέρει κανέ-
νας. - Βέβαιος ότι η Νανή, οι θείοι μου και οι θείες μου θα ε-
πέμεναν ότι ήμουν πολύ νέος για κάτι τέτοιο - κι η συνήθεια
μου αυτή ήταν πλέον πάθος, που δεν μπορούσα να σταματή-
σω. Συχνά σκεπτόμουν πόσο παράξενο ήταν ότι ενώ ήμουν
τόσο αυστηρός με τη χορτοφαγία μου - δεν θα αγόραζα τυρί
από μαγαζί, εάν το μαχαίρι που θα το έκοβαν είχε χρησιμο-
ποιηθεί για κρέας - κι όμως δεν μπορούσα να σταματήσω το
κάπνισμα, αν κι ήξερα ότι κατέστρεφε τα πνευμόνια μου.
Έξω στα χωράφια μόνος μου κάπνιζα το ένα τσιγάρο μετά το
άλλο, ρουφώντας βαθιά τον καπνό. Και το χειρότερο απ'
όλα, επειδή δεν ήθελα κανένας να ξέρει το μυστικό μου, έ-
πρεπε να κλέβω τα τσιγάρα, παρόλο που είχα πολλά χρήμα-
τα... κι αυτό ενοχλούσε πολύ τη συνείδηση μου. Αληθινά, η
μάχη μεταξύ Ραθάνα και Ράμα γινόταν μέσα στην ψυχή μου.
Κι ήμουν ανίσχυρος να επηρεάσω το αποτέλεσμα. Ο Ραθάνα
νικούσε, παρά τις θερμές προσευχές μου στο Χανουμάν.
Για πρώτη φορά, καθώς περπατούσα προς το σχολείο ε-
κείνη την ημέρα, αισθανόμουν κούφιος μέσα μου όταν έ-
παιρνα τους συνηθισμένους χαιρετισμούς «Σίτα-Ραμ, Παντίτ
Τζι», από τους θαυμαστές. Δεν ήταν τόσο η συζήτηση με τη
Μα, που με ενοχλούσε, γνωρίζοντας ότι της είχα πει ψέματα.
Σκεπτόμουν το στενόχωρο γεγονός που είχε συμβεί νωρίτερα
εκείνο το πρωινό.
Κρατώντας μια μικρή μπρούντζινη κούπα ή λότα ιερού νε-
ρού στο ένα χέρι για προσφορά καθαρισμού, είχα μόλις βά-
λει ένα φρέσκο λουλούδι στο κεφάλι της αγελάδας μας, όπως
έκανα κάθε πρωί, κι υποκλινόμουν μπροστά της σε λα-
τρεία..., όταν ξαφνικά με ένα προειδοποιητικό φύσημα, το
μεγάλο μαύρο ζώο χαμήλωσε το κεφάλι και όρμησε εναντίον
μου. Πήδηξα προς τα πίσω και μόλις πρόφτασα να αποφύγω
ένα της κεράτισμα. Έπειτα γύρισα κι άρχισα να τρέχω, πε-
τώντας τη λότα και τις χάντρες της προσευχής. Ο θεός μου με
κυνηγούσε! Ευτυχώς για μένα δεν είχα λύσει την αγελάδα.
Το σχοινί τη σταμάτησε μόλις άρχιζα να σκέφτομαι ότι τα
κερατά της θα με τρυπούσαν. Τρέμοντας, και χωρίς ανάσα,
κοίταξα από την πατημένη λότα και τις χάντρες και τις οπλές    79

80

της αγελάδας που τις χτύπαγε κάτω άγρια, τα μεγάλα καστα-
νά μάτια της που με κοίταζαν με έντονο μίσος. Ο θεός μου
μου είχε επιτεθεί. Και την είχα λατρέψει πιστά, μια ώρα την
ημέρα, για χρόνια.
Στο δρόμο για το σχολείο, δυο ώρες μετά από αυτό που συ-
νέβηκε, έτρεμα ακόμα μέσα μου - όχι πια από φόβο, αλλά
από στενοχώρια. Γιατί; Αν κι ο Σίβα, η Κάλι και τόσοι άλλοι
θεοί συχνά με φόβιζαν, η αγελάδα ήταν ένας θεός που πάντα
είχα αγαπήσει. Το να την ξύνω και να τη φροντίζω ήταν μια
δουλειά που με ευχαριστούσε. Πάντα είχα συμπεριφερθεί
στην αγελάδα, αλλά και σε όλα τα ζώα, με τη μεγαλύτερη κα-
λοσύνη. Τότε, γιατί αυτός ο θεός επιτέθηκε σε μένα; Ήταν
ένα ερώτημα που θα συνέχιζε να με κυνηγάει στις μέρες που
θα περνούσαν. Ακόμα κι ο Γκοσΐν δεν μπορούσε να το εξη-
γήσει.

6
Ο ΣΊΒΑ ΚΙ ΕΓΩ
Στις αρχές της δεκαετίας του '30, δίνοντας αρκετά χρήμα-
τα, ο Νάνα είχε ποζάρει για ένα πορτραίτο στον καλύτερο
φωτογράφο του νησιού. Όμως ο Νάνα ήταν ένας πολύ δύ-
σκολος πελάτης και προκειμένου ο «φωτογράφος» να τον ευ-
χαριστήσει, τον χρέωσε κι ανάλογα. Η φωτογραφία τελικά
έγινε κι έδειχνε τον Νάνα σε μια πατριαρχική στάση, με δια-
περαστική ματιά. Η φωτογραφία είχε τοποθετηθεί σε μια με-
γάλη κι ακριβή επίχρυση κορνίζα, που κρεμάστηκε στο σα-
λόνι σε περίβλεπτη θέση. Μπαίνοντας κανείς στο δωμάτιο,
από οποιανδήποτε κατεύθυνση - ήταν αναγκασμένος να πε-
ράσει από εκεί για να πάει οπουδήποτε μέσα στο σπίτι - αμέ-
σως θα συναντούσε το βλέμμα του Νάνα. Τα μάτια αυτά έ-
μοιαζαν να μας ακολουθούν όπου περπατούσαμε, σαν να ή-
ταν το πνεύμα του Νάνα να κοίταζε μέσα από αυτά και παρα-
κολουθούσε κάθε τι που συνέβαινε μετά το θάνατο του μέσα
στο σπίτι, που ο ίδιος είχε χτίσει με χρήματα από άγνωστη
πηγή. Φοβόμουν να κοιτάξω αυτά τα μάτια. Με κυνηγούσαν.
Αισθανόμουν το ίδιο και για τον Σίβα, το θεό που φοβό-
μουν περισσότερο, κι επομένως τον λάτρευα πιο πολύ για να
τον εξευμενίσω. Αλλά, δεν μπορούσαμε να εξευμενίσουμε     81

και το πνεύμα του Νάνα. Συνέχιζε να μας τρομάζει καθώς α-
κούγαμε άγρια τρεχάματα ή χτυπήματα στο πάτωμα, κι ο-
σφραινόμασταν μια δυσάρεστη οσμή, που θα τα συνόδευε
για αρκετή ώρα. Ακόμα αντικείμενα έπεφταν από ράφια ή τα
τραπέζια μετακινιόντουσαν μερικές φορές μπροστά στα έκ-
πληκτα μάτια μας.
Παρόλες τις προσπάθειες μου να εξευμενίσω τον Σίβα, εί-
χα μια αυξανόμενη αίσθηση της δυσαρέσκειας του. Παρά τις
προσπάθειες μου με μάντρας, τελετουργίες και λατρεία δεν
μπορούσα να βρω ειρήνη στη σχέση μου με το φοβερό αυτό
θεό, που ήταν γνωστός, ως καταστροφέας. Συχνά, σε βαθιά
αυτοσυγκέντρωση βρισκόμουν σε άλλο κόσμο μόνος με το
Σίβα, κι ο τρόπος του ήταν πάντα απειλητικός. Καθώς έτρε-
χα κάποια μέρα στην αυλή της θείας Σουμίτρα, ένα καρφί
τρύπησε το γυμνό πόδι μου. Ξαπλωμένος στο κρεβάτι, με πυ-
ρετό από τη μόλυνση, δεν μπορούσα να αποτινάξω την εντύ-
πωση ότι ο Σίβα είχε βάλει το μεγάλο καρφί εκεί, κι οδήγησε
το πόδι μου επάνω του. Προσπάθησα να διώξω αυτό σαν α-
πλή δεισιδαιμονία, αλλά, όταν το είπα στον ξάδελφο μου
Κρίσνα, ένα βλέμμα κατανόησης φάνηκε στα μάτια του.
Μου εξομολογήθηκε ότι και αυτός είχε την ίδια αίσθηση ότι
ο Σίβα τον απειλούσε. Μια νύχτα, καθώς μου διηγήθηκε,
ενώ διάβαζε μέχρις αργά, τον είχαν χτυπήσει αόρατα χέρια,
σε σημείο που έπεσε κάτω, και το άλλο πρωί τα σημάδια ή-
ταν ακόμα φανερά στο πρόσωπο του. Μια άλλη νύχτα, αόρα-
τα χέρια πάλι τον έπνιγαν πάνω στο κρεβάτι του, κι είχε ξα-
νά το αίσθημα ότι ήταν ο Σίβα. Κι εγώ είχα δεχτεί παρόμοιες
επιθέσεις, που αισθανόμουν ότι προέρχονταν από τον Σίβα·
αλλά, ούτε ο Κρίσνα ούτε εγώ μπορούσαμε να καταλάβουμε
γιατί συνέβαιναν σε μας αυτά τα πράγματα. Ο Γκοσίν δεν
μπορούσε να μας βοηθήσει. Δεν ήθελε να συζητάει γι' αυτά
τα πράγματα - κι ήξερα το γιατί.
Αυτές οι μυστηριώδεις επιθέσεις κι οι συνεχείς εμφανίσεις
του πνεύματος του Νάνα είχαν σαν αποτέλεσμα να δημιουρ-
γηθεί μια συνεχής νευρωτική συμπεριφορά σε όλους μας.
Κάτω από την ήρεμη επιφάνεια υπήρχε μια ένταση που δεν
μπορούσε παρά να επηρεάζει τις προσωπικές μας σχέσεις.
82       Αυτή ήταν ιδιαίτερα η περίπτωση με μένα και τη θεία Ρεβά-

τη. Μολονότι κάποτε είμαστε τόσο αγαπημένοι, τώρα πια
δεν μπορούσαμε να ανεχθούμε ο ένας τον άλλον, και μερικές
φορές μαλώναμε κατά τη διάρκεια μιας οικογενειακής Πού-
τζια. Η μητέρα μου ήταν στην Ινδία, για περίπου έξι χρόνια
τώρα, κι είχα κουραστεί να με μεταχειρίζονται σαν ένα από
τα παιδιά της θείας μου. Με στρογγυλό πρόσωπο κι εγκάρδιο
γέλιο η θεία μου ήταν ένας άνθρωπος που άλλαζε συχνά ψυ-
χικές καταστάσεις. Τη μια στιγμή έδινε στα παιδιά γλυκά,
ενώ σε λίγο τα έδερνε άγρια. Μερικές φορές είχα την υποψία
ότι κάτω από την εύθυμη προσωπικότητα- που τραβούσε ένα
πλήθος φίλων προς το σπίτι μας - υπήρχε ένα πολύ δυστυχι-
σμένο άτομο - κι είχε λόγους να είναι μετά από όσα είχε υπο-
φέρει στα χέρια του συζύγου της που την είχε εγκαταλείψει.
Κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η θεία Ρεβάτη, στην προη-
γούμενη ζωή της ήταν άντρας, που έδερνε τη γυναίκα του,
και τώρα, σ' αυτή τη ζωή, η Κάρμα την πλήρωσε με το ίδιο
νόμισμα.
Η θεία Ρεβάτη ήταν ο θρησκευτικός αρχηγός της οικογέ-
νειας, όταν ήμουν νεότερος, αλλά τώρα έπρεπε να υποταχθεί
στην πνευματική μου υπεροχή. Αυτό αύξανε την ένταση με-
ταξύ μας, και υποπτευόμουν ότι καθώς μεγάλωνα, μεγάλωνε
κι η ζήλεια της. Οι πολλές ώρες που ξόδευε κάθε μέρα στο
δωμάτιο της προσευχής κάνοντας την Πούτζια της, σε αυτο-
συγκέντρωση, και στη λατρεία του Ήλιου και της αγελάδας
ήσαν αρκετές να την καθυστερήσουν στις δουλειές του σπι-
τιού. Αυτό την ενοχλούσε, και ξεσπούσε επάνω μας - ιδιαίτε-
ρα επάνω σε μένα. Με τη σειρά μου κι εγώ εναντιωνόμουν
στις προσπάθειες της να με ανακατέψει στις δουλειές του
σπιτιού, που ήσαν κατώτερες από την υψηλή μου κλήση. Δεν
ταίριαζε σε μένα να πάρω το χρόνο μου από τις θρησκευτικές
ασχολίες μου και να τον σπαταλήσω σε δουλειές υπηρεσίας,
που κάποιοι άλλοι μπορούσαν να κάνουν. Το μόνο πράγμα
που πρόθυμα έκανα ήταν το ξύσιμο της αγελάδας - φροντίζον-
τας γι' αυτό το ιερό ζώο είχε ευεργετικά αποτελέσματα στη
Κάρμα μου - αλλά, αφότου μου είχε επιτεθεί, είχα χάσει τον
ενθουσιασμό, ακόμα και γι' αυτή τη δουλειά. Η λατρεία της
αγελάδας, για μένα, είχε σταματήσει.
Με ενοχλούσε πολύ το ότι έβλεπα πόσο εύκολα η κατά-    g3

στάση της μακάριας ειρήνης που είχα φτάσει στην αυτοσυγ-
κέντρωση μπορούσε να καταστραφεί από μια επίπληξη της
θείας μου, που με κατηγορούσε ότι είμαι τεμπέλης ή ότι από-
φευγα να κάνω τις δουλειές του σπιτιού. Ενώ κανονικά ή-
μουν ένας ειρηνικός τύπος, σε τέτοιες στιγμές ο θυμός μου
φούντωνε και χρησιμοποιούσα σκληρή γλώσσα για να αμυν-
θώ. Σε μερικές περιπτώσεις μάλιστα υποπτευόμουν ότι το ορ-
γισμένο πνεύμα του Νάνα με είχε καταλάβει προσωρινά. Ή-
ταν στιγμές που συμπεριφερόμουν όπως εκείνος όταν θύμω-
να, χτυπούσα μια από τις τσιμεντένιες κολώνες που στήριζαν
τη βεράντα με το μακρύ φύλλο ενός φυτού που έμοιαζε με μα-
στίγιο, ώσπου σταματούσα εξαντλημένος, βλέποντας τα ση-
μάδια που είχα κάνει στο σκληρό τσιμέντο, και αναλογιζό-
μενος τι είχε μπει μέσα μου. Κάποτε άρπαξα τον παλιό δερ-
μάτινο ζωστήρα του Νάνα, με τον οποίο έδερνε την οικογέ-
νεια, και χτύπαγα αλύπητα πολλές φορές, τις πλάτες των μι-
κρών εξαδέλφων μου, για να υποχωρήσω μετά συγχυσμένος
και ντροπιασμένος. Η σκηνή μού θύμισε τόσο έντονα τα ά-
γρια ξεσπάσματα του Νάνα. Μετά από τέτοια επεισόδια, τα
μάτια στο πορτραίτο του Νάνα έμοιαζαν να με περιγελούν -
αν έκανα το λάθος να τα κοιτάξω - σα να ήξεραν κάποιο μυ-
στικό. Ανατρίχιαζα, και γρήγορα τόβαζα στα πόδια, αλλά η
ανάμνηση παρέμενε. Ασφαλώς, μας είχε στοιχειώσει το
σπίτι όχι μόνο με τον ήχο των βημάτων του, αλλά μέσα από
μένα τον ίδιο. Γιατί, όμως έπρεπε εγώ, ο πιο θρησκευόμενος
της οικογένειας, να γίνω το μέσον για το πνεύμα του ώστε να
συνεχίσει να τυραννάει την οικογένεια τόσον καιρό ύστερα
από το θάνατο του; Ήταν ένα ερώτημα που δεν τολμούσα να
το αντιμετωπίσω, γιατί φαινόταν να περιπλέκει κάθε τι στο
οποίο πίστευα.
Προσπαθώντας να ξεχάσω αυτά τα περαστατικά, ζούσα
για τις θρησκευτικές τελετές - δημόσιες στο ναό ή ιδιωτικές
στο σπίτι μας ή στα σπίτια άλλων, όπου φίλοι και συγγενείς
θα έφταναν. Εκεί, θα ήμουν το κέντρο της προσοχής, θαυμα-
ζόμενος από όλους. Μου άρεσε να κινούμαι ανάμεσα στο α-
κροατήριο, ραντίζοντας με ιερό νερό τους προσκυνητές ή
σημαδεύοντας τα μέτωπα τους με την ιερή άσπρη πάστα σαν-
84      ταλόξυλου, ή μαζεύοντας τις προσφορές, ώσπου το μπρούν-

τζινο πιάτο που κρατούσα στο χέρι γέμιζε από μπλε, κόκκινα
και πράσινα χαρτονομίσματα διάφορων αξιών και φαινόταν
σαν ένα τεράστιο μπουκέτο λουλουδιών από χρήματα.
Περισσότερο από όλα, αγαπούσα να κάθομαι κοντά στο
βωμό και δίπλα στον Παντίτ που λειτουργούσε και να είμαι
το αντικείμενο θαυμασμού των προσκυνητών. Πόσο ευχαρι-
στιόμουν, επίσης, το βαθύ άρωμα των λουλουδένιων στεφα-
νιών που κρεμούσαν στο λαιμό μου σε τέτοιες περιπτώσεις!
Κι οι λατρευτές, μετά την τελετή, υποκλίνονταν μπροστά
μου για ν' αφήσουν ξανά τις προσφορές τους στα πόδια μου.
Μολονότι η ειρήνη που αποκτούσα στην αυτοσυγκέντρω-
ση, με εγκατέλιπε τόσο εύκολα, οι απόκρυφες δυνάμεις, που
η χρήση της Γιόγκα καλλιεργούσε και ξεσήκωνε, παρέμεναν
κι άρχιζαν να εμφανίζονται δημόσια. Γνωρίζοντας ότι χωρίς
αυτές τις επιδείξεις του υπερφυσικού η ακολουθία μου ποτέ
δεν θα γινόταν πολύ μεγάλη, καλωσόρισα αυτή την αυξανό-
μενη πνευματική δύναμη. Συχνά, αυτοί που υποκλίνονταν
μπροστά μου θα είχαν την αίσθηση μιας λαμπρότητας και θα
είχαν πείρα ενός εσωτερικού φωτισμού, όταν τους άγγιζα
στο μέτωπο για να τους δώσω την ευλογία μου. Μόνο δέκα
τριών χρόνων, και ήδη έδινα το «Σάκτι - Πατ» φημισμένο με-
ταξύ των Γκουρού, αληθινό σημάδι της αυθεντικότητας της
κλήσης μου! Σάκτι, είναι ένα από τα ονόματα που δίνεται
στην Κάλι, τη δολοφόνο κι αιμοσταγή σύζυγο του Σίθα, τη
μητέρα θεά της εξουσίας, που εκπέμπει την πρωτογενή δύνα-
μη, που ξεχύνεται μέσα στην καρδιά του σύμπαντος. Πόσο
με χαροποιούσε να γίνω κανάλι της δύναμης της!
Συχνά, όταν ήμουν σε βαθιά αυτοσυγκέντρωση, οι θεοί έ-
παιρναν μορφές και κουβέντιαζαν μαζί μου. Μερικές φορές
μου φαινόταν ότι μεταφερόμουν με αστρική προβολή σε μα-
κρυνούς πλανήτες ή σε κόσμους άλλων διαστάσεων. Θα περ-
νούσαν χρόνια, πριν μάθω ότι τέτοιες εμπειρίες είχαν αναπα-
ραχθεί σε εργαστήρια κάτω από την παρακολούθηση παρα-
ψυχολόγων με τη χρήση ύπνωσης και LSD*. Σε κατάσταση
ύπνωσης στη Γιόγκα, τις περισσότερες φορές θα ήμουν μό-
* Σημ. τ. μετ.: Ναρκωτική ουσία, βλέπε το βιβλίο «Ναρκωτικά» «Εκδόσεις Πέργα-
μος». Αθήνα 1985.	ος

νος με το Σί6α, τον καταστροφέα, καθισμένος στα πόδια του
με φόβο, η τεράστια κόμπρα τυλιγμένη γύρω στο λαιμό του,
και με κοιτάζει, σφυρίζοντας και εξακοντίζοντας τη γλώσσα
της εναντίον μου απειλητικά. Μερικές φορές αναλογιζό-
μουν, γιατί κανένας από τους θεούς που συνάντησα δεν φαι-
νόταν καλός ή ευγενικός, και να με αγαπάει. Αλλά, τουλάχι-
στον ήσαν πραγματικοί - δεν είχα αμφιβολία - κι όχι απλώς
μύθοι, όπως ο θεός των Χριστιανών Σάντα Κλάους.
Τι ευτυχισμένη μέρα ήταν για μένα όταν ο θείος Διοναρίν,
ο μεγαλύτερος γιος του Νάνα, γύρισε επιτέλους από την Αγ-
γλία, έχοντας τελειώσει με άριστα το Πανεπιστήμιο του
Λονδίνου! Όταν ο θείος Κουμάρ είχε φύγει για το Λονδίνο
λίγους μήνες πριν, η μητριαρχική κι εξουσιαστική λαβή της
θείας Ρεβάτη είχε σφίξει πάνω στην οικογένεια. Τώρα, με
την επιστροφή του Διοναρίν, θα είχαμε πάλι έναν άντρα
σαν κεφαλή της οικογένειας. Ο Διοναρίν ήταν ο πλησιέ-
στερος άνθρωπος που είχα γνωρίσει για πραγματικό πατέρα.
Ίσως, η επιστροφή του θα έκανε και τη μητέρα μου να γυρί-
σει, επίσης. Συνέχιζε να μας γράφει κάθε δυο ή τρεις μήνες,
και δεν έλεγε πλέον «του χρόνου» θα γυρίσει.
Μια μέρα, λίγο μετά την επιστροφή του, ο θείος Διοναρίν
με πήρε ήσυχα στην άκρη. «Μόλις αγόρασα ένα καινούργιο
αυτοκίνητο, Ράμπι, και θέλω να το ευλογήσεις», είπε σοβα-
ρά. «Δεν θα το οδηγήσω πουθενά χωρίς την ευλογία σου!»
Έλαμψα από τη χαρά μου. Και να σκεφθεί κανείς, είχα φο-
βηθεί ότι θα γύριζε από το Λονδίνο έχοντας εγκαταλείψει
τον Ινδουισμό! Ο Διοναρίν είχε δείξει πολύ λίγο ενδιαφέρον
για τη θρησκεία για πολλά χρόνια, αλλά τώρα, φαινόταν ότι
είναι ένας δυνατός Ινδουιστής, επί τέλους. «Περίμενε λίγο»
είπα, προσπαθώντας να χρησιμοποιώ σωστά Αγγλικά. «Να
πάρω μερικά πράγματα. Θα γυρίσω αμέσως».
Έδωσα στο αυτοκίνητο μια ολοκληρωτική ευλογία, διώ-
χνοντας κάθε πονηρό πνεύμα και καλώντας την προστασία
των πιο δυνατών θεών επάνω του. Ο θείος Διοναρίν μου έδω-
σε και μια καλή αμοιβή, παρόλο που διαμαρτυρήθηκα ότι
δεν ήταν αναγκαίο. Στο τέλος δέχτηκα, μη θέλοντας να κλέ-
ψω απ' αυτόν το μεγάλο όφελος που ακολουθεί αυτούς που
86      δίνουν δώρα σε Βραχμάνους.

«Πρέπει να πας στο Γυμνάσιο, Ράμπι!» ο Διοναρίν επέμενε
ένα πρωί, όταν αυτός κι εγώ επισκεφθήκαμε τη Μα. Τελείω-
να το σχολείο στο Ντο Βίλατζ και συζητούσα να πάω πίσω
στο ναό στο Φελίσιτυ, ή ίσως σε κάποιο μεγαλύτερο στο
Πόρτ ο Σπαίην.
«Ράμπι, πρέπει να έχεις ανώτερη εκπαίδευση», συνέχισε
με πάθος, ενώ η Μα ένευε με το κεφάλι της εμφαντικά. «Εν-
νοώ και πανεπιστήμιο. Είναι απαραίτητο για να μεταφέρεις
ιδέες. Όσο φωτισμένος κι αν είσαι, πώς μπορείς να είσαι κα-
λός δάσκαλος, εκτός αν μπορείς και να εξηγείς τα πράγματα
καθαρά στους άλλους. Μαζί με τη 6αθιά γνώση στις Βέδες
χρειάζεσαι και μια γενική εκπαίδευση».
«Ίσως έχεις δίκιο», συμφώνησα απρόθυμα, σκύβοντας το
κεφάλι με απογοήτευση. Περίμενα με λαχτάρα να αποτινάξω
την αγωνία του σχολείου, αλλά δεν μπορούσα να αρνηθώ τη
λογική σ' αυτά που είπε. Αποφάσισα να δώσω εισαγωγικές ε-
ξετάσεις στο ίδιο γυμνάσιο που πήγαινε κι ο ξάδελφος μου
Κρίσνα, στο νότο. Θα μπορούσα να μείνω με το θείο Ναντί,
τον οποίο εκτιμούσα πολύ. Το σπίτι του ήταν κοντά στο σχο-
λείο.
«Έρχεται ο Ράμπι! Έρχεται ο Ράμπι!» Η φωνή της Ντάα-
ντι, ανακοίνωσε την άφιξη μου από μακρυά, όπως πάντα.
Με μια μικρή βαλίτσα στο ένα χέρι, ιδρωμένος από τη ζέ-
στη και την υγρασία, βάδιζα με κόπο από το σταθμό των λεω-
φορείων στο σπίτι του Ναντί Μαχαράτζ, του μεγαλύτερου α-
δελφού του πατέρα μου, στη νότια πλευρά του νησιού. Ευχα-
ριστιόμουν τις περιοδικές επισκέψεις μου εκεί. Η σύζυγος
του, η Ντάαντι, ήταν μια πολύ εκφραστική και χαρούμενη
γυναίκα και πάντα με καλωσόριζε με χαρούμενες κραυγές,
όταν μ' έβλεπε από μακρυά. Αλλά, αυτή τη φορά διέκρινα έ-
ναν ήχο τρόμου στη φωνή της και σύντομα ανακάλυψα γιατί.
Καθώς μπήκα στο σπίτι, στα ρουθούνια μου έφτασε αμέσως
η μυρωδιά από μπαχαρικά και κρέας από γίδα. Ποτέ δεν είχα
υποπτευθεί ότι έτρωγαν κρέας. Τι φοβερή απογοήτευση.
«Ω! Δεν ξέραμε ότι ερχόσουν σήμερα!» Ο θείος Ναντί φαι-
νόταν ότι έψαχνε για λέξεις να κρύψει την αμηχανία του.
«Ήθελα να σου κάνω έκπληξη», απάντησα ήσυχα, προσ-
παθώντας να μη τον κοιτάζω στα μάτια, αισθανόμενος την α-     87

πελπισία του. Ω, τι ντροπή! Ένας Βραχμάνος να τρώει
κρέας! Και να είναι τόσο καλός και θρησκευόμενος!
Ο θείος μου προσπάθησε να με απασχολήσει με γενική συ-
ζήτηση για την υγεία της Μα και νέα από την οικογένεια, αλ-
λά απαντούσα ψυχρά, χωρίς να προσπαθώ να κρύψω τη δυ-
σαρέσκεια μου. Τελικά, η συζήτηση σταμάτησε. Γνωρίζον-
τας τι σκεπτόμουν, ο θείος Ναντί προσπάθησε να δικαιολο-
γήσει τον εαυτό του. «Ξέρεις γιατί οι Χριστιανοί τρώνε
κρέας, Ράμπι;» με ρώτησε.
Μου φάνηκε μια παράξενη ερώτηση. Τι σημασία είχε τι
δικαιολογίες είχαν οι Χριστιανοί για τα εγκλήματα τους
εναντίον του Θεού μου, της αγελάδας; Κούνησα το κεφάλι
μου, αισθανόμουν σχεδόν πολύ αηδιασμένος για να μιλήσω.
Πώς θάθελα να μη είχα αποφασίσει να τους κάνω αυτή την
ξαφνική επίσκεψη.
«Ο Θεός κατέβασε ένα μεγάλο - μεγάλο σεντόνι από τον
ουρανό γεμάτο από όλα τα είδη των ζώων...»
«Από που το πήρες αυτό;» Ρώτησα.
«Να, είναι γραμμένο στη Βίβλο - το Χριστιανικό βιβλίο».
«Εννοείς ότι εσύ το διαβάζεις αυτό;»
«Δεν το διάβασα εγώ ο ίδιος, αλλά το ακούω».
«Και τι συνέβη στο μεγάλο - μεγάλο σεντόνι τώρα;» Θύμω-
σα περισσότερο, και μεγάλωσε η απογοήτευση μου. Αυτό ή-
ταν το ίδιο βιβλίο για το οποίο ο Νάνα είχε πετάξει τη Μα
κάτω από τις σκάλες· επειδή το διάβαζε. Το βιβλίο των Χρι-
στιανών - των αγελαδοφάγων! Κι αυτός εδώ ήταν ο αδελφός
του πατέρα μου!
«Είχε όλα τα είδη ζώων μέσα - και ξέρεις τι είπε ο Θεός
στον Πέτρο; Του είπε να σκοτώσει και να φάει όσο θέλει!»
Το πρόσωπο του είχε ένα ύφος θριάμβου, σα να είχε δικαιω-
θεί για τη φοβερή μυρωδιά «βίας και θανάτου» μέσα στο
σπίτι.
« Ίσως», είπα κοφτά, «αλλά δεν το είπε σε σένα!»
«Ναι, αλλά, το κάνουμε στο όνομα της Κάλι», πρόσθεσε ο
Ναντί. Ο ιερέας του ναού σκοτώνει δέκα έξι γίδες κάθε πρωί
στο φημισμένο ναό της Κάλι στην Καλκούτα». Η θεία μου
κουνούσε το κεφάλι της συμφωνώντας από την κουζίνα όπου
 είχε καταφύγει για ν' αποφύγει την οργή μου.

«Αλλά, οι Βραχμάνοι δεν τις τρώνε\» του υπενθύμισα αυ-
στηρά.
Δεν μπορούσα ν' αγγίξω τίποτα από το τραπέζι τους, όλη
την ημέρα. Η μυρωδιά από το κρέας είχε μολύνει ολόκληρο
το σπίτι. Ο κόσμος με εκτιμούσε για τις αρχές που κρατούσα,
και το γεγονός ότι τις τηρούσα. Στο σπίτι είχα δικό μου πιά-
το και δικά μου μαχαιροπήρουνα, ακόμα δική μου μαξιλαρο-
θήκη και δικά μου σεντόνια - και κανένας άλλος δεν τολ-
μούσε να τα χρησιμοποιήσει. Δεν θα έτρωγα ψωμί ή γλυκό
που είχε μέσα αυγό. Ο Ναντί το ήξερε. Πάντα στο παρελθόν,
συζητούσαμε τόσα πολλά. Τώρα καθόμασταν σε στενόχωρη
σιγή, που έσπαγε κάπου - κάπου από λίγες αδέξιες κουβέντες.
Η θεία μου δεν εμφανίστηκε, και τα μικρά ξαδέλφια μου, ε-
πίσης. Τελικά, ο θείος μου είπε να πάμε μια βόλτα στο κοντι-
νό λιμάνι να δούμε ένα Ολλανδικό πετρελαιοφόρο που είχε
έρθει χθες. Συμφώνήσα, ευχαριστημένος που είχα μια δι-
καιολογία να βγω από το σπίτι και μακριά από τη μυρωδιά
που το μόλυνε.
Το Ολλανδικό πλοίο ήταν πολύ όμορφο, αστραφτερό και
μακρύ, και μεγαλύτερο από οποιοδήποτε άλλο πετρελαιο-
φόρο που είχα δει. Μπορούσες να το παρακολουθείς πώς βυ-
θιζόταν όλο και πιο πολύ μέσα στο νερό καθώς οι τεράστιοι
σωλήνες έριχναν συνεχώς το μαύρο χρυσάφι από τις μαού-
νες που πηγαινοέρχονταν κουβαλώντας το πετρέλαιο από
την ξηρά. Κοντά μας, στην προβλήτα, τεράστια βίντζια
δούλευαν βιαστικά φορτώνοντας ένα άλλο πλοίο γενικού
φορτίου. Εργάτες, φορτωτές, γυμνοί από τη μέση και πάνω
ίδρωναν κάτω από τον καυτό ήλιο. Πάντα μου άρεσε να επι-
σκέφτομαι το λιμάνι. Η πολυάσχολη δραστηριότητα πάντα
με ενθουσίαζε, και τα παράξενα ονόματα των πλοίων φαίνον-
ταν σαν μια ερεθιστική κλήση για επίσκεψη σε μακρινά, ε-
ξωτικά μέρη. Ο Ναντί αγαπούσε το λιμάνι όσο κι εγώ. Χωρίς
να το καταλάβουμε η ένταση μεταξύ μας σιγά-σιγά υποχώρη-
σε κι αρχίσαμε μια άνετη συζήτηση για τα σχέδια μου να πα-
ρακολουθήσω το κοντινό γυμνάσιο το φθινόπωρο, πράγμα
που θα μου επέτρεπε να τον επισκέφτομαι πιο συχνά. Φάνηκε
ευχαριστημένος και με βεβαίωσε ότι έκανα τη σωστή εκλο-
γή, που κι ο πατέρας μου θα την επιδοκίμαζε.	89

«Αλλά, γιατί δεν δουλεύει κανένας πάνω σ' αυτό το καρά-
βι;» Ρώτησα καθώς περνούσαμε κάτω από το τεράστιο φορ-
τηγό που φαινόταν έρημο.
«Αυτό είναι παράξενο», απάντησε ο θείος μου σκεφτικός,
ψάχνοντας το πλοίο με το βλέμμα του.
«Κοίταξε!» φώναξα, αρπάζοντας ένα βαρύ σχοινί που κρε-
μόταν από ένα βίντζι, λίγα μέτρα από την αποβάθρα. Το δο-
κίμασα με το βάρος μου. Φαινόταν αρκετά γερό να σηκώσει
μερικούς τόννους. «Κοίταξε πώς μπορώ να πηδήξω! Όπως ο
Ταρζάν!» φώναξα, παίρνοντας λίγη φόρα και πήδηξα στον
αέρα. Μπροστά και πίσω πήγαινα σε ένα μεγάλο τόξο κρατη-
μένος από το σχοινί, περνώντας πάνω από την αποβάθρα, και
μπροστά από το θείο μου, που γελούσε και απολάμβανε το α-
στείο. Και τότε συνέβηκε το αναπάντεχο. Στην κορυφή του
τόξου, σαν κάποιος ξαφνικά να το είχε κόψει με το μαχαίρι,
το σχοινί λύθηκε από το βίντζι.
«Πρόσεχε, Ράμπι!»
Άκουσα την κραυγή του θείου μου σχεδόν πριν καταλάβω
τι συνέβηκε. Έπεφτα, βλέποντας γεμάτος τρόμο ότι κατευ-
θυνόμουν για το στενό άνοιγμα μεταξύ του πλοίου και της α-
ποβάρθας. Τα υψωμένα χέρια μου έπιασαν την άκρη της απο-
βάθρας, όπου κρεμάστηκα, μισοζαλισμένος. Αρπάζοντας με
από το ένα χέρι ο Ναντί με τράβηξε επάνω, καθώς το πλοίο
γύρισε με την αργή κίνηση του νερού και χτύπησε το μώλο.
«Αγόρι μου, είσαι πολύ τυχερός!» φώναξε. Το πλοίο μπο-
ρούσε να με είχε συνθλίψει. Τα χείλη του έτρεμαν και το
χρώμα του προσώπου του άλλαξε.
Αισθανόμουνα τώρα πολύ αδύναμος, που σχεδόν δεν μπο-
ρούσα να σταθώ στα πόδια. Κι οι δυο μας κοιτάζαμε σαν απο-
σβολωμένοι τους κύκλους του σχοινιού, καθώς είχε τυλιχτεί
όταν έπεσε στην αποβάθρα, και μετά ξανακοιτάξαμε ψηλά
στη δοκό, πάνω από τα κεφάλια μας. Δεν φαινόταν να υπάρ-
χει καμιά εξήγηση. Το σχοινί ήταν ασφαλές τη μια στιγμή
και την άλλη δεν ήταν, σαν κάποιο αόρατο χέρι να το είχε
ξαφνικά λύσει. Μια ανατριχίλα με διαπέρασε άθελα μου, κα-
θώς ένα σωρό αναμνήσεις πέρασαν από το μυαλό μου* τότε
που είχα νιώσει αόρατα χέρια να με πετάνε έξω από ένα κι-
90      νούμενο φορτηγό και είχα τραυματισθεί σοβαρά" εκείνο το

αλησμόνητο πρωινό όταν κάτι αόρατο κρατούσε το πόδι μου
ακίνητο έτσι ώστε δεν μπορούσα να το μετακινήσω από το
δρόμο, καθώς ένα βαρύς κύλινδρος έπεσε επάνω μου και μου
τόσπασε...» κι άλλα παρόμοια «ατυχήματα». Τώρα, κάτω
από τη σκιά του παράξενα έρημου πλοίου αισθάνθηκα καθα-
ρά την απειλητική παρουσία του Σίβα, που τόσο καλά γνώρι-
ζα. Είχε λύσει αυτός το σχοινί; Προσπάθησα να διώξω τη
βλάσφημη σκέψη, φοβούμενος την οργή του Σίβα, αλλά, η
αίσθηση της παρουσίας του παρέμενε. Γιατί; Δεν ήμουν εγώ
ο κρεατοφάγος!
Ήρεμοι και σοβαροί, περπατούσαμε αργά επιστρέφοντας
στο σπίτι χωρίς να λέμε τίποτα, χαμένοι κι οι δυο στις σκέ-
ψεις μας. Εάν αυτό ήταν η Κάρμα από μια περασμένη ζωή
μου, τότε - νομίζω - ήταν φοβερά άδικη. Γιατί έπρεπε να τι-
μωρηθώ για κάποια περασμένη αμαρτία που δεν μπορούσα
ούτε καν να θυμηθώ;

91

7
Η  ΙΕΡΗ ΑΓΕΛΑΔΑ!
«Ευχάριστα νέα, Ράμπι! Θα διδάξω στο Κολέγιο Ρόγιαλ
Κουήν, στο Πορτ ο Σπαίην! Γιατί δεν πας εκεί αντί για το
νότο;» Ο θείος Διοναρίν μου έδειξε το γράμμα που μόλις είχε
πάρει και του έδινε το διορισμό του.
«Νομίζεις ότι θα έπρεπε;» Ήμουν φοβισμένος στη σκέψη
ότι θα παρακολουθούσα μαθήματα σε ένα τόσο μεγάλο και
φημισμένο σχολείο.
«Φυσικά! Μπορείς να πηγαίνεις στο σχολείο μαζί μου κά-
θε πρωί - θα μου κάνεις παρέα. Τι λες;»
Αγαπούσα πάρα πολύ το θείο Διοναρίν. Θα ήταν πολύ ω-
ραίο να πηγαίνουμε μαζί κάθε πρωί, με την ευκαιρία αυτή θα
μιλούσαμε και για τόσα άλλα πράγματα... έτσι, συμφώνησα.
Τι συγκινητική ήταν για μένα εκείνη η πρώτη μέρα, να περ-
νάμε μέσα στους φαρδείς δρόμους του Πορτ ο Σπαίην, όπου
ήσαν πολλά καταστήματα γεμάτα κίνηση και σπίτια, με κόκ-
κινες στέγες, ανάμεσα από τεράστια πάρκα, με γήπεδα από
πράσινο γκαζόν και λέσχες κρίκετ, για να φτάσουμε στο εν-
92      τυπωσιακό κτίριο του κολεγίου Ρόγιαλ Κουήν. Ο θείος Διο-

ναρίν φαινόταν το ίδιο ευχαριστημένος με μένα και με υπε-
ρηφάνεια με σύστησε σε αρκετά μελή του διδακτικού προ-
σωπικού ως το «νεαρό Βραχμάνο ανεψιό του».
Πρώτα μαζευτήκαμε όλοι σε μια τεράστια αίθουσα α-
κροάσεων, όπου ο διευθυντής μας έκανε μια μεγάλη, και για
μένα, τελείως ακαταλαβίστικη ομιλία. Είχα ακούσει πολύ
λίγους Εγγλέζους να μιλούν, και δεν τους καταλάβαινα, αλ-
λά, αυτός ήταν ο χειρότερος απ' όλους. Δεν κατάλαβα λέξη,
σχεδόν.
«Έι, τι λέει;» ψιθύρισα σε ένα μαθητή που ήταν δίπλα μου,
όταν τέλειωσε. Θα χρειαζόμουν μεταφραστή να παρακολου-
θήσω αυτό το σχολείο.
Με κοίταξε παράξενα. «Είσαι κουφός;» ρώτησε δυνατά.
« Όχι δεν είμαι κουφός, αλλά τι λέει;»
«Ω, για κάτι κανονισμούς και τέτοια. Υποθέτω είσαι από
το νότο... κάπου από την επαρχία;»
Ένευσα, ευχόμενος μέσα μου να είχα πάει σε κείνο το άλλο
γυμνάσιο με τον Κρίσνα. Πριν τελειώσει η μέρα ευχόμουν α-
κόμα περισσότερο να μη είχα ακούσει ποτέ για το κολέγιο
Ρόγιαλ Κουήν. Στο μέρος του νησιού που ζούσα, ολόκληρος
σχεδόν ο πληθυσμός ήσαν Ινδοί, αλλά, στο Πορτ ο Σπαίην, η
πλειοψηφία ήσαν μαύροι, κι αυτό δημιουργούσε μια άμεση
σύγκρουση μέσα μου. Όλη μου τη ζωή είχα ένα βαθύ μίσος
για τους μαύρους, γιατί έτρωγαν το θεό μου, την αγελάδα.
Τους θεωρούσα κατώτερους κι από την κατώτερη τάξη. Πώς
μπορούσα τώρα να κάθομαι δίπλα τους στην αίθουσα διδα-
σκαλίας, να έρχομαι σε επαφή μαζί τους μέσα στους διαδρό-
μους αυτού του σχολείου που ήταν γεμάτοι από μαθητές και
να παίζω ποδόσφαιρο μαζί τους;
Εκείνη την πρώτη μέρα η προκατάληψη μου κιη υπερη-
φάνεια πήραν μερικά σκληρά χτυπήματα. Οι μόνοι μαύροι
που είχα γνωρίσει ήσαν παιδιά των πολύ φτωχών εργατών.
Αυτοί στην πρωτεύουσα ήσαν διαφορετικοί. Πολλοί από αυ-
τούς ήσαν από πλούσιες οικογένειες και μιλούσαν καλύτερα
Αγγλικά από μένα. Μάλιστα διασκέδαζαν με την επαρχιώτι-
κη λανθασμένη προφορά μου και τα γραμματικά μου λάθη,
οι άλλοι μαθητές κρυφογελούσαν πίσω από τα βιβλία τους,
όταν ήρθε η σειρά μου να διαβάσω. Με πολύ μεγάλη προσ-     93

πάθεια άρχισα να μιλάω πιο σωστά για ν' αποφύγω τη γε-
λοιοποίηση.
Οι εβδομάδες που ακολούθησαν, η καθημερινή επαφή μου
με πολλούς μαύρους, με Ανατολίτες, με ωχρούς Εγγλέζους,
και με άλλους από διάφορες φυλές ήσαν μια σοβαρή πρό-
κληση για τις θρησκευτικές μου πεποιθήσεις. Το ταξικό σύ-
στημα είναι βασικό για τον Ινδουισμό. Ο ίδιος ο Βράχμα δη-
μιούργησε τις τέσσερις τάξεις από το σώμα του - και καμιά
κυβερνητική διαταγή δεν μπορούσε ν' αλλάξει αυτά που
γράφουν οι Βέδες - ούτε ακόμα υπήρχε κάποια βάση ότι υ-
πάρχουν κάποιοι άλλοι, οποιοιδήποτε άλλοι, στον κόσμο,
όμως, ο κόσμος ήταν γεμάτος κι από άλλα ανθρώπινα όντα
που ήσαν τελείως έξω από το ταξικό σύστημα. Πώς αυτοί εί-
χαν έρθει στην ύπαρξη; Γιατί δεν υπήρχε αναφορά στις Ιν-
δουϊστικές γραφές κάποιου τρόπου σωτηρίας γι'αυτούς, μέ-
σω της Γιόγκα και της μετενσάρκωσης; Αυτοί ήσαν καθαρά
χωρίς ελπίδα, σύμφωνα με τη θρησκεία μου. Κι όμως, δεν ή-
σαν καθόλου κατώτεροι μου. Στην πραγματικότητα, ήταν πο-
λύ δύσκολο για μένα να συναγωνιστώ πολλούς απ' αυτούς
στο σχολείο. Στο δικό μου μέρος του νησιού ήμουν αναγνω-
ρισμένος και θεοποιημένος. Πραγματικά, ήμουν σίγουρος
ότι ήμουν θεός. Αλλά, αυτά τα αφώτιστα παιδιά του Κολε-
γίου με μεταχειρίζονταν σαν ένα όμοιο τους, και μερικές φο-
ρές ούτε αυτό. Οι ερωτήσεις που έκαναν - άλλοτε αστειευό-
μενοι κι άλλοτε σοβαρά - άρχισαν να υπονομεύουν την πί-
στη μου.
«Είναι αλήθεια ότι οι Ινδουιστές πιστεύουν ότι το κάθε τι
είναι θεός;»
Απαντούσα καταφατικά και κοίταζα ανήσυχα όχι αυτόν
που ρωτούσε αλλά τα παιδιά, διάφορων φυλών και θρη-
σκειών, που μαζεύονταν γύρω μου για να με βασανίσουν. Εί-
χε αρχίσει να γίνεται συνήθεια - κι οι άλλοι Ινδουιστές νέοι
προσεχτικά απόφευγαν να με υποστηρίξουν, σαν να φοβόν-
τουσαν ή να ντρεπόντουσαν.
«Αυτό σημαίνει ότι μια μύγα είναι θεός, ή ένα μυρμήγκι, ή
μια βρωμούσα;» Ένα γέλοιο αντήχησε από το μικρό πλήθος
γύρω μου.
94	«Γελάτε γιατί δεν καταλαβαίνετε», είπα με θάρρος. «Βλέ-

πετε μόνο την αυταπάτη, αλλά δεν μπορείτε να δείτε τη Μό-
νη Πραγματικότητα-το Βράχμαν».
«Εσύ είσαι θεός;» ρώτησε ένας νεαρός Πορτογάλλος δύσ-
πιστα.
Δεν τόλμησα να διστάσω ή να σιωπήσω - αυτό θα έφερνε
περισσότερη γελοιοποίηση. «Ναι», απάντησα σταθερά,
«και το ίδιο όλοι οι Ινδουιστές. Μόνο χρειάζεται να το εν-
νοήσουν».
«Πώς μπορείς να «εννοήσεις» κάτι που δεν είναι αλήθεια;»
ανταπάντησε με ένα χλευαστικό φύσημα. «Εσύ δεν δημιούρ-
γησες τον κόσμο!»
Ένας νεαρός Άγγλος φαινόταν να ξέρει πολλά για τον Ιν-
δουισμό. «Ακούω ότι είσαι χορτοφάγος - δεν πιστεύεις ότι
πρέπει να αφαιρείται οποιαδήποτε ζωή...»
«Πιστεύω στο δόγμα της Μη-Βΐας. Όπως ο Γκάντι. Όλοι
τον σέβονται. Ήταν μεγάλος Ινδουιστής. Δεν είναι σωστό
να αφαιρείς ζωή».
«Οποιαδήποτε ζωή;» Δεν μπόρεσα να πιάσω τον τόνο της
φωνής του, που θα πρέπει να με είχε προειδοποιήσει ότι μου
έστηνε παγίδα.
Ένευσα με έμφαση. «Κάθε είδους ζωή είναι ιερή. Το λένε
οι Βέδες». Κοίταξα παρακλητικά μερικούς νέους Κινέζους
από το πλήθος, που ήξερα ότι είναι Βουδδιστές. Πίστευαν το
ίδιο πράγμα - γιατί δεν το έλεγαν; Ήξερα ότι είχα παγιδευ-
τεί και ευχόμουν να με βοηθήσουν σε αυτό το σημείο, μολο-
νότι ήμουν εχθρός τους σε πολλά άλλα σημεία της θρη-
σκείας τους. Είχα ήδη μάθει στο μάθημα της βιολογίας ότι τα
εφτά χαρακτηριστικά της ζωής ήσαν αναπνοή, χώνεψη, εξά-
λειψη, ερεθισμός, αύξηση, αναπαραγωγή και κίνηση. Και
ήξερα πολύ καλά ότι ακόμα και τα χόρτα έχουν όλα αυτά τα
χαρακτηριστικά. Αφαιρούσα ζωή όταν έκοβα μια μπανάνα
ή άλλο φρούτο και το έτρωγα. Δεν υπήρχε τρόπος ν' αρνηθώ
ότι κι οι χορτοφάγοι αφαιρούν ζωή, αλλά ήμουν αποφασι-
σμένος ν' αμυνθώ στη διαφορά μεταξύ της φυτικής ζωής και
της ζωικής.
Ο αντίπαλος μου έκλεισε το μάτι στους φίλους του. «Δεν
ξέρεις ότι ακόμα και τα χορταρικά έχουν τα εφτά χαρακτηρι-
στικά της ζωής;» ρο'πησε. «Και οι χορτοφάγοι αφαιρούν    95

ζωή».
Άνοιξα το στόμα μου, για να προσπαθήσω να διαφορο-
ποιήσω τη φυτική ζωή από τη ζωική, αλλά κάποιος με πρό-
λαβε.
«Τι κάνει όταν βράζει νερό για το τσάι του;» είπε μια φω-
νή πίσω μου. «Σκέψου όλα τα εκατομμύρια των μικροβίων
που σκοτώνει! Μικρά ζώα - αυτά είναι τα μικρόβια. Ξέρεις,
σταδιακά εξελίσσονται σε αγελάδες κι ανθρώπους!»
Όλοι γέλασαν μ' αυτό. «Είδες, είναι κανονικός δολοφό-
νος!» φώναξε κάποιος αριστερά μου. «Γι' αυτό είναι τόσο α-
δύνατος!» συμπλήρωσε κάποιος άλλος. «Τρώει μόνο χορτα-
ρικά! Πρέπει να φας κρέας άνθρωπε!»
«Απλώς δεν καταλαβαίνετε!» διαμαρτυρήθηκα γενναία.
Τα μαγουλά μου είχαν ανάψει κι αισθανόμουν μέσα μου τσα-
κισμένος και ταραγμένος.
«Μη προσπαθείς να κάνεις τον Ινδουισμό λογικό ή επι-
στημονικό», ήταν η συμβουλή του θείου Διοναρίν εκείνο το
απόγευμα καθώς πηγαίναμε στο σπίτι. «Είναι θρησκεία -
κάτι που διαλέγεις να πιστεύεις, όχι κάτι που μπορείς ν' απο-
δείξεις».
«Αλλά, η αλήθεια είναι αλήθεια!» επέμεινα. «Οι Ινδουϊστι-
κές γραφές είναι η Αλήθεια!»
«Πολλά απ' αυτά που λέει, είναι καθαρή μυθολογία», είπε
ο Διοναρίν με προστατευτικό τόνο. «Ο Κρίσνα ποτέ δεν υ-
πήρξε· ούτε ο Ράμα. Το βιβλίο Μπαγκαβάτ - Γκιτά και το Ρα-
μαγιάνα είναι απλώς μύθοι, όμορφες ιστορίες».
Έβλεπα οτι ήταν μάταιο να διαφωνήσω με το Διοναρίν.
Ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε αρκετά για τη θρησκεία του, να εξα-
σκηθεί στη Γιόγκα, κι έτσι δεν μπορούσε να καταλάβει αυτό
που εγώ γνώριζα. Δεν είχε συναντήσει μερικούς από τους
θεούς όπως εγώ. Ίσως ήταν η κάρμα του να μη καταλαβαίνει
σ' αυτή τη ζωή. Θα είχε πολλές άλλες ζωές στις οποίες θα
μάθαινε την αλήθεια όταν ήταν έτοιμος.
Εκείνο το βραδυνό, καθώς έξυνα την αγελάδα κάτω από τη
φοινικιά πίσω από την καλύβα του Γκοσίν, την πρόσεχα πο-
λύ, όπως έκανα από τότε που μου είχε επιτεθεί. Δεν ήταν βέ-
βαια σωστό να μη εμπιστεύομαι ένα τόσο μεγάλο θεό, αλλά,
95      πρέπει να είναι κανείς και πρακτικός. Αυτό ήταν ένα από τα

πράγματα που μάθαινα στο γυμνάσιο _ να είμαι πρακτικός.
Ήταν φανερό ότι η θρησκεία δεν έπρεπε να ακολουθείται
κατά γράμμα στη ζωή αυτή. Είχα σταματήσει τη λατρεία της
αγελάδας για πρακτικούς λόγους. Δεν ήταν δυνατόν να φυ-
λάγομαι από επίθεση και την ίδια στιγμή να λατρεύω την α-
γελάδα. Αλλά, ποτέ δεν θα σταματούσα να πιστεύω την αγε-
λάδα σαν ένα μεγάλο κι ιερό θεό. Πραγματικά, ήμουν σίγου-
ρος ότι θα ήταν ένα μεγάλο βήμα προς την ένωση με το Βρά-
χμαν αν γινόμουν αγελάδα στην επόμενη ζωή μου, σε περί-
πτωση που δεν θα έφτανα τη Μόκσα.
«Είσαι θεός, έτσι δεν είναι;» Ρωτούσα την αγελάδα σοβα-
ρά.
Συνέχιζε να κόβει μεγάλες μπουκιές από το γρασίδι, μα-
σώντας αργά με φανερή ευχαρίστηση. Ήταν δύσκολο πρα-
γματικά να πιστέψω ότι η αγελάδα μου είχε επιτεθεί τόσο
βίαια, αλλά η ανάμνηση ήταν ακόμα πολύ πρόσφατη.
«Φυσικά, είσαι θεός! Το ξέρω ότι είσαι. Έτσι δεν είναι;»
Σηκώνοντας το κεφάλι, με κοίταξε με νυσταγμένα μάτια, κι
άρχισε να μασάει ξανά τόσο αργά κι ειρηνικά. «Μούου!»
δήλωσε σοβαρά. «Μούου! Μούου!».

97

8
Ο ΠΛΟΥΣΙΟΣ ΚΑΙ Ο ΦΤΩΧΟΣ
«Πώς έγινε ο Νάνα τόσο πλούσιος;» Ρώτησα το θείο Διο-
ναρίν ένα σούρουπο. Οι υποθέσεις γύρω από το θέμα αυτό συ-
νέχιζαν να με γοητεύουν και μαζί μου πολλούς άλλους, αλλά
ποτέ δεν είχα ακούσει το Διοναρίν να το συζητά. Καθόμαστε
στη μπροστινή βεράντα απολαμβάνοντας τη θέα των φωτα-
γωγημένων σπιτιών της πόλης. Κάθε Ινδουϊστική οικογέ-
νεια φαινόταν να συναγωνίζεται τους γειτόνους για το ποιος
θα μπορούσε να παρουσιάσει τις περισσότερες Ντέγια κατά
το ετήσιο πανηγύρι του Ντιβάλι.
«Οι Παντίτ λένε ότι τα πνεύματα του έδωσαν το χρυσό», ο
Διοναρίν σήκωσε τους ώμους άκεφα. «Αληθινά δεν υπάρχει
λογική εξήγηση», συμπλήρωσε σκεπτικός. «Φυσικά ο Νάνα
δούλεψε πολύ. Μολονότι ήταν ένας Καστρίγια της ανώτερης
τάξης, ξεκίνησε ως βοηθός σε ένα αγρόκτημα κόβοντας τρι-
φύλλι για δέκα σεντς την ημέρα. Κάπως τα κατάφερε και α-
γόρασε μια καλύβα από ένα Κινέζο για πενήντα δολλάρια,
και άρχισε να φτιάχνει κοσμήματα εκεί. Κάποια νύχτα η κα-
λύβα κάηκε κατά μυστηριώδη τρόπο... και μετά από αυτό ή-
ταν εκατομμυριούχος, παρόλο που λίγοι το ήξεραν έξω από
98      την οικογένεια».

Καθώς το σούρουπο γινόταν νύχτα τα ιερά φώτα γύρω μας
φαίνονταν να γίνονται πιο λαμπερά. Τι όμορφη εικόνα. Το
Ντιβάλι ήταν μια από τις πιο αγαπητές μου εθνικές γιορτές.
Ήταν αγαλλίαση για μένα να βλέπω το κάθε Ινδουϊστικό
σπιτικό να φωτίζεται τα Χριστούγεννα περισσότερο από τα
Χριστιανικά σπίτια - και όχι με ηλεκτρικά φώτα, αλλά με
ζωντανές φλόγες από τα καντήλια. Σαν αναμμένα κεριά, οι
Ντέγια τρεμόσβηναν στα περβάζια, τραπέζια, τα κάγκελα
της βεράντας, και σε όλα τα σκαλοπάτια - όλα προς τιμήν
της Λακσμί, θεάς του πλούτου και της ευημερίας.
Ο θείος Διοναρίν έδειξε με το χέρι του ένα κατάφωτο σπί-
τι. «Ο Νάνα πάντα έκανε τις δικές του ειδικές Πούτζια στη
Λακσμί δυο φορές την ημέρα κατά τη διάρκεια του Ντιβάλι,
μόνος μπροστά στο μεγάλο σιδερένιο χρηματοκιβώτιο του.
Έκανε επίσης, και άλλες μυστικές ιεροτελεστίες μέσα σ' αυ-
τό το δωμάτιο, αλλά κανένας ποτέ δεν μπόρεσε να παρακο-
λουθήσει.
«Τι νομίζεις; Η Λακσμί τον έκανε τόσο πλούσιο ή τα
πνεύματα;» Ρώτησα. Ο οικογενειακός μας Παντίτ κατά πε-
ριόδους περνούσε από όλα τα δωμάτια του σπιτιού με μια α-
ναμμένη Ντέγια προσκυνώντας το σπίτι και τα πνεύματα μέ-
σα σ' αυτό - ειδικά το πνεύμα του Νάνα που το είχε χτίσει.
Θα γύριζε με ιεροπρέπεια τη Ντέγια τρεις φορές γύρω από τη
μεγάλη φωτογραφία του Νάνα στο σαλόνι. Σεβόταν τα
πνεύματα όσο και τους θεούς, και πολλές φορές δεν μπο-
ρούσες να ξεχωρίσεις το ένα από το άλλο.
«Έχει σημασία πώς το ονομάζεις; Δεν υπάρχει μόνο μια
Δύναμη στο σύμπαν;»
Συμφώνησα σοβαρά. «Υπάρχει μόνο Μια Πραγματικότη-
τα - το Βράχμαν. Όλα τα άλλα είναι ψευδαίσθηση, Μάγια».
Κοιτάζαμε τα φώτα αμίλητοι. Μπορούσες να αισθάνεσαι
την παρουσία της Λακσμί και να καταλαβαίνεις ότι ήταν ευ-
χαριστημένη. Αλλά υπήρχε μια ακόμα ερώτηση που έπρεπε
να κάνω, και τελικά έσπασα τη σιωπή.
«Μερικοί λένε ότι τα ίδια πνεύματα που φύλαγαν την πε-
ριουσία του σκότωσαν το Νάνα πριν μπορέσει να την ξοδέ-
ψει. Δεν μπορώ να το καταλάβω. Εσύ τι νομίζεις;»
Ο θείος Διοναρίν δεν απάντησε για μερικά λεπτά. Περίμε-     99

να ανυπόμονα. Όταν τελικά μίλησε, υπήρχε ένας ανήσυχος
τόνος στη φωνή του. «Δεν ξέρω. Κάθε φορά που έρχεται το
Ντιβάλι, θυμάμαι τον πλούτο του πατέρα μου, που μάζεψε
κατά μυστηριώδη τρόπο και κρύφτηκε κατά μυστηριώδη
τρόπο μακριά μας... και τον πρόωρο θάνατο του». Έβηξε
νευρικά και γύρισε να πάει πίσω στο σπίτι. «Δεν θέλω να μι-
λάω γι' αυτά τα πράγματα», πρόσθεσε μαλακά πάνω από τον
ώμο του.
Έμεινα εκεί για πολλή ώρα, κοιτάζοντας τα θεαματικά
φώτα, θαυμάζοντας το πόσες Ντέγια υπήρχαν, και αναλογι-
ζόμενος το μυστήριο των πολλών θεών και πνευμάτων και
της Μίας Πραγματικότητας.
«Τα φώτα καίνε προς τιμή της Λακσμί, και ειδικές Πού-
τζια απευθύνονται σ' αυτή. Είναι η θεά του πλούτου και της
ευημερίας». Εξηγούσα τη γιορτή του Ντιβάλι σε ένα Μου-
σουλμάνο καθώς τρώγαμε μαζί. Φαινόταν να ενδιαφέρεται,
αλλά όπως συνήθως ένα μικρό πλήθος είχε μαζευτεί γύρω.
«Εάν η Λακσμί είναι θεά του πλούτου και της ευημερίας,
γιατί οι περισσότεροι Ινδουιστές είναι τόσο φτωχοί;» Ρώτη-
σε απαιτητικά ένα ψηλό μαύρο αγόρι. «Χάνεις τον καιρό σου
με το να τη  λατρεύεις!»
«Δεν καταλαβαίνεις Κάρμα και μετενσάρκωση!» απάντη-
σα κοφτά. «Μπορεί κάποιος να είναι φτωχός σε μια ζωή και
πλούσιος στην επόμενη».
«Πόσες μετενσαρκώσεις χρειάζεται; Κοίτα γύρω σου! Οι
περισσότεροι Ινδοί κόβουν ζαχαροκάλαμα, ζουν σε φτωχά
σπίτια...»
«Η οικογένεια μου δεν είναι φτωχή!»
«Εννοεί τους Ινδούς γενικά» επέμεινε ένα λεπτό αγόρι.
«Κοίτα την Ινδία - είναι η πιο ταλαίπωρη χώρα στον κό-
σμο!»
«Ποιος το λέει;»
«Ο πατέρας μου έζησε εκεί πριν γεννηθώ. Υπάρχουν πε-
ρισσότερα ποντίκια από ανθρώπους, και τόση φτώχεια και
αρρώστια!»
«Ισως όταν ήσαν οι Αγγλοι, αλλά όχι μετά την Ανεξαρ-
τησία!» Ένα φευγαλέο μουρμουρητό επιδοκιμασίας πέρασε
100     μέσα από το πλήθος που συνωστιζόταν γύρω μας. Το Τρινι-

δάδ προσπαθούσε να αποτινάξει το Βρετανικό ζυγό, και Ανε-
ξαρτησία ήταν μια λέξη που άναβε φωτιά στην καρδιά κάθε
πατριώτη.
«Οι άνθρωποι πεινούν στην Ινδία, ενώ οι ποντικοί παχαί-
νουν και οι ιερές αγελάδες πεθαίνουν από γεράματα!» δήλω-
σε ένα άλλο αγόρι, μπαίνοντας στη συζήτηση. «Αυτό έχουν
κάνει για την Ινδία οι θεοί της και η μετενσάρκωση. Είμαι
άθεος. Δεν ανέχομαι τέτοιους θεούς!»
«Αυτό δεν είναι αλήθεια! Η μητέρα μου ζει εκεί, και ποτέ
δεν μου έγραψε κάτι τέτοιο!»
Ήξερα ότι οι αντίπαλοι μου είχαν δίκιο, αλλά θα μου
στοίχιζε πάρα πολύ να το παραδεχτώ. Η φτώχεια της Ινδίας
ήταν ένα θέμα που η μητέρα μου προσεχτικά απόφευγε στα
γράμματα της. Περιέγραφε τους κήπους, τα εξωτικά πουλιά
και ζώα, και τους ναούς και τις γιορτές, και μου έλεγε πολλά
για τους Γκουρού - αλλά ποτέ για την κατάσταση των αν-
θρώπων. Μερικά βιβλία που είχα διαβάσει, όμως, βεβαίωναν
χωρίς την παραμικρή αμφιβολία ότι η χώρα της θρησκείας
μου ήταν τρομερά φτωχή. Πώς μπορούσε να είναι αυτό το α-
ποτέλεσμα χιλιάδων χρόνων Γιόγκα, βελτιωνόμενης Κάρμα,
και ανοδικής μετενσάρκωσης προς την ένωση με το Βρά-
χμαν; Γιατί οι Ινδικές ταινίες που έβλεπα πάντα απόφευγαν
να δώσουν μια αληθινή εικόνα της χώρας; Και γιατί συνέχι-
ζα να μαλώνω με τα παιδιά στο σχολείο τουλάχιστον για με-
ρικά θέματα όπου ήταν φανερό ότι είχα λάθος; Φοβόμουν
την αλήθεια; Ποτέ δεν θα το παραδεχόμουν - αν το παραδε-
χόμουν θα μπέρδευα τόσα πολλά!
«Τι σε κάνει να νομίζεις αυτός κόσμος μοναδικός;» Ρώτη-
σε ο Γκοσίν όταν με τρόπο άνοιξα τη συζήτηση για το πόσοι
πολλοί Ινδουιστές ήσαν φτωχοί και υπέφεραν. Κρατούσε τη
Ντέγια αναμμένη για τη Λακσμί μέρα και νύχτα στην λασπο-
καλύβα του κατά τη διάρκεια του Ντιβάλι, παρόλο που μου
είχε πει ότι η Κάρμα του ήταν να είναι φτωχός. «Βέδες λένε
έχει πολλούς κόσμους. Ίσως έχει φτωχούς Ινδουιστές μόνο
σ' αυτόν. Όταν αποχτήσουν καλύτερη Κάρμα πηγαίνουν σε
καλύτερο κόσμο».
«Ναι, αλλά δεν έχει πλούσιους Ινδουιστές εδώ, όπως ο
Νάνα και οι Παντίτ;»	101

Ο Γκοσΐν ένευσε σοβαρά. «Τι λέω, αδελφέ, ίσως δεν είναι
το ίδιο για όλους... αλλά σε άλλους κόσμους έχει μόνο πλού-
σιους. Ίσως».
«Ναι, αλλά στη Γκιτά ο Κρίσνα λέει όταν η Κάρμα γίνει
καλύτερη σε άλλο κόσμο θα ξανάρθεις εδώ πάλι».
«Μερικά πράγματα είναι δύσκολο να πιάσεις...» Ήταν αυ-
τό που φάνηκε στα μάτια του Γκοσίν μια παροδική αμφιβο-
λία; Γρήγορα συνήλθε. «Για το Γιόγκι πλούτος και φτώχεια
είναι το ίδιο. Ένας Γιόγκι, σαν τον πατέρα σου, δεν θα ξα-
νάρθει σ' αυτό τον κόσμο - ποτέ. Στις Ονπανισάδες λέει ά-
γνοια φύγει αν αυτοσυγκεντρώνονται στο Βράχμαν. Βρί-
σκουν ΟΜ. Μόνο οι Γιόγκι παίρνουν αυτή φώτιση».
Αναφερόμενος στη Βεδάντα ο Γκοσίν είχε εκφράσει κα-
λά τον τελικό σκοπό μου. Ένα από τα πιο πολύτιμα αποκτή-
ματα που είχα ήταν ένα βιβλίο για τη Γιόγκα που η μητέρα
μου είχε στείλει από την Ινδία. Περιείχε προχωρημένες τε-
χνικές που θα μπορούσα να χρησιμοποιήσω χτίζοντας πάνω
στο θεμέλιο αυτών που είχα μάθει στο ναό. Ο Κύριος Κρίσνα
είχε διδάξει τον Αργιούνα ότι δεν υπήρχε τίποτα πιο σπου-
δαίο από την επιμελή χρήση της Γιόγκα. Με αυτό το «θείο
μέσον» μπορούσε κάποιος να περάσει από την άγνοια και τις
χειρότερες αμαρτίες στην αιώνια μακαριότητα. Από δέκα
χρόνων περίπου, μαζί με την καθημερινή αυτοσυγκέντρωση,
έκανα εξάσκηση της Γιόγκα - στις θέσεις, ασκήσεις ανα-
πνοής, και συγκέντρωση - στη βεράντα έξω από το δωμάτιο
μου από τα μεσάνυχτα μέχρι τη μια και μισή το πρωί όταν ό-
λοι είχαν κοιμηθεί. Έκανα είτε Βρουμάντγια Ντρίστι ή Μα-
ντγιάμα Ντρίστι. Αυτή η συγκέντρωση, σε συνδυασμό με τις
ασκήσεις αναπνοής, με έρριχναν σε καταστάσεις συνειδη-
τότητας τελείως ξένες με τον κόσμο γύρω μου.
Μέσω της Γιόγκα πειραματιζόμουν με αυξανόμενο ρυθμό
την παρουσία πνευματικών όντων που με οδηγούσαν και μου
έδιναν ψυχικές δυνάμεις. Οι θεοί ήσαν πραγματικοί! Όλες οι
διαφωνίες με το σχολείο δεν μπορούσαν να αλλάξουν αυτή
την πραγματικότητα. Μερικές φορές ήμουν τόσο αναστατω-
μένος από αυτές τις εμπειρίες ώστε δεν μπορούσα να κοιμη-
θώ όταν τελικά πήγαινα στο κρεβάτι. Αν μόνο μπορούσα να
102     κάνω το Διοναρίν και τους άλλους Ινδουιστές να εξασκη-

θούν στη Γιόγκα και την αυτοσυγκέντρωση - τότε θα ήξεραν
την αλήθεια για τη θρησκεία τους. Δεν πρέπει να μπω στη
Νιρβάνα μόνος μου. Ένας Γκουρού είναι ο δάσκαλος που ο-
δηγεί άλλους στην αιώνια μακαριότητα.
«Ράμπι! Ράμπι!»
Ήμουν μόνος στο δωμάτιο της προσευχής καθισμένος
μπροστά από το μικρό άγαλμα του Κυρίου Κρίσνα,
αναπνέοντας βαθιά και ρυθμικά, προσπαθώντας να μιμηθώ
το χαμόγελο του Κρίσνα. Η θεία Ρεβάτη και εγώ είχαμε μα-
λώσει πάλι εκείνο το πρωί, και όμως δεν μπορούσα να θυμη-
θώ πώς είχε αρχίσει. Είχα ελπίσει, ότι με την αυτοσυγκέν-
τρωση, θα ανανέωνα την αίσθηση της εσωτερικής ειρήνης
που τόσο συχνά μου ξέφευγε τελευταία. Αλλά η Μα και εγώ
είμαστε μόνοι στο σπίτι, και δεν υπήρχε άλλος να απαντήσει
όταν φώναξε.
«Τι είναι Μα;» απάντησα.
«Κάποιος χτυπάει κάτω. Πήγαινε δες ποιος είναι».
Η οικογένεια είχε πάει στη θάλασσα για την ετήσια γιορ-
τή Καρτικνάν. Οι περισσότεροι Ινδουιστές του Τρινιδάδ
λουζόντουσαν στα ποτάμια και στους κόλπους με την ελπίδα
πνευματικού καθαρισμού. Δεν υπήρχε πιο μεγάλη ή πιο πο-
λυάσχολη και πιο κερδοφόρα ημέρα για τους Παντίτ. Θα
πήγαιναν βιαστικά από τη μια Πούτζια στην άλλη για τους
λουόμενους, μαζεύοντας τις αμοιβές και τα δώρα και απο-
λαμβάνοντας το φαγητό που ο καθένας θα μοιραζόταν μαζί
τους. Ήταν μια μεγάλη ημέρα για να βελτιώσει κάποιος την
Κάρμα του με το να ταΐσει ένα Βραχμάνο.
Είχα αρχίσει να αμφισβητώ την ωφέλεια τέτοιων τελε-
τουργιών. Τίποτα δεν μπορούσε να αλλάξει την Κάρμα κά-
ποιου - σίγουρα όχι ένα μπάνιο στη γιορτή Καρτικνάν. Α-
φού στέγνωναν, πολλοί από αυτούς τους Ινδουιστές θα συ-
νέχιζαν να τρώνε κρέας και να δέρνουν τις γυναίκες τους.
Τέτοιες γιορτές είχαν βέβαια την .χρησιμότητα τους, αλλά
όπως ο Κρίσνα είχε πει, για το Γιόγκι όλα τα άλλα είναι χω-
ρίς σημασία. Είχα διαλέξει ένα καλύτερο τρόπο να ξοδέψω
τον πολύτιμο χρόνο μου.
«Εντάξει, Μα», φώναξα. Απρόθυμα μα προσεχτικά τύλιξα
τον Κύριο Κρίσνα στο ιερό πανί του και τον έβαλα στην ά-   103

κρη. Βγαίνοντας στην βεράντα, άκουγα κάποιον να χτυπά.
Σκύβοντας πάνω στο κιγκλίδωμα, είδα ένα γέρο Ινδό ζητιά-
νο.
«Τι θέλεις;» του φώναξα.
«Φαγητό, αφέντη», απάντησε, απλώνοντας το χέρι του πα-
ρακλητικά προς το μέρος μου. Με τιμούσε ή χρησιμοποιού-
σε το «αφέντη» ως ένα τρόπο να αποκτήσει την εύνοια του
πλούσιου; Άφησα την ερώτηση στην άκρη.
«Έλα πάνω, εδώ. Να δω τι υπάρχει». Η ζητιανιά ήταν έντι-
μη.
Κουνώντας το κεφάλι του έδειξε τα γυμνά πόδια του. «Δεν
μπορώ να σκαρφαλώσω εκεί!»
«Εντάξει, έλα από την άλλη πόρτα». Του την έδειξα.
Έμοιαζε με Πάριο, με πολύ μελαμψό δέρμα, κάποιο που
δεν θα έπρεπε να πλησιάζω - θα ήταν μόλυσμα για ένα Βρα-
χμάνο. Αλλά καθώς τον έβλεπα να κινείται με κόπο, ακουμ-
πώντας βαριά στην μαγγούρα του, παραπατώντας και σκον-
τάφτοντας άρχισα να αισθάνομαι ευσπλαχνία για το γέρο ζη-
τιάνο. Ήταν και κείνος άνθρωπος. Αισθάνθηκα καλά και
μόνο που το παραδέχτηκα. Τρέχοντας κάτω στην πισινή
σκάλα, άνοιξα την εξώπορτα. Τον καλωσόρισα με ένα ζεστό
χαμόγελο, και τον οδήγησα αργά στην ανοιχτή αυλή κάτω
στην κουζίνα στο πίσω μέρος του σπιτιού.
«Έλα κάθησε εδώ», είπα, δείχνοντας μια καρέκλα δίπλα
στο τραπέζι. Με ατένισε ψυχρά με τα μεγάλα, στρογγυλά, α-
γέλαστα μάτια του. Με ένα βαθύ αναστεναγμό έπεσε βαριά
στην καρέκλα. Αγνόησε το νερό που του έδωσα για να πλύνει
τα χέρια του, προφανώς δεν ενδιαφερόταν γι' αυτό. «Θα σου
φέρω κάτι να φας», είπα ευχάριστα.
Ψάχνοντας στην κουζίνα, βρήκα μερικά υπολείμματα από
το πρωινό* το λεπτό, σαν πίτα Ρότι και λίγο μαγειρεμένο
σπανάκι ανακατωμένο με καυτά μπαχαρικά, που το λένε μπα-
τζί. Βάζοντας το φαγητό μπροστά του, κάθησα να τον παρα-
κολουθήσω με μεγάλο ενδιαφέρον. Ήταν ένας από τους πε-
ριπλανώμενους άγιους, συνηθισμένους στα μέρη μας, που
είχαν εγκαταλείψει όλα όσα είχαν. Οι περισσότεροι δεν εί-
χαν και πολλά πράγματα να εγκαταλείψουν. Τα μακριά μαλ-
104    λιά του ή σαν αχτένιστα και ανακατωμένα με λάσπη, και η γε-

νειάδα του είχε υπολείμματα από διάφορα φαγητά που είχε
ζητιανέψει. Το Ντότι που φορούσε, κάποτε πρέπει να ήταν
άσπρο, ήταν τώρα γκρίζο και μουχλιασμένο, με αμέτρητους
λεκέδες από σάλτσες και κρέατα στο μπροστινό μέρος.
Χρειάστηκε να τραβήξω την καρέκλα μου πιο μακριά, γιατί
η μπόχα που ανάδιδε ήταν ανυπόφορη. Και όμως αισθάνθη-
κα μια αυξανόμενη ευσπλαχνία γι' αυτόν τον αποκρουστικό
τύπο, και αυτό μου έδωσε ένα αίσθημα αρετής. Αυτό θα βοη-
θούσε την Κάρμα μου.
«Έρχεσαι από μακριά σήμερα;» Ρώτησα, με την ελπίδα
ότι θα άρχιζε να μιλάει.
Μασώντας σαν αρπακτικό, η μόνη αντίδραση του ήταν
ένα σκοτεινό βλέμμα. Κόβοντας κομμάτια από Ρότι βουτού-
σε μεγάλες μπουκιές μπάτζι, γλείφοντας τα δάχτυλα του, φα-
νερά απολαμβάνοντας όλα αυτά. Ήμουν σίγουρος ότι είχα
φέρει πάρα πολλά - αλλά τα τελείωσε όλα, καθαρίζοντας το
πιάτο. Ήπιε ένα ποτό, έγειρε πίσω στην καρέκλα, με κοίτα-
ξε, και ρεύτηκε δυνατά. Σκουπίζοντας το στόμα του με το
Ντότι, πρόσθεσε καινούριο χρώμα στις παλιές κηλίδες.
«Αποχωρητήριο!» γόγγυξε ξαφνικά, και τα μεγάλα μάτια
του κοίταζαν γύρω απελπισμένα σα να έπρεπε να το βρει
γρήγορα. Πήδηξα επάνω να τον βοηθήσω, και με άρπαξε
από τον ώμο, να σηκωθεί από την καρέκλα. Ακουμπησμένος
ο μισός επάνω μου και μισός στην μαγκούρα του, έσερνε τα
πόδια του καθώς τον οδηγούσα στο εξώσπιτο που είχαμε στο
πίσω μέρος του σπιτιού. Όταν μπήκε μέσα, με διέταξε να πε-
ριμένω. Ξαφνικά τον άκουσα να φωνάζει, «Άι για ! Άι για!»
ηχούσε απελπισμένος.
«Ναι, τι θέλεις;» απάντησα αβέβαιος.
« Έλα εδώ!»
Δισταχτικά άνοιξα την πόρτα. Δεν μπορούσε να σηκωθεί
από το κάθισμα. Αυτά τα κρύα μάτια φαίνονταν να με κοροϊ-
δεύουν. Έσκυψα, προσπαθώντας να μη αναπνέω, τον άρπα-
ξα από τις μασχάλες και τον σήκωσα με όλη μου τη δύναμη
ενώ εκείνος γκρίνιαζε πολύ και βοηθούσε λίγο. Τελικά στά-
θηκε στα πόδια του, ταλαντευόμενος με αστάθεια, ψάχνοντας
για τη μαγκούρα του. Φαινόταν ανίκανος να μιλήσει. Δεί-
χνοντας και μουρμουρίζοντας, μου έδωσε να καταλάβω ότι   105

δεν μπορούσε να σκύψει. Αμήχανος, έσκυψα και του τράβη-
ξα το Ντότι. Δεν μπορούσα πια να κρατήσω την αναπνοή μου
και αναγκάστηκα να πάροο βαθιές ανάσες παρά τη φοβερή
μυρωδιά. Δεν θα είχε κάνει μπάνιο για μήνες. Αλλά ήταν ένα
ανθρώπινο πλάσμα, και παρά την παγωμένη ματιά του και
την έχθρα του, ήθελα να τον βοηθήσω. Αυτό ήταν απόδειξη
ότι δεν ήμουν πραγματικά εγωιστής και φυγόπονος όπως έ-
λεγε η θεία Ρεβάτη ότι ήμουν. Μου έδινε ένα καλό αίσθημα
να το κάνω αυτό, κάτι που δεν είχα αισθανθεί για πολύ καιρό.
Τον οδήγησα προς τη βρύση, νομίζοντας ότι θα ήθελε να
πλυθεί, αλλά δεν είχε ενδιαφέρον για κάτι τέτοιο. Γκρίνιαξε
αγανακτισμένος και εκείνα τα κρύα μάτια φωτίστηκαν από
το μίσος που θα έπρεπε να είχα δει ότι κρυβόταν κάτω από
την επιφάνεια όλη την προηγούμενη ώρα. Με έσπρωξε δυνα-
τά και γύρισε προς την εξώπορτα, ακουμπώντας στη μα-
γκούρα του, κουτσαίνοντας και βαδίζοντας σαν πληγωμένο
ζώο.
Έφτασα πρώτος στην εξώπορτα και την άνοιξα να περά-
σει. Βγήκε κουτσαίνοντας, και τότε γύρισε και έφτυσε στα
πόδια μου. Μουγγός μέχρι τότε, ξαφνικά ξέρασε ένα καταρ-
- ράχτη από την πιο βρώμικη γλώσσα που μπορεί κανείς να
φανταστεί σε Ινδικά και Αγγλικά, εκφράζοντας το μίσος που
αισθανόταν επειδή εγώ είχα τα πράγματα που αυτός είχε ε-
γκαταλείψει. Ήθελε πραγματικά αυτά που είχα; Με μισούσε
γιατί νόμιζε ότι ήμουν πλούσιος ενώ εκείνος ήταν φτωχός;
Ήμουν ζαλισμένος... και συγχυσμένος. Ούτε ένα «ευχαρι-
στώ» για ό,τι είχα κάνει;
Κλείνοντας και ασφαλίζοντας την εξώπορτα μηχανικά,
σχεδόν μη ξέροντας τι έκανα, βιάστηκα να πλυθώ καλά και
μετά ανέβηκα τα σκαλιά στη βεράντα ζαλισμένος. Μουδια-
σμένος και τρέμοντας, δεν γύρισα στο δωμάτιο της προσευ-
χής να αυτοσυγκεντρωθώ. Το μακάριο χαμόγελο του Κρίσνα
είχε ξεχαστεί. Στο δωμάτιο μου, κάθησα στην άκρη του κρε-
βατιού με το κεφάλι κάτω. Ο ζητιάνος είχε δίκιο - η φτώχεια
ήταν περισσότερο πνευματική γιατί τα πλούτη είναι μέρος
της ψευδαίσθησης της άγνοιας. Αλλά τότε γιατί ήταν η Λακ-
σμί θεά του πλούτου και της ευημερίας αν τα υλικά αγαθά ή-
106   ταν κακά ή απλώς Μάγια; Γιατί είχε ανταμείψει το Νάνα με

εκατομμύρια; Και πού ήταν αυτό το χρυσάφι τώρα; Ήταν
και οι θεοί, όπως όλοι οι ναοί οι χτισμένοι προς τιμήν τους,
μόνο μέρος μιας μεγάλης ψευδαίσθησης;
Ήμουν ακόμα καθισμένος στο κρεβάτι μου, με το κεφάλι
ανάμεσα στα χέρια μου, ξαναζώντας τον εφιάλτη, ανίκανος
να αντιμετωπίσω τις τρομερές ερωτήσεις που με πίεζαν... ό-
ταν η οικογένεια γύρισε ευδιάθετη από την εκδρομή στη θά-
λασσα που είχε πάει για τον καθαρισμό της ψυχής τους.

107

9
Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΘΕΟΣ
Όταν το σχολείο έκλεισε στο τέλος του δεύτερου έτους
στο Κολέγιο Ρόγιαλ Κουήν, πήγα όπως συνήθως μερικές ε-
βδομάδες διακοπών στο κτήμα της θείας μου Σουμίντρα στη
Γκονάρα Κάρα στα υψίπεδα της κεντρικής οροσειράς του
Τρινιδάδ. Πάντα μου άρεσε να επισκέπτομαι την οικογένεια
της, γιατί με μεταχειρίζονταν σαν πρίγκηπα. Δεν υπήρχε τί-
ποτα που δεν θα έκανε για μένα η θεία Σουμίντρα. Ο σύζυγος
της ήταν σοβαρός και αρκετά εργατικός, αλλά έπινε πολύ,
όταν δεν απασχολιόταν επιβλέποντας τη μεγάλη φυτεία κα-
καόδεντρων και ένα λατομείο που είχαν. Ο γιος τους Σάρμα,
ένα χρόνο μεγαλύτερος μου, έμενε μαζί μας κατά τη σχολι-
κή περίοδο και ήταν ένας από τους πιο στενούς φίλους μου.
Ευχαριστιόμουν να βρίσκομαι με τα οκτώ ξαδέλφια μου,
αλλά περισσότερο από όλα αγαπούσα την ησυχία και την ο-
μορφιά των βουνών. Ήταν ωραίο να ξεφεύγω από το θόρυβο
των μαγνητοφώνων, μοτοσυκλετών, και τις κόρνες των αυτο-
κινήτων που τόσο συχνά τάραζαν την ηρεμία μου στο Πορτ ο
108     Σπαίην, και ω, πόσο αγαπούσα τη φύση! Η βαθιά αίσθηση

της ενότητας με το σύμπαν μου έδινε ένα μυστικό αίσθημα ε-
νότητας με όλα τα όντα* τα ωραία αγριολούλουδα, την ατέ-
λειωτη ποικιλία πουλιών, τα γυαλιστερά φύλλα στη ζούγκλα
μετά από μια θύελλα. Ήμουν όλα αυτά και κάθε ο ν που έτρε-
χε στα μονοπάτια του δάσους. Το καθένα υπήρχε ως ένα από
τα πολλά σώματα μου, και εγώ ήμουν η ανώτερη συναίσθη-
ση τους. Οι μακρυνοί περίπατοι που έκανα κάθε μέρα μέσα σ'
αυτόν τον παράδεισο που κύκλωνε το αγροτόσπιτο με άφηνε
με μια αίσθηση πλήρους αγαλλίασης. Ήμουν το Βράχμαν
και αυτός ήταν ο κόσμος μου, δημιουργημένος από τις σκέ-
ψεις μου.
Όπως συνήθως, μόλις έφθασα εκεί μετά από ένα μακρύ,
κουραστικό ταξίδι, πήγα αμέσως για ένα ήσυχο περίπατο, αι-
σθανόμενος αγαλλίαση μέσα στην ομορφιά της φύσης, α-
πορροφημένος να κοιτάζω προσεχτικά την ασυνήθιστη ποι-
κιλία των φυτών και των ζώων της περιοχής. Φτάνοντας στο
χείλος ενός απότομου γκρεμού βαθιά στη ζούγκλα, στάθηκα
κοιτάζοντας κάτω στο δάσος τα πελώρια δέντρα που έρρι-
χναν τη σκιά τους πάνω στα κακαόδεντρα πιο χαμηλά στην
πεδιάδα. Πιο πέρα, στην άλλη πλευρά της φυτείας, ψηλά
φτερωτά ινδοκάλαμα ταλαντεύονταν στο απαλό αεράκι* πιο
μακριά, τα κυματιζόμενα ζαχαροκάλαμα, μόλις ορατά στην
ομίχλη, απλώνονταν σαν πράσινος τάπητας που ενωνόταν με
το μπλε της θάλασσας στον ορίζοντα. Μου φαινόταν ότι όλο
το σύμπαν τραγουδούσε το ίδιο τραγούδι, παλλόταν με την
ίδια ζωή, εκδηλώνοντας την ίδια Ουσία. Κάθε μόριο σε κάθε
τι, από το μικρόβιο μέχρι το μεγαλύτερο Ήλιο και το πιο μα-
κρινό αστέρι, προερχόταν από την ίδια Πηγή. Όλα ήσαν
μέρος από την ίδια και μοναδική Πραγματικότητα. Ήμουν
ένα με όλα - είμαστε όλοι εκφράσεις του Βράχμαν. Η φύση
ήταν ο θεός μου και ο φίλος μου. Έμεινα εκστατικός με την
απόλαυση αυτής της παγκόσμιας αδελφότητας όλων των
πραγμάτων και όλων των όντων.
Μουρμουρίζοντας «ΟΜ νάμα Σιβάγια» - δεν πρέπει κανείς
να ξεχνά το καθήκον του προς τον Σίθα τον καταστροφέα -
στριφογύριζα μια ορχιδέα στα δάχτυλα μου, θαυμάζοντας
την ωχρή, ευαίσθητη υφή της και το θαυμάσιο βάθος του
χρωματισμού της που φαινόταν να ανοίγει σαν κάποια πόρτα    109

προς ένα άγνωστο κόσμο. Τρομαγμένος από ένα απαίσιο
ήχο, από κάτι που σερνόταν στα χαμόκλαδα πίσω μου, στρι-
φογύρισα γρήγορα. Με φρίκη, είδα ένα τεράστιο φίδι με χον-
τρό κορμί να έρχεται ακριβώς επάνω μου, τα μάτια του σα
χάντρες να ατενίζουν εντατικά τα δικά μου. Αισθάνθηκα πα-
ραλυμένος, υπνωτισμένος, θέλοντας απελπιστικά να τρέξω
αλλά ανίκανος να κινηθώ. Ούτε υπήρχε τρόπος να φύγω, με
το γκρεμό πίσω μου και το φίδι μπροστά μου. Παρόλο που το
άσχημο ερπετό δεν είχε την κουκούλα της κόμπρα, είχα κε-
ραυνοβοληθεί από την ομοιότητα που είχε με εκείνο το τε-
ράστιο φίδι που ο Σΐβα είχε πάντα γύρω από το λαιμό του -
και αισθάνθηκα την ίδια παρουσία που τόσο συχνά είχα αι-
σθανθεί σε βαθιά αυτοσυγκέντρωση, όταν βρισκόμουν σε
ένα παράξενο κόσμο καθισμένος στα πόδια του Σίβα, με τη
συντροφιά του την κόμπρα να σφυρίζει απειλητικά και να
πετάει τη γλώσσα της εναντίον μου. Η κατάσταση που αντι-
μετώπιζα τώρα φαινόταν η προορισμένη εκπλήρωση εκεί-
νων των οραμάτων. Αυτή τη φορά δεν θα ξέφευγα από τον
Καταστροφέα!
Αρκετά κοντά ώστε να μπορώ να το αγγίξω τώρα, το φίδι
σήκωσε το πλατύ, σφηνοειδές κεφάλι του πάνω από το χόρτο
και έγειρε πίσω για να χτυπήσει. Σ' αυτή τη στιγμή του κρυ-
σταλλωμένου τρόμου, μακριά από το παρελθόν, ήρθε η φω-
νή της μητέρας μου, σα να στεκόταν εκεί, επαναλαμβάνοντας
λέξεις που είχαν προ πολλού ξεχαστεί' «Ράμπι, εάν ποτέ εί-
σαι σε πραγματικό κίνδυνο και δεν μπορείς να κάνεις τίποτα,
υπάρχει ένας άλλος θεός που μπορείς να επικαλεστείς. Το ό-
νομα του είναι Ιησούς».
«Ιησού! βοήθα με!» Προσπάθησα να φωνάξω, αλλά η α-
πελπισμένη κραυγή ήταν πνιγμένη και μόλις ακουγόταν.
Με απόλυτη κατάπληξη, είδα το φίδι να ρίχνει το κεφάλι
του στο έδαφος, να γυρίζει αδέξια, και με ελικοειδείς κινή-
σεις να φεύγει γρήγορα προς τα χαμόκλαδα. Με πόδια που
έτρεμαν και κινδύνευαν να υποχωρήσουν από το βάρος μου,
έκανα ένα μεγάλο κύκλο γύρω από το μέρος όπου είχε εξαφα-
νιστεί το φίδι και σκοντάφτοντας μέσα στην πυκνή βλάστη-
ση βγήκα στο μονοπάτι που οδηγούσε στο σπίτι. Χωρίς α-
110     νάσα και τρέμοντας ακόμα, αλλά γεμάτος από θαυμασμό και

ευγνωμοσύνη γι' αυτόν τον καταπληκτικό Θεό, τον Ιησού,
που ωστόσο φοβόμουνα να αναφέρω το όνομα του, είπα στον
ξάδελφο μου Σάρμα για την περιπέτεια μου.
Οι σκέψεις μου συχνά γύριζαν στην αινιγματική ερώτηση
του ποιος πραγματικά ήταν αυτός ο Ιησούς. Θυμόμουνα ότι
είχα ακούσει γι' αυτόν στα τραγούδια των Χριστουγέννων
στο ράδιο, και ήξερα ότι έπρεπε να είναι ένας από τους Χρι-
στιανικούς θεούς. Αλλά αναρωτιόμουν γιατί, όταν είχα πα-
ρακολουθήσει ένα δημοτικό σχολείο που λειτουργούσε κά-
τω από ένα Χριστιανικό δόγμα, δεν είχα ακούσει τίποτα γι'
αυτόν τον Ιησού, τίποτα που θα μπορούσα τώρα να θυμηθώ.
Το μόνο πράγμα που θυμόμουν κι είχα μάθει για τη Χριστια-
νική θρησκεία ήταν ότι οι πρώτοι άνθρωποι ονομάζονταν A-r
δάμ και Εύα, και κάποιος με το όνομα Κάιν σκότωσε τον α-
δελφό του 4Αβελ.
Σκεπτόμούν σοβαρά αυτό το συμβάν για μέρες. Ο Ιησούς
ήταν ένας δυνατός και θαυμαστός Θεός. Πόσο γρήγορα είχε
απαντήσει! Αλλά τι είδους Θεός ήταν. Της προστασίας; Για-
τί η μητέρα μου - ή ο Σουάμι στο ναό - δεν με είχε διδάξει πε-
ρισσότερα γι' αυτόν; Ρώτησα τον Γκοσίν για τον Ιησού, αλ-
λά δεν ήξερε τίποτα γι' αυτόν.

111

10
«ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΕΙΣΑΙ!»
Κατά τον τρίτο χρόνο στο γυμνάσιο ένιωθα μια διαρκώς
αυξανόμενη εσωτερική σύγκρουση. Η αντίληψη που είχα
για τον Θεό σαν Δημιουργό, ξεχωριστό και διάφορο από το
σύμπαν που είχε δημιουργήσει, μια αντίληψη που την είχα
από μικρό παιδί, ερχόταν σε αντίθεση με την ιδέα που μου
είχε δοθεί από τον Ινδουισμό ότι Θεός ήταν το κάθε τι, ότι ο
Δημιουργός και η δημιουργία ήταν ένα και το αυτό. Αισθα-
νόμουν κομμένος στα δυο μεταξύ αυτών των δυο αντίθετων
θεωριών. Αυτό που πειραματιζόμουν στην αυτοσυγκέντρω-
ση συμφωνούσε με τη Βεδική διδασκαλία για το Βράχμαν,
αλλά η εμπειρία μου στη ζωή πολλές φορές διαφωνούσε. Σε
κατάσταση έκστασης στη Γιόγκα αισθανόμουν μια ενότητα
με όλο το σύμπαν δεν ήμουν διαφορετικός από ένα έντομο ή
μια αγελάδα ή ένα μακρινό αστέρι. Όλοι είμαστε μέρος της
αυτής Ουσίας. Κάθε τι ήταν Βράχμαν και το Βράχμαν ήταν
κάθε τι. «Και αυτό είσαι!» έλεγαν οι Βέδες, λέγοντας μου ότι
Βράχμαν ήταν ο αληθινός εαυτός μου, ο Θεός μέσα μου που
112     λάτρευα καθισμένος μπροστά σε ένα καθρέφτη.

Φαινόταν δύσκολο να αντικρύσω την καθημερινή ζωη με-
τά από ώρες που έμενα σε έκσταση. Η σύγκρουση και η αν-
τίθεση μεταξύ των δύο αυτών κόσμων ήταν ένα άλυτο πρό-
βλημα. Οι ανώτερες καταστάσεις συναίσθησης που πειραμα-
τιζόμουν στην αυτοσυγκέντρωση υποτίθεται ότι με έφερναν
πιο κοντά στην πραγματικότητα όπως αυτή ήταν. Όμως ο
καθημερινός κόσμος από χαρές και λύπες, πόνο και ευχαρί-
στηση, ζωή και θάνατο, φόβους και αναπάντητες ερωτήσεις
δοσμένες από τους συμμαθητές μου στο κολέγιο* από άγιους
που βρωμούσαν και βλαστημούσαν, και από Βραχμαχαρίες
που ήσαν ερωτευμένοι... ήταν ο κόσμος που έπρεπε να ανα-
κατευτώ, και δεν τολμούσα να τον αποδιώξω ως ψευδαίσθη-
ση εκτός αν ήμουν έτοιμος να αποκαλέσω την τρέλα αληθι-
νή φώτιση. Η θρησκεία μου είχε ωραία θεωρία, αλλά έβρι-
σκα σοβαρή δυσκολία να την εφαρμόσω στην καθημερινή
ζωή.
Ούτε ήταν μόνο το ζήτημα των πέντε αισθήσεων μου εναν-
τίον των εσωτερικών οράσεων που με απασχολούσε. Ήταν
επίσης θέμα λογικής. Η πραγματική σύγκρουση ήταν μετα-
ξύ δυο αντίθετων θεωριών περί Θεού* ήταν τα πάντα Θεός -
ή ο Θεός μπορούσε να φτιάξει ένα βράχο ή έναν άνθρωπο
χωρίς να είναι μέρος του κτίσματος ο ίδιος; Εάν υπήρχε μόνο
Μια Πραγματικότητα, τότε το Βράχμαν ήταν κακό όπως και
καλό, θάνατος όπως και ζωή, μίσος όπως και αγάπη. Αυτό
έκανε τα πάντα ασήμαντα, τη ζωή ένα παραλογισμό. Δεν ή-
ταν εύκολο να κρατήσεις την ψυχική σου υγεία και τη θεω-
ρία ότι καλό και κακό, αγάπη και μίσος, ζωή και θάνατος ή-
ταν Μια Πραγματικότητα. Επί πλέον, αν καλό και κακό ήταν
το ίδιο τότε όλη η Κάρμα ήταν ίδια και τίποτα δεν είχε σημα-
σία. Οπότε γιατί να είναι κανείς θρησκευόμενος; Φαινόταν
παράλογο* αλλά ο Γκοσίν μου υπενθύμισε ότι δεν μπορούσες
να εμπιστευθείς το Λογικό - ήταν μέρος της ψευδαίσθησης.
Εάν το Λογικό ήταν επίσης ψευδαίσθηση - όπως δίδασκαν
οι Βέδες - τότε πώς μπορούσα να πιστέψω οποιαδήποτε ιδέα,
περιλαμβανομένης και αυτής ότι όλα είναι ψευδαίσθηση και
μόνο το Βράχμαν είναι πραγματικό; Πώς μπορούσα να είμαι
βέβαιος ότι η μακαριότητα που εκζητούσα δεν ήταν μια ψευ-
δαίσθηση, εάν σε καμιά από τις αντιλήψεις ή συλλογισμούς   113

μου δεν μπορούσα να έχω εμπιστοσύνη; Για να δεχτώ αυτό
που δίδασκε η θρησκεία μου έπρεπε να αρνηθώ αυτό που μου
έλεγε το Λογικό. Αλλά τι συνέβαινε με τις άλλες θρησκείες;
Εάν όλα ήσαν ένα, τότε όλες ήσαν ίδιες. Αυτό φαινόταν να εν-
θεώνει τη σύγχυση σαν την Απόλυτη Πραγματικότητα. Ή-
μουν ζαλισμένος.
Η μόνη μου ελπίδα ήταν η Γιόγκα, η οποία, όπως ο Κρί-
σνα υποσχέθηκε στη Γκιτά, θα σκόρπιζε την άγνοια μέσω
της αντίληψης ότι δεν ήμουν άλλος από τον ίδιο τον Θεό.
Κάποιες στιγμές, αυτή η εσωτερική όραση με είχε θαμπώσει
και χαροποιήσει - είχα αισθανθεί τόσο κοντά στην Αυτο-
γνωσία ώστε μπορούσα σχεδόν να βλέπω τον εαυτό μου ως
Βράχμαν, Κύριο των πάντων. Σχεδόν, αλλά όχι εντελώς. Έλε-
γα στον εαυτό μου ότι ήταν αλήθεια και υποκρινόμουν ότι ή-
μουν Θεός* αλλά πάντα υπήρχε αυτή η εσωτερική σύγκρου-
ση, μια φωνή που με προειδοποιούσε για απάτη. Είχα πολε-
μήσει αυτή τη φωνή ως ίχνος αρχαϊκής άγνοιας, και μερικές
φορές είχα αισθανθεί ότι ήμουν στο χείλος της νίκης εναν-
τίον αυτής της απατηλής ψευδαίσθησης, όπως ακριβώς είχε
κάνει ο πατέρας μου. Αλλά ποτέ δεν είχα τελείως καταφέρει
να γεφυρώσω το χάσμα που χώριζε εμένα και τη δημιουργία
από τον Δημιουργό.
Άρχισα να σκέπτομαι τον Δημιουργό ως τον Αληθινό
Θεό, σε αντίθεση με τους πολλούς Ινδουϊστικούς θεούς, με-
ρικούς από τους οποίους είχα συναντήσει στις εκστάσεις
μου. Αισθανόμουν ότι διαρκώς αυξανόταν η διαφορά μεταξύ
του φόβου που εκείνοι προξενούσαν στην καρδιά μου και
την εντύπωση που είχα ότι ο Αληθινός Θεός ήταν αγαθός και
τρυφερός. Δεν υπήρχε ούτε ένας Ινδουϊστικός θεός τον οποίο
αισθανόμουν ότι μπορούσα να εμπιστευθώ πραγματικά. Ούτε
ένας δεν με αγαπούσε. Αισθανόμουν να μεγαλώνει διαρκώς η
λαχτάρα μου να γνωρίσω τον Δημιουργό, αλλά δεν ήξερα κα-
μιά μάντρα να επαναλάβω για Κείνον και είχα ένα ανήσυχο
αίσθημα ότι η επιδίωξη της Αυτογνωσίας δεν με έφερνε πιο
κοντά του αλλά με έπαιρνε πιο μακριά. Με προβλημάτιζε ε-
πίσης ότι, παρά τις προσπάθειες μου να αντιληφθώ ότι είμαι
Βράχμαν, η αίσθηση της Ειρήνης που εύρισκα στην αυτοσυ-
 γκέντρωση ποτέ δεν διαρκούσε πολύ στον καθημερινό κό-

σμο - ειδικά όταν βρισκόμουν αντιμέτωπος με τη θεία Ρεθά-
τη.
«Ράμπι Μαχαράτζ! πού ήσουν;» φώναξε η θεία Ρεβάτη με
τον επιπληκτικό, μεμψίμοιρο τόνο που τόσο συχνά χρησιμο-
ποιούσε τελευταία όταν με φώναζε. «Σου ζήτησα να σκουπί-
σεις τις σκάλες!» Στεκόταν στην πόρτα της κουζίνας καθώς
έβγαινα από το δωμάτιο της προσευχής όπου είχα περάσει
δυο ώρες σε αυτοσυγκέντρωση. Η μακάρια αίσθηση εσωτε-
ρικής γαλήνης που είχα απολαύσει κατά τη σύντομη απομό-
νωση σκορπίστηκε από τη φωνή της.
«Θα το κάνω - μη φωνάζεις!»
«Πώς αλλιώς μπορώ να τραβήξω την προσοχή σου; Είσαι
πάντα σα να ονειρεύεσαι και σε άλλο κόσμο!»
«Είναι καλύτερα από το να είμαι στο δικό σου κόσμο!»
μουρμούρισα αρκετά δυνατά ώστε να με ακούσει.
«Πρόσεξε πώς μιλάς!»
«Εσύ προσέχεις;» απάντησα, αυτή τη φορά πολύ σιγά.
Σκουπίζοντας τα σκαλοπάτια έξω, σκεπτόμουν μόνος μου,
είσαι ο κύριος του σύμπαντος, το Βράχμαν! Φαίνεται τόσο
πραγματικό όταν είμαι σε αυτοσυγκέντρωση, αλλά με μια
σκούπα στο χέρι...;
«Έι, Ράμπι! Θα πάμε στη θάλασσα μετά το φαγητό. Θέλεις
να έρθεις;» Ο ξάδελφος μου Κρίσνα, με τον οποίο δεν τα πη-
γαίναμε πολύ καλά - ήταν τόσο προσκολλημένος στη μητέ-
ρα του - έτριβε το τραπέζι και τις καρέκλες της αυλής, όπου
είχα ταΐσει το ζητιάνο πριν μερικές εβδομάδες. Βάζοντας τη
σκούπα στον ώμο μου τον πλησίασα αργά.
«Ίσως», είπα χωρίς ενθουσιασμό, «εάν η Υψηλότητά της
δεν περιμένει από μένα να σκουπίσω και τη σκεπή!»
«Κοίταξε! Καλύτερα να προσέχεις πώς μιλάς, έτσι!» Η
θεία Ρεβάτη είχε κατέβει τα σκαλοπάτια για να επιθεωρήσει
τη δουλειά μου και με είχε πλησιάσει αθόρυβα. «Και επίσης,
πήγαινε να σκουπίσεις πάλι τα σκαλιά - έχουν ακόμα μαύρη
σκόνη».
«Δεν μπορώ να σταματήσω τον αέρα να φυσάει τη σκόνη
πάλι!» απάντησα θυμωμένος. Ένα ψιλό αεράκι φύσαγε και
έφερνε τη λεπτή σκόνη από το γειτονικό εργοστάσιο ζάχα-
ρης πάνω στα σκαλιά αμέσως μόλις τα σκούπιζα. Δεν έφται-    -|-|5

γα εγώ. Γιατί δεν με άφηνε ήσυχο;
«Τεμπέλη!» με επίπληξε. «Είσαι τεμπέλης ακριβώς όπως ο
πατέρας σου!»
Όπως ο πατέρας μου; Άφησα μια κραυγή αγωνίας που με
τρόμαξε. Κανείς δεν μπορούσε να μιλάει για κει'νον μ' αυτό
τον τρόπο! Μίσος που για χρόνια είχα καταπιέσει μέσα μου
ξέσπασε σαν ηφαίστειο. Είδα με την άκρη του ματιού μου
στη γνωστή τους θέση, ένα μόλις βήμα μακριά μου το σιδε-
ρένιο σωλήνα με τα βαρίδια στις άκρες τον οποίο ο Νάνα
χρησιμοποιούσε για να γυμνάζεται στην άρση βαρών. Τυ-
φλωμένος από την οργή, χωρίς να καταλαβαίνω τι κάνω, έ-
σκυψα... και όταν σηκώθηκα είχα σηκώσει το σωλήνα με τα
βάρη από το ένα μέρος σα να ήταν βέργα. Στριφογύρισα όλο
αυτό το βάρος πάνω από τον ώμο μου, σημαδεύοντας το κε-
φάλι της θείας μου. Καθώς τα βάρη έκαναν την καμάρα, από
πίσω μου ο Κρίσνα, έκανε ένα απελπισμένο πήδημα και άρ-
παξε την άλλη άκρη. Σπάζοντας το παχύ τσιμέντο, έπεσαν τα
βάρη κάνοντας ένα αηδιαστικό κρότο, καθώς, η υπεράνθρω-
πη δύναμη μου εξαφανίστηκε, σαν κάποιος να είχε σπάσει τη
μάγια.
Μου φάνηκε πως στάθηκα εκεί μια αιωνιότητα ατενίζον-
τας το κάτασπρο πρόσωπο της θείας μου. Το στόμα της είχε
παγώσει μισάνοιχτο, σχηματίζοντας μια άφωνη κραυγή. Έ-
τρεμα σαν φύλλο στον αέρα. Τα μάτια μου πήγαν στα βάρη
που είχαν βουλιάξει στο τσιμέντο, μετά στον Κρίσνα, που
στεκόταν αποσβολωμένος πίσω μου αναπνέοντας βαριά, με
το φόβο ακόμα στα μάτια του, μετά πάλι στην κατάπληκτη
έκφραση της θείας μου. Το επόμενο πράγμα που κατάλαβα,
ήταν ότι έτρεχα πάνω στις σκάλες, κλαίγοντας με λυγμούς.
Φτάνοντας στο δωμάτιο μου, έκλεισα και ασφάλισα την
πόρτα πίσω μου. Πέφτοντας στο κρεβάτι, έμεινα ξαπλωμένος
για ώρες όπως μου φάνηκε, κλαίγοντας σιγά, ανίκανος να πι-
στέψω αυτό που είχε συμβεί. Ο κόσμος μου είχε φτάσει σε
ένα ξαφνικό τέρμα. Ποτέ πάλι δεν θα μπορούσα να αντικρύ-
σω τη θεία μου! Ούτε κανέναν άλλο! Ποτέ!
Πίστευα στο δόγμα της Μη - βίας και το είχα κηρύξει σαν
ένας Γκάντι στους νεαρούς Ινδουιστές φίλους μου. Ήμουν ο
-J16     πιο αυστηρός χορτοφάγος γιατί δεν θα μπορούσα να αφαι-

ρέσω καμία ζωή και απόφευγα προσεχτικά να πατήσω πάνω
σε ένα μυρμήγκι ή ένα έντομο. Τότε πώς μπορούσα εγώ να
σηκώσω χέρι εναντίον ενός άλλου ανθρώπου, πολύ περισ-
σότερο εναντίον της αδελφής της μητέρας μου! Και πώς
μπόρεσα εγώ να σηκώσω αυτά τα βάρη σαν βέργα και να τα
γυρίσω πάνω από το κεφάλι μου σα να ήταν πούπουλα;
Μετά τα μεσάνυχτα, όταν όλοι είχαν κοιμηθεί και εγώ θα
έπρεπε να βρίσκομαι στη βεράντα αναζητώντας τη Μακα-
ριότητα μέσω της Γιόγκα, βγήκα ήσυχα από το δωμάτιο μου,
μέσα από την κουζίνα, κάτω στις σκάλες έξω στην αυλή.
Ψάχνοντας το δρόμο μου στα σκοτεινά κατά μήκος του τοί-
χου, βρήκα τα βάρη, στο ίδιο σημείο που μου είχαν πέσει.
Ήταν κάτι που ήθελα να βεβαιωθώ. Σκύθοντας, άρπαξα το
σωλήνα με τα δυό χέρια - αυτή τη φορά από τη μέση - τεν-
τώθηκα και τράβηξα με όλη μου τη δύναμη. Δεν μπορούσα να
κουνήσω αυτά τα βάρη - ούτε πόντο! Μ ένα σπασμωδικό λυ-
γμό, γύρισα πίσω προς τη σκάλα.
Πίσω στο δωμάτιο μου, έπεσα ξανά στο κρεβάτι και έκλα-
ψα ήσυχα, με το πρόσωπο χωμένο στο μαξιλάρι. Από πού εί-
χα πάρει εκείνη την εκπληκτική δύναμη ώστε να σηκώσω
αυτά τα βάρη σαν πούπουλα; Μόνο θυμός, και ο πιο άγριος,
δεν μπορούσε να είναι η απάντηση. Μήπως είχα καταλη-
φθεί από ένα από τα πνεύματα που συναντούσα στην
αυτοσυγκέντρωση; Δεν είχα αμφιβολία πως, ο,τιδήποτε ήταν
αυτό που είχε σηκώσει τα βάρη ήταν πονηρό. Αλλά επιζη-
τούσα ένωση με το Βράχμαν. Δεν ήταν αυτό κακό όπως και κα-
λό, θάνατος όπως και ζωή, αφού αυτό ήταν τα Πάντα; Μήπως
το είχα τελικά αποδείξει; Ήταν αυτό ο πραγματικός εαυτός
μου - «αυτό είσαι!» αυτό το κακό ον της τρομερής δύνα-
μης που είχε προς στιγμήν αποβάλει το λούστρο της θρη-
σκείας; Όχι! Δεν μπορούσα να το πιστέψω!! Ήμουν τρομο-
κρατημένος από αυτό που είχε συμβεί. Αλλά πώς μπορούσα
να είμαι σίγουρος ότι αυτή η κακή δύναμη δεν θα με κατα-
κτούσε πάλι ξαφνικά - ίσως με πιο τραγικά αποτελέσματα
την άλλη φορά;
Αυτό το ερώτημα με βασάνιζε. Ποιοι ήσαν οι θεοί και τα
πνεύματα και οι δυνάμεις που προσκαλούσα να έλθουν μέσα
μου μέσω της νγιάσα και Γιόγκα και της αυτοσυγκέντρωσης;

118

Ήσαν πονηρά ή καλά ή και τα δυο - ή ήσαν όλα μάγια και
εγώ τρελός να προσπαθώ να βγάλω νόημα από όλα αυτά;
Για μερικές ημέρες παρέμενα στο δωμάτιο μου, αρνούμενος
κάθε προσπάθεια να με βγάλουν έξω για φαγητό ή ακόμα για
πιοτό. Και όταν τελικά προσπάθησα να αντικρύσω πάλι τον
κόσμο - τον κόσμο της ψευδαίσθησης που υποτίθεται ότι δεν
είναι πραγματικός αλλά όμως μου έδινε τόση λύπη - σχεδόν
δεν μπορούσα να τον αντικρύσω στα μάτια. Μιλούσα πολύ
λίγο σε όλους. Η θεία Ρεβάτη και εγώ αποφεύγαμε ο ένας τον
άλλο. Δεν μου έδινε πια διαταγές για δουλειές του σπιτιού. Οι
πρωινές επισκέψεις μου στη Μα ήσαν σύντομες και με πολ-
λή προσπάθεια.
Στη συνέχεια όμως, όπως είχα ελπίσει, ο χρόνος φάνηκε
να σκεπάζει ακόμα και αυτό το τρομερό επεισόδιο στη ζωή
μου με μια αίσθηση απόστασης. Η θεία Ρεθάτη και εγώ απο-
φεύγαμε ο ένας τον άλλο όσο το δυνατόν, αλλά όταν η περί-
πτωση το απαιτούσε μπορούσα να την κοιτάζω, να λέω ό,τι
ήταν αναγκαίο να πω με αρκετά ευχάριστο τόνο, και εκείνη
πάλι δεν έδειχνε μνησικακία, τουλάχιστον όχι εξωτερικά.
Το πιο ανησυχητικό αποτέλεσμα που διαρκούσε ήταν μια
νέα δυσκολία να πείσω τον εαυτό μου ότι ήμουν το Βρά-
χμαν... και μια βαθιά, αδιάλυτη αβεβαιότητα για το τι ή ποιος
ήταν ή αντιπροσώπευε το Βράχμαν και οι πολλοί θεοί που
λάτρευα. Και ποιος ήμουν εγώ',
Ο σκοπός της Αυτογνωσίας μου είχε δεχθεί ένα σοβαρό
πλήγμα.

11
Η ΠΟΥΤΖΙΑ ΤΟΥ ΓΚΟΥΡΟΥ
«Υπάρχουν πάρα πολλοί υποκριτές! Όλο μιλάνε για Αυ-
τογνωσία... και γίνονται πιο εγωιστές!»
Δίστασα έξω από την πόρτα του δωματίου της Μα. Οι θυ-
μωμένες λέξεις του θείου Διοναρίν, τόσο αντίθετες με το χα-
ρακτήρα του, με αιφνιδίασαν. Ποτέ δεν είχε μιλήσει έτσι ό-
ταν ήμουν μπροστά. Μήπως εννοούσε εμένα;
«Πολλοί καλοί Παντίτ. Τι νομίζεις για το Μπάμπα;» απο-
κρίθηκε η Μα ήσυχα.
«Πώς να ξέρω ότι και αυτός δεν είναι υποκριτής; Το έχουν
κάνει επάγγελμα όλοι τους - δεν κάνουν τίποτα χωρίς πλη-
ρωμή. Τίποτα!» Ο θυμός στη φωνή του θείου μου ήταν κάτι
πρωτόγνωρο για μένα. Ποτέ δεν είχα υποπτευθεί ότι είχε τό-
σο βαθιά αποστροφή. Γιατί μου είχε ζητήσει να ευλογήσω
το αυτοκίνητο του - και" επέμενε να με πληρώσει;
«Εσύ πληρώνεσαι για να διδάσκεις στο σχολείο. Γιατί ο
Παντίτ να δουλεύει για τίποτα;»
«Αλλά μερικοί Παντίτ είναι τόσο πλούσιου Παίρνουν τό-
σα χρήματα - και κυρίως από τους φτωχούς. Πόσες εκατον-
τάδες Πούτζια λέγονται για καλή τύχη στο λαχείο, και πόσοι
κερδίζουν; Οι Παντίτ ξέρουν ότι δεν μπορούν όλοι να κερδί-    119

σου ν, αλλά παίρνουν χρήματα από όλους! Εάν αυτό δεν γι-
νόταν στο όνομα της θρησκείας, αυτοί οι υποκριτές θα πή-
γαιναν στη φυλακή για απάτη!»
«Αλλά οι φτωχοί Παντίτ τι κάνουν;» Ρώτησε η Μα. «Ο
κόσμος τους ζητάει να κάνουν Πούτζια του Μπάμπα, οι πιθα-
νότητες που έχεις να πας στον παράδεισο είναι ίδιες με το να
κερδίσεις το επόμενο λαχείο!»
«Σσσ. Μιλάς πολύ δυνατά. Κάποιος μπορεί να σε ακούει».
«Ίσως όλος ο κόσμος πρέπει να ακούσει!» Απάντησε πιο
σιγανά.
Κατάπληκτος από την επίθεση του θείου μου εναντίον της
ίδιας της καρδιάς της θρησκείας μου μ' άφησε εμβρόντητο.
Είχα σκεφθεί ότι ο θείος Διοναρίν είχε αρχίσει να ενδιαφέ-
ρεται και πάλι για τον Ινδουισμό. Βεβαίως ποτέ δεν μου είχε
δώσει μια σίγουρη απόδειξη ότι αισθανόταν ενδιαφέρον.
Προσπαθούσε πάντα να είναι λογικός, κάτι για το οποίο με
είχε προειδοποιήσει να αποφεύγω. Δεν μπορούσε να κάνει
κανείς τη θρησκεία επιστημονική. Πρέπει να τον πείσω να
αρχίσει καθημερινή αυτοσυγκέντρωση. Ήταν ο μόνος τρό-
πος. Ο Κύριος Κρίσνα είχε δίκιο, φυσικά. Εάν κάποιος α-
σχολείται με τη Γιόγκα, τίποτα άλλο δεν έχει σημασία.
Στο δρόμο για το σχολείο το πρωί, όμως, ο θείος Διοναρίν
ήταν γεμάτος από Ουτοπιστικές θεωρίες περί του τι θαυμά-
σιες μεταβολές θα μπορούσε να φέρει στο Τρινιδάδ ένα
προοδευτικό εκπαιδευτικό σύστημα. Αυτή ήταν η φώτιση;
στην οποία αυτός πίστευε! Ήταν αδύνατο να γυρίσω τη συ-
ζήτηση στη Γιόγκα. Πιο καθαρά από ποτέ είδα, ότι εκείνος
και εγώ είμαστε διαμετρικά αντίθετοι. Ήταν πρόθυμος να α-
σχοληθεί με προβλήματα σε ένα κόσμο που εγώ τον έβλεπα
σαν χίμαιρα - προβλήματα που οι Βέδες έλεγαν ότι μπορού-
σαν να λυθούν μόνο με το να αρνηθείς ότι υπάρχουν και να τα
μεταχειριστείς σαν καθαρή ψευδαίσθηση. Με ενθουσιασμό
συνηγορούσε στην εκπαίδευση των μαζών στα πρότυπα της
Δυτικής επιστήμης και τεχνολογίας σαν τον μόνο τρόπο για
να μπορέσει το Τρινιδάδ να ευημερήσει όταν θα αποκτούσε
την Ανεξαρτησία του. Πώς μπορούσα να συζητήσω με ένα
τέτοιον άνθρωπο για την εσωτερική διαφώτιση που έπρεπε
120     να φτάσει ένας Γκουρού και να την διδάξει στους οπαδούς

του; Η ένταση μεταξύ του κόσμου που ζούσα σε βαθιά αυτο-
συγκέντρωση και του κόσμου που έπρεπε να αντιμετωπίσω
τις άλλες ώρες φαινόταν να έχει φτάσει στο αποκορύφωμα
της εκείνο το πρωινό. Δεν υπήρχε τρόπος να συζητήσω την
εσωτερική μου πάλη με το θείο Διοναρίν - τουλάχιστον όχι
τότε - έτσι τον άκουγα προσεχτικά και σκεπτόμουν σοβαρά
ό,τι έλεγε.
Τις ώρες του σχολείου, ανακατεμένος με παιδιά από πολ-
λές φυλές και θρησκείες, μπορούσα σχεδόν να ξεχάσω για
λίγο τη βαθιά εσωτερική μου πάλη. Εξωτερικά ήμουν χα-
ρούμενος στο σχολείο, όπου τώρα είχα πολλούς φίλους. Τα
παιδιά δεν με βασάνιζαν πλέον με δύσκολες ερωτήσεις για τη
θρησκεία. Όπως κάθε κάτοικος του Τρινιδάδ, αγαπούσα το
κρίκετ και το ποδόσφαιρο, και έπαιρνα μέρος με ενθουσια-
σμό στα καθημερινά παιχνίδια μολονότι τέτοια παιχνίδια με
έφερναν σε σωματική επαφή με μη - Ινδουιστές, μια τάξη αν-
θρώπων ανύπαρκτη σύμφωνα με τις Βέδες και έτσι ακόμα κα-
τώτερη από τους Πάριους. Πάντα υπήρχαν τα συνηθισμένα
τραύματα και οι μώλωπες που αποκτούσαμε στα παιχνίδια
αυτά, όλα βέβαια μέσα στη φύση του παιχνιδιού. Τότε ένα α-
πόγευμα συνέβηκε το απρόοπτο. Στη μέση ενός ποδοσφαιρι-
κού αγώνα, ενώ έτρεχα στο γήπεδο πίσω από τη μπάλα, ξα-
φνικά έπεσα στο χορτοτάπητα, στριφογυρίζοντας με αγω-
νία, με ένα καυτό ξερό πόνο να ξεπηδάει από την κάτω κοι-
λιακή μου χώρα. Οι συμμαθητές και ο καθηγητής υπηρεσίας
μαζεύτηκαν γύρω μου.
«Κανείς δεν τον κλώτσησε, γιατί έπεσε; Τι συμβαίνει;»
κάποιος ρώτησε. Εγώ μπορούσα μόνο να απαντήσω με βογ-
γητά.
«Βάλτε τον στον ίσκιο», είπε ο καθηγητής. Κολυμπώντας
σε μια θάλασσα πόνου, αισθάνθηκα χέρια να με σηκώνουν,
και μετά έχασα τις αισθήσεις μου.
Η πορεία με το αυτοκίνητο του θείου Διοναρίν ήταν ένα ό-
νειρο ανακατεμένης κίνησης και αγωνίας. Στο γραφείο του
γιατρού έχασα κάθε αίσθηση χρόνου. Το τελευταίο πράγμα
που άκουσα ήταν ο γιατρός που έλεγε κάτι για «μερικά λε-
πτά ακόμα και η σκωληκοειδής θα έσπαγε». Ξύπνησα μετά
από ώρες κάτω από καθαρά άσπρα σεντόνια στο νοσοκομείο 121

μετά την αφαίρεση της σκωληκοειδούς, με τον πόνο ακόμα
στο πλευρό μου, αλλά τώρα πολύ πιο μαλακό.
«Ήσουν τυχερός, Ράμπι!» φώναξε ο θείος Διοναρίν με φα-
νερή ανακούφιση όταν μ' επισκέφτηκε την άλλη μέρα. «Ο
γιατρός είπε ότι ήταν μια πραγματικά επικίνδυνη κατάστα-
ση».
Την τρίτη ημέρα επειδή αισθανόμουν πολύ καλύτερα μου
επέτρεψαν να σηκωθώ και να πάω στην τουαλέτα μόνος μου.
Ανοίγοντας την πόρτα του μπάνιου για να γυρίσω στο κρε-
βάτι μου, αισθάνθηκα ένα φοθερό πόνο στο δεξιό μου πλευρό.
Το δωμάτιο άρχισε να γυρίζει και να σκοτεινιάζει. Προσ-
παθώντας να μη λιποθυμήσω άπλωσα το χέρι να αρπάξω το
πόμολο αλλά δεν το εύρισκα. Η συγκεχυμένη ανάμνηση του
τι είχε συμβεί στη μικρή ζούγκλα με το φίδι στο χείλος του
γκρεμού και κάτι που η μητέρα μου είχε πει πριν από χρόνια
μου ήρθε πάλι στο νου.
«Ιησού, βοήθα με!» φώναξα.
Αισθάνθηκα ένα χέρι να πιάνει το μπράτσο μου και να με
κρατάει, μολονότι ήξερα ότι δεν υπήρχε άλλος μέσα στο
μπάνιο. Το σκοτάδι διαλύθηκε. Το δωμάτιο έπαψε να γυρίζει.
Τα μάτια μου βρήκαν το φως τους. Κάθε ίχνος πόνου είχε ε-
ξαφανισθεί, και στη θέση του μια θαυμάσια αίσθηση υγείας
και δύναμης με διαπέρασε.
Γυρίζοντας στο κρεβάτι, ξάπλωσα ακίνητος για πολλή
ώρα, προσπαθώντας να καταλάβω τι συνέβηκε. Ήταν δύσκο-
λο να το πιστέψω, και όμως ήταν αλήθεια. Μια παράξενη γα-
λήνη γέμισε το δωμάτιο. Έπεσα σε ένα βαθύ ύπνο. Όταν ξύ-
πνησα πρόσεξα ότι κάποιος είχε αφήσει ένα χριστιανικό
φυλλάδιο στο κομοδίνο, το πρώτο που είχα δει ποτέ. Γραμ-
μένο από κάποιον Οσγουαλντ Τ. Σμιθ, για τον οποίο φυσικά
δεν είχα ακούσει ποτέ, μιλούσε για κάποιο νεαρό που είχε
γίνει οπαδός του Χριστού. Με συγκίνησε βαθιά, αλλά το κε-
φάλι μου ήταν πολύ γεμάτο από τον κόσμο του Ινδουισμού
για να το καταλάβω πραγματικά. Ο Ιησούς γρήγορα ξεχά-
στηκε πάλι. Είχα ήδη πάρα πολλούς θεούς για να μπορώ να
τους λατρεύω όλους όπως έπρεπε, έτσι προσθέτοντας ένα α-
κόμα στον κατάλογο θα μου αύξανε τις υποχρεώσεις. Πρά-
122     γματι, συχνά είχα μεγάλο πρόβλημα ποιον από τους θεούς να

λατρεύσω περισσότερο. Τους φοβόμουν όλους, αλλά η προ-
σοχή μου ήταν μοιρασμένη μεταξύ του Σίθα και του Κρίσνα.
Κάθε απόγευμα μετά το σχολείο, θα αποσυρόμουν στο δω-
μάτιο της προσευχής - το ιερό μέρος μου. Στις 6 ακριβώς με
βαθύ σεβασμό, σχεδόν σα να δημιουργούσα ζωή, θα άναβα
την ιερή φλόγα ντέγια πάνω στο δεύτερο σκαλοπάτι ακριβώς
στο κέντρο του βωμού. Πριν καθήσω στο πάτωμα σε στάση
λωτού για αυτοσυγκέντρωση και μελέτη των θεών, θα έκανα
το άρτι. Χτυπώντας ένα μικρό κουδούνι με το αριστερό μου
χέρι, στο δεξί μου χέρι θα ισορροπούσα το μεγάλο μπρούτζι-
νο πιάτο με την αναμμένη ντέγια περικυκλωμένη στο κέντρο
από δροσερά λουλούδια, κινώντας την σε κυκλική κίνηση
προς τα δεξιά τρεις φορές γύρω από κάθε θεότητα, ενώ επα-
ναλάμβανα την κατάλληλη μάντρα. Ένα βράδυ, κάτι φοβε-
ρό συνέβηκε. Ενώ έκανα το άρτι μπροστά στο Σίθα, από ατύ-
χημα χτύπησα τον Κρίσνα με τον αγκώνα μου, ρίχνοντας το
μεγάλο θεό από το βωμό στο πάτωμα!
Τρομοκρατημένος, σήκωσα γρήγορα τη μικρή μπρούντζι-
νη φιγούρα. Χαϊδεύοντας τη τρυφερά, ανακάλυψα με τρόμο
ότι η πτώση είχε στραβώσει το χέρι και το φλάουτο του
Κρίσνα. Τι τρόμος με κατέλαβε! Κράτησα τον Κρίσνα σφι-
χτά πάνω στην καρδιά μου, αισθανόμενος τόσες πολλές τύ-
ψεις, θέλοντας να πω ότι λυπάμαι, όμως ξέροντας ότι καμιά
συγγνώμη δεν θα γινόταν δεκτή. Δεν υπήρχε συγχώρεση. Ο
αμετάκλητος νόμος της Κάρμα την απαγόρευε. Το τίμημα
που θα έπρεπε να πλη ρώσω στην επόμενη ζωή μου - ή ίσως α-
κόμα σ' αυτήν - για ένα τόσο φριχτό έγκλημα ήταν κάτι που
δεν τολμούσα ούτε καν να το φανταστώ. Δεν υπήρχε αμφιβο-
λία ότι η ποινή θα ήταν αυστηρή. Όμως αν αυτό το μπρούν-
τζινο αγαλματάκι είχε τόση μεγάλη δύναμη μέσα του, γιατί
έπεσε τόσο εύκολα; Βλέποντας τη φανερή αδυναμία αυτών
των μικρών ειδώλων, ο απελπιστικός φόβος μου γι' αυτά άρ-
χισε να μου φαίνεται παράλογος.
Παρά τις αναπάντητες ερωτήσεις και την αυξανόμενη πά-
λη που είχα μέσα μου, κάθε λεπτό που ήμουν ξύπνιος και δεν
είχα σχολείο ή διάβασμα - και έκανα πολύ λίγο από αυτό -
το ξόδευα σε ένθερμη εκτέλεση των θρησκευτικών μου καθη-
κόντων. Ήλπιζα μόνο ότι η συνεχής αφοσίωση μου θα ανα-    -J23

γνωριζόταν και θα αμειβόταν, μολονότι η Αυτογνωσία είχε
γίνει τώρα για μένα περισσότερο ένα όνειρο παρά ελπίδα.
Αυτοσυγκεντρωνόμουν το ίδιο όπως πάντα και ακόμα είχα εμ-
πειρίες ουράνιας μουσικής, ψυχεδελικών χρωμάτων, αστρι-
κών ταξιδιών, και επισκέψεων πνευματικών όντων στις εκ-
στάσεις μου. Αλλά η αίσθηση ότι είμαι το Βράχμαν, Κύριος
του σύμπαντος, ο μέγας Νους ενσωματωμένος σε πολλά
σχήματα, κάτι που για χρόνια με χαροποιούσε, τώρα μου
διέφευγε. Η Μόκσα φαινόταν κάτι το ακατόρθωτο γι' αυτή
τη ζωή. Φοβόμουν ότι θα χρειαζόμουν ακόμα πολλές μετεν-
σαρκώσεις - δεν ήξερα πόσες. Γιατί το μέλλον να είναι τόσο
αβέβαιο;
Το κατόρθωμα του πατέρα μου φαινόταν πιο τρομερό από
ποτέ. Αληθινά πρέπει να ήταν ένας Αβατάρ. Ήταν φανερό
ότι εγώ δεν ήμουν! Ήμουν αποφασισμένος να γίνω ένας με-
γάλος Γκουρού, και στα μάτια πολλών είχα ήδη γίνει. Αλλά
δεν θα έφθανα τη Νιρβάνα σ' αυτή τη ζωή. Η άλλη εκλογή
μου - να μετενσαρκωθώ σε αγελάδα, το ιερότερο των πλα-
σμάτων - είχε συντριβεί επίσης. Τίποτε δεν ήταν βέβαιο. Αλ-
λά ποτέ δεν θα παραδεχόμουν τις αμφιβολίες μου μπροστά σε
κανέναν. Εξωτερικά ήμουν σίγουρος για τη θρησκεία μου ό-
πως πάντα και η τιμή που έπαιρνα από τους Ινδουιστές αύξα-
νε.
Στο τέλος του τρίτου χρόνου στο γυμνάσιο, η Μα και η
θεία Ρεβάτη προσκάλεσαν ένα μεγάλο αριθμό από γείτονες
και συγγενείς για να κάνουμε μια ειδική Πούτζια στο σπίτι
μας. Αυτοί που έφθαναν με πλησίαζαν για να υποκλιθούν με
σεβασμό και να θυμηθούν λίγο τη μεγαλοσύνη του πατέρα
μου. Τα σχόλια τους, που άκουγα εδώ και κει καθώς το δω-
μάτιο γέμιζε, εξέφραζαν το θαυμασμό που έβλεπα στα μάτια
τους. Ήμουν ένας Γιόγκι που θα έφερνε φήμη στην πόλη
μας, ένας Γκουρού που κάποια μέρα θα είχε πολλούς οπα-
δούς. Οι εσωτερικές μου συγκρούσεις1 ξεχάστηκαν από την
καθαρή απόλαυση ότι με λάτρευαν. Μολονότι δεν ήμουν α-
κόμα δέκα πέντε χρονών, ήξερα ότι ήδη είχα πετύχει μια ανα-
γνώριση μεταξύ των Ινδουιστών και ότι ήμουν ο φθόνος με-
ρικών Παντίτ. Μου έδινε μια ευχάριστη αίσθηση τιμιότητας
124     να ξέρω ότι δεν ήμουν μεταξύ των υποκριτών που ο θείος Διο-

ναρίν περιφρονούσε.
Ο Μπαμπά, Παντίτ Τζάνκι Πρασάδ Σαρμά Μαχαράτζ, ο
πνευματικός μου σύμβουλος και μεγαλύτερος εμπνευστής
μου, ο αναγνωρισμένος Ινδουιστής αρχηγός όλου του Τρινι-
δάδ, ιερουργούσε στην περίτεχνη τελετή. Με υπερηφάνεια
βοηθούσα. Ήταν μια μεγάλη ευκαιρία για μένα.
Χαϊδεύοντας ένα μεγάλο, ευωδιαστό στεφάνι λουλουδιών
γύρω από το λαιμό μου, στεκόμουν κοντά στο βωμό χαιρετί-
ζοντας τους καλεσμένους μετά την τελετή. Μια γειτόνισσα
άφησε αρκετά χρήματα στα πόδια μου, και έσκυψε για να
πάρει την ευλογία μου - το Σάκτι Πατ - που κάθε προσκυνη-
τής λαχταρούσε επειδή είχε τόσα υπερφυσικά αποτελέσμα-
τα. Ήξερα ότι είναι μια φτωχή χήρα που κέρδιζε πολύ λίγα
για τη σκληρή δουλειά πολλών ωρών που έκανε. Οι προσφο-
ρές που έπαιρνα σε μια τελετή ξεπερνούσαν κατά πολύ το μι-
σθό της για ένα μήνα. Οι θεοί είχαν θεσπίσει αυτό το σύστη-
μα το να δίνουν στους Βραχμάνους, και οι Βέδες δήλωναν ότι
είναι πολύ ευεργετικό για τον δότη, έτσι, γιατί να αισθάνο-
μαι ένοχος; Τα λόγια του θείου Διοναρίν ήρθαν ζωντανά
μπροστά μου με όλο τους το δηλητήριο* «Είναι επάγγελμα
για όλους αυτούς, δεν κάνουν τίποτα χωρίς πληρωμή... Κυ-
ρίως από τους φτωχούς!» Κοίταζα στενόχωρα τη μικρή
προσφορά της σε κέρματα.
Φυσικά είχα πολλά να της δώσω σε αντάλλαγμα. Απλώνον-
τας να αγγίξω το μέτωπο της για χορήγηση της ευλογίας
μου, έμεινα κατάπληκτος από μια φωνή αλάνθαστης παντο-
δύναμης εξουσίας· «Δεν είσαι Θεός Ράμπι!» Το χέρι μου πά-
γωσε μετέωρο. «Λεν... είσαι.... Θεός!» Οι λέξεις με χτύπησαν
σαν ένα κοφτερό μαχαίρι που πέφτει πάνω στα ψηλά καλάμια.
Μέσα μου ήξερα ότι ο αληθινός Θεός, ο Δημιουργός τών
πάντων, είχε μιλήσει αυτές τις λέξεις, και άρχισα να τρέμω.
Ήταν απάτη, μια φοβερή απάτη να υποκρίνομαι ότι ευλογώ
αυτή τη σκυμμένη γυναίκα. Τράβηξα πίσω το χέρι μου,
ξέροντας ότι πολλά μάτια με παρακολουθούσαν και απορού-
σαν. Αισθάνθηκα ότι πρέπει να πέσω στα πόδια του αληθι-
νού Θεού και να ζητήσω να με συγχωρήσει - αλλά πώς θα
μπορούσα να το εξηγήσω αυτό σε όλους αυτούς τους ανθρώ-   -J25

πους! Γύρισα απότομα και παραμερίζοντας τους συγκεντρω-
μένους, άφησα τη φτωχή γυναίκα να με κοιτάζει παραξενε-
μένη. Μέσα στο δωμάτιο μου, κλείδωσα την πόρτα, έσχισα
με χέρια που έτρεμαν το λουλουδένιο στεφάνι από το λαιμό
μου, το πέταξα στο πάτωμα, και έπεσα στο κρεβάτι μου,
κλαίγοντας με λυγμούς.
Η Μα με είχε δει να φεύγω και με είχε κοιτάξει με συμπά-
θεια και καλοσύνη που δεν μου άξιζε. Δεν της είχα μιλήσει
για ένα σχεδόν μήνα. Με το γλυκό της τρόπο με είχε μαλώσει
τόσο ευγενικά για μια θυμωμένη συζήτηση που είχα αρχίσει
με τη θεία μου. Ήταν καθαρά δικό μου σφάλμα, μια αισχρή
επίδειξη της εγωιστικής μου υπερηφάνειας μπροστά σε όλη
την οικογένεια. Είχα απορρίψει τα παρακάλια της Μα να α-
πολογηθώ. Αντίθετα, είχα φύγει θυμωμένος από το δωμάτιο
της φωνάζοντας ότι δεν θα της μιλούσα ποτέ πια. Είχε στεί-
λει τα ξαδέλφια μου τον ένα μετά τον άλλο στο δωμάτιο μου
με φρούτα και άλλα δώρα, παρακαλώντας για συμφιλίωση,
αλλά είχα αρνηθεί κάθε προσφορά. Τώρα αυτή η πικρή ανά-
μνηση με έπνιγε καθώς ήμουν ξαπλωμένος συντριμμένος
κάτω από την επίπληξη του αληθινού Θεού, ελεγχόμενος
από τη συνείδηση μου ότι είχα τολμήσει να δεχτώ τη λατρεία
που μόνο εκείνος άξιζε. Ολόκληρος ο κόσμος της υπερηφά-
νειας μου κατέρρεε.
Ήθελα να πω σ' αυτόν τον Θεό ότι λυπάμαι - λυπάμαι για
τον τρόπο που είχα φερθεί στη θεία μου και στη Νανή και
τόσους άλλους, και περισσότερο απ' όλα για τον τρόπο που
είχα κλέψει Εκείνον με το να παίρνω για τον εαυτό μου τη λα-
τρεία των ανθρώπων που μόνον Εκείνος άξιζε. Αλλά δεν ήξε-
ρα πως να απευθυνθώ σ' Εκείνον, και σίγουρα δεν θα υπήρχε
συγχώρεση έτσι κι αλλιώς. Ο νόμος της Κάρμα θα με πλήρω-
νε όπως μου άξιζε. Ένα έγκλημα σαν κι αυτό που είχα κάνει
θα έκανε καταστροφική την επόμενη ενσάρκωση μου. Θα
περνούσαν χιλιάδες γεννήσεις πριν φθάσω πάλι στην τάξη
του Βραχμάνου - ίσως εκατομμύρια. Ποιος μπορούσε να πει
εκ των προτέρων το οδυνηρό μονοπάτι που πρέπει να ακο-
λουθή σω για να φτάσω πάλι εκεί που ή μουν;
Όσο τρομερό κι αν φαινόταν το μέλλον για μένα, αντι-
126     κρύζοντας το παρόν ήταν πιο οδυνηρό. Δεν θα μπορούσα πο-

τέ πια να δεχτώ τη λατρεία κάποιου άλλου ανθρώπου, και ό-
μως αυτό αναμενόταν από μένα. Πώς μπορούσα να το απο-
φύγω; Και πώς μπορούσα ποτέ να βρω το κουράγιο να παρα-
δεχτώ σε αυτούς που με είχαν ανεβάσει στο βάθρο ότι ήμουν
ένας κλέφτης που είχε κλέψει τη δόξα που ανήκε μόνο στον
Ένα που ήταν πάνω από όλους μας; Δεν υπήρχε τρόπος να
βγω από αυτό το δωμάτιο και να αντικρύσω πάλι την Ινδουϊ-
στική κοινωνία. Δεν θα με πίστευαν αν προσπαθούσα να τους
πω ότι κανένας άνθρωπος δεν είναι Θεός ή άξιος να λατρεύε-
ται. Και πώς θα μπορούσα να τους πω την άθλια αλήθεια για
τον εαυτό μου; Η ντροπή θα ήταν πάρα πολύ μεγάλη! Αλλά
δεν μπορούσα να συνεχίσω να ζω ένα ψέμα. Φαινόταν ότι έ-
μενε μόνο μια λύση - ν' αυτοκτονήσω. Πάλι και πάλι ξανα-
γύρισα στην τρομαχτική εκλογή που τώρα φαινόταν η μόνη
διέξοδος. Το πώς αυτό θα επηρέαζε την επόμενη ζωή μου
μπορούσα μόνο να υποθέσω, αλλά φοβόμουν αυτή τη ζωή
πολύ περισσότερο.
Αρκετές μέρες γεμάτος αγωνία, έμενα κλεισμένος στο δω-
μάτιο μου χωρίς να τρώω ή να πίνω - βηματίζοντας νευρικά,
συστρέφοντας τα χέρια μου με αγωνία, πέφτοντας εξαντλη-
μένος στο κρεβάτι για ολιγόλεπτο σπασμωδικό ύπνο, για να
ξαναρχίσω το νευρικό βηματισμό ή να καθήσω στην άκρη
του κρεβατιού, με το κεφάλι ανάμεσα στα χέρια. Μερικές
φορές έκλαιγα, ευχόμενος να μη είχα γεννηθεί, αρχίζοντας
να λυπάμαι τον εαυτό μου. Τόσα πολλά είχαν πάει στραβά με
μένα. Είχα χάσει την αγάπη και τη φροντίδα των γονέων. Ο
πατέρας μου ποτέ δεν μου είχε μιλήσει και είχε πεθάνει όταν
ήμουν μικρός. Δεν είχα δει τη μητέρα μου για οχτώ χρόνια.
Είχα χάσει τους παππούδες μου - όλους εκτός της Νανή. Και
κάποτε είχα υπερηφανευτεί ότι η Κάρμα μου ήταν τόσο κα-
λή! Αλλά γιατί ήταν τόσο κακή; Ήταν άδικο να με τιμωρεί
για περασμένες ζωές όταν δεν μπορούσα να θυμηθώ ούτε ένα
συμβάν από κάποια από αυτές, μολονότι είχα προσπαθήσει
και ακόμα είχα υποκριθεί ότι μπορούσα να θυμηθώ.
Αυτές τις μακριές, μοναχικές ώρες έκανα έναν έλεγχο στη
ζωή μου όσο μπορούσα να θυμηθώ γυρίζοντας στο παρελθόν   .
και απόρησα με την τύφλωση μου. Πώς μπορούσε μια αγε-
λάδα ή ένα φίδι - ή ακόμα εγώ - να είναι Θεός; Πώς μπορού-    -\27

σε η δημιουργία να δημιουργήσει τον εαυτό της; Πώς μπο-
ρούσε κάθε τι να είναι από την ίδια Θεία Ουσία; Αυτό αρνιό-
ταν την ουσιαστική διαφορά μεταξύ ενός προσώπου και ενός
πράγματος, μια διαφορά που ήξερα ότι υπήρχε, ο,τιδήποτε κι
αν έλεγε ο Κύριος Κρίσνα και οι Βέδες. Εάν εγώ ήμουν από
την ίδια ουσία όπως το ζαχαροκάλαμο, τότε ουσιαστικά δεν
υπήρχε διαφορά ανάμεσα σε μένα και στο ζαχαροκάλαμο -
πράγμα που ήταν παράλογο.
Η ενότητα όλων των πραγμάτων που είχα πειραματισθεί
στην αυτοσυγκέντρωση φαινόταν τώρα παράλογη! Η υπερη-
φάνεια με είχε τυφλώσει. Ήθελα τόσο πολύ να γίνω Κύριος
του σύμπαντος, ώστε ήμουν, πρόθυμος να πιστέψω ένα φανε-
ρό ψέμα. Τι μπορούσε να είναι πιο διεστραμμένο από αυτό;
Ήταν υποκρισία του χειρότερου είδους!
Μέρα με την ημέρα, εγώ, που κάποτε έβλεπα τον εαυτό μου
στο χείλος της Αυτογνωσίας, τώρα σερνόμουν σε ταπεινωτι-
κή αυτοκαταδίκη. Σκέφτηκα όλα τα τσιγάρα που είχα κλέ-
ψει, τα ψέματα που είχα πει, την υπερήφανη και εγωιστική
ζωή που είχα ζήσει, το μίσος μέσα στην καρδιά μου προς τη
θεία μου και άλλους. Ήταν φορές που είχα ευχηθεί να ήταν
νεκρή, και όμως την ίδια ώρα κήρυττα το δόγμα της Μη-
6ίας. Δεν υπήρχε τρόπος ώστε οι καλές πράξεις μου να ζυγί-
ζουν περισσότερο από τις κακές σε οποιαδήποτε τίμια ζυγα-
ριά. Έτρεμα στη σκέψη της μετενσάρκωσης, βέβαιος ότι η
Κάρμα μου θα με έρριχνε στο τελευταίο σκαλοπάτι. Πώς ευ-
χόμουν να μπορούσα με κάποιο τρόπο να βρω τον αληθινό
Θεό, έτσι ώστε να του πω πόσο είχα λυπηθεί - αλλά όμως για
πιο λόγο αφού η Κάρμα δεν μπορούσε να αλλαχθεί; Ίσως ό-
μως να ήταν επιεικής.
Τώρα φοβόμουν τα αστρικά ταξίδια και τις επισκέψεις
πνευμάτων που τόσο με ευχαριστούσαν πριν, αλλά δεν ήξερα
άλλο τρόπο να ψάξω για τον Θεό εκτός από τη Γιόγκα. Η
θρησκεία μου, η εκπαίδευση μου, η πείρα μου στην αυτοσυγ-
κέντρωση - όλα με είχαν διδάξει ότι μόνο κοιτάζοντας μέσα
μου θα εύρισκα την αλήθεια, έτσι προσπάθησα πάλι. Η έρευ-
να μέσα μου, όμως, αποδείχτηκε μάταιη. Αντί να βρω τον
Θεό, ανακάτεψα μόνο ένα καζάνι κακού που μου έδειξε ακό-
128     Ι*α περισσότερο τη σαπίλα της καρδιάς μου. Η δυστυχία μου

έγινε ακόμα μεγαλύτερη, η αίσθηση της ενοχής και της
ντροπής, ένα βάρος ασήκωτο.
Εάν δεν μπορούσα να βρω αυτόν τον Θεό γρήγορα, τότε έ-
πρεπε να αυτοκτονήσω, όσο βαριές κι αν είναι οι επιπτώσεις
αυτής της πράξης δειλίας στο μέλλον μου. Δεν μπορούσα να
υποφέρω να ζω χωρίς Αυτόν πλέον.
Φοβόμουν, όμως, να αφαιρέσω τη ζωή μου. Η επόμενη
ζωή μου μπορούσε πολύ καλά να είναι χειρότερη από την πα-
ρούσα. Το μέλλον ήταν όλο αβεβαιότητα και σκοτάδι. Έ-
πρεπε με κάποιο τρόπο να διασώσω τη λογική μου προς το
παρόν.
Την πέμπτη μέρα έκανα μπάνιο, έφαγα λίγο πρωινό, και
γύρισα στο δωμάτιο μου χωρίς να μιλήσω σε κανέναν. Αλλά
άφησα την πόρτα ανοιχτή για πρώτη φορά. Ήταν μια χειρο-
νομία που ήλπιζα ότι η οικογένεια θα καταλάβαινε, ένα βήμα
προς τη συμφιλίωση, δοκιμαστικό και αδύναμο, αλλά το κα-
λύτερο που ένα πολύ υπερήφανο και αυτοδικαιούμενο πρό-
σωπο θα μπορούσε να κάνει χωρίς βοήθεια.

129

12
ΚΑΡΜΑ ΚΑΙ ΧΑΡΗ
«Ράμπι, είναι κάποιος εδώ να σε δει». Η Σάντη στεκόταν
μόλις μέσα στο δωμάτιο μου. Δεν την είχα ακούσει να έρχε-
ται.
«Ποιος είναι;»
«Μια φίλη μου από το σχολείο. Θέλει να μιλήσετε».
Μια ελκυστικήνέα κοπέλα περίπου δέκα οχτώ χρόνων κα-
θόταν στην τραπεζαρία περιμένοντας με. Δίστασα στην πόρ-
τα, κοιτάζοντας την ερωτηματικά. Βλέποντας με, σηκώθηκε
και το πρόσωπο της φωτίσθηκε με ένα χαμόγελο που φαινό-
ταν να βγαίνει από βαθιά μέσα της. Δεν καταλαβαίνει πολλά
πράγματα από τη ζωή, σκέφθηκα, αλλιώς δεν θα ήταν τόσο
χαρούμενη.
«Γεια σου, Ράμπι, είμαι η Μόλη», είπε θερμά. «Έχω α-
κούσει πολλά για σένα και ήθελα να σου μιλήσω».
«Ω! τι έχεις ακούσει;» ρώτησα. «Κάθισε», πρόσθεσα ανυ-
πόμονα και κάθισα και εγώ στο τραπέζι απέναντι της. Δεν εί-
χα καιρό για κείνη. Τι ήθελε σε μένα; Γιατί δεν πήγε η Σάν-
τη να την επισκεφθεί; Προφανώς είχε πάει στην κουζίνα.
Η Μόλη γέλασε καλόκαρδα με την απορημένη έκφραση
που είχα. «Έχω ακούσει πόσο θρησκευόμενος είσαι, και ή-
130     θελα να σε συναντήσω».

Με ρώτησε για τον εαυτό μου και αν εύρισκα τη θρησκεία
μου ικανοποιητική. Προσπαθώντας να κρύψω τον άδειο μου
εαυτό πίσω από πολλά λόγια για τη μεγάλη μου γνώση περί
του Ινδουισμού, είπα ψέματα σε κείνη ότι ήμουν πολύ ευτυ-
χής και ότι η θρησκεία μου ήταν η Αλήθεια. Άκουσε προσε-
κτικά τις πομπώδεις και μερικές φορές αλαζονικές δηλώσεις
μου. Χωρίς να αντιτίθεται ή να λογομαχεί, φανέρωσε τον ά-
δειο εαυτό μου ευγενικά, με ήπια διατυπωμένες ερωτήσεις.
Τελικά, ρώτησε, «Έχετε κάποιο ειδικό στόχο στη θρη-
σκεία;»
«Ναι», απάντησα, «Θέλω να πλησιάσω τον Θεό».
«Τον ξέρετε;»
«Ναι!» είπα ψέματα, προσπαθώντας να κρύψω την αβε-
βαιότητα μου. Ήξερα ότι υπήρχε αλλά δεν είχα ομοίωμα
του, δεν ήξερα μάντρας να του επαναλάβω, και δεν τον είχα
βρει μέσω της Γιόγκα. «Είσαστε και σεις θρησκευόμενη Ιν-
δουΐστρια;» Ρώτησα, προσπαθώντας να στρέψω την προσο-
χή μακριά από τη δική μου περίπτωση. Πρέπει να λατρεύει
τους θεούς πάρα πολύ για να έχει τόση ειρήνη.
« Όχι. Ήμουν, αλλά τώρα είμαι Χριστιανή».
«Είσαι τι;» Αισθάνθηκα φρίκη.
«Χριστιανή. Ανακάλυψα ότι κανείς μπορεί να γνωρίσει
τον Θεό και να τον πλησιάσει μέσω του Ιησού Χριστού».
«Πιστεύω ότι μπορώ να πλησιάσω τον Θεό μέσω της θρη-
σκείας μου!» αναφώνησα με οργή, γνωρίζοντας μέσα στην
καρδιά μου ότι ήταν ψέμα. Στην πραγματικότητα, είχα ανα-
καλύψει ότι κάθε βήμα που έκανα πιο κοντά στους Ινδουϊστι-
κούς θεούς ήταν ένα βήμα πιο μακριά από τον Αληθινό Θεό
που έψαχνα. Αλλά ποτέ δεν θα το παραδεχόμουν - ιδιαίτερα
σε μια Χριστιανή! Δεν ήταν το όνομα Ιησούς Χριστός που με
εκνεύρισε αλλά η λέξη «Χριστιανή» και η σκέψη ότι αυτή
είχε γίνει. Έτρωγαν τον θεό μου, την α,γελάδα. Και οι περισ-
σότεροι από τους ανθρώπους που είχα γνωρίσει και έλεγαν
ότι είναι Χριστιανοί ζούσαν κατά τέτοιο τρόπο που δεν ήθε-
λα να έχω τίποτα να κάνω με τη θρησκεία τους.
Σηκώθηκα από την καρέκλα μου να της πω να φύγει. Δεν υ-
πήρχε λόγος να συνεχίσουμε τη συζήτηση. Αλλά είπε κάτι,
πολύ ήρεμα, που με έκανε να καθίσω πάλι. «Η Βίβλος διδά- 131

σκει ότι ο Θεός είναι Θεός αγάπης. Ήθελα να σου πω πως
τον γνώρισα».
Ήμουν κατάπληκτος. Ποτέ σε όλα μου τα χρόνια στον Ιν-
δουισμό δεν είχα ακούσει για ένα Θεό αγάπης. Άκουγα με
θαυμασμό καθώς συνέχιζε.
«Επειδή μας αγαπά, θέλει να μας ελκύσει προς τον εαυτό
του». Αυτό πάλι με ζάλισε. Σαν Ινδουιστής ήθελα να πλη-
σιάσω τον Θεό, αλλά αυτή μου έλεγε ότι ο Θεός από αγάπη
προσπαθούσε να με ελκύσει προς τον εαυτό Του!
«Και η Βίβλος διδάσκει επίσης ότι η αμαρτία είναι εμπό-
διο όχι μόνο να πλησιάσεις τον Θεό», συνέχισε η Μόλη,
«αλλά και να τον γνωρίσεις. Έτσι έστειλε τον Χριστό να πε-
θάνει για τις αμαρτίες μας. Και αν πάρουμε τη συγχώρηση
Του μπορούμε να Τον γνωρίσουμε -»
«Ένα λεπτό!» τη διέκοψα. Προσπαθούσε να προσηλυτίσει
εμένα; Αισθάνθηκα ότι έπρεπε να της το ανταποδώσω. «Πι-
στεύω στην Κάρμα. Ό,τι σπείρεις θερίζεις, και κανείς δεν
μπορεί ν' αλλάξει αυτό. Δεν πιστεύω σε συγχώρηση. Είναι α-
δύνατο! Ό,τι έγινε, έγινε!»
«Αλλά ο Θεός μπορεί να κάνει τα πάντα» είπε η Μόλη με
εμπιστοσύνη. «Έχει τρόπο να συγχωρεί αμαρτίες. Ο Ιησούς
είπε, «Εγώ είμαι η οδός, η αλήθεια, και η ζωή· κανείς δεν έρ-
χεται προς τον Πατέρα, εκτός δι' εμού». Ο Ιησούς είναι ο
δρόμος. Επειδή πέθανε για τις αμαρτίες μας, ο Θεός μπορεί
να μας συγχωρήσει»
Αυτό ήταν δογματισμός που αρνήθηκα να δεχτώ. Πάντα
είχα επιμείνει ότι ο Ινδουισμός ήταν ό μόνος δρόμος, αλλά
τώρα διαφωνούσα με το ό,τι η Γκιτά έλεγε, πως δηλαδή όλοι
οι δρόμοι οδηγούν στο ίδιο μέρος και πως ο,τιδήποτε να κά-
νει ο άνθρωπος, ακόμα και χωρίς θρησκεία, τελικά η Κάρμα
και η μετενσάρκωση θα τον φέρουν στον Κρίσνα. Ήταν ό-
μως λιγότερο, δογματικό να λέω ότι ο Κρίσνα ήταν ο μόνος
προορισμός, από το να λέει ότι ο Χριστός ήταν ο μόνος δρό-
μος; Και ήταν ο Κρίσνα αυτό που πραγματικά έψαχνα; Όχι.
Μέσα στην καρδιά μου ήξερα ότι δεν ήταν αυτός ο αληθινός
Θεός τον οποίο ήθελα να γνωρίσω. Αλλά ήμουν πολύ υπε-
ρήφανος για να το παραδεχτώ και συνέχισα να λογομαχώ για
132     Χ^Ρ1! των πολλών αλληλοσυγκρουόμενων ιδεών του Ινδουϊ

σμού, προσπαθώντας να κρατήσω τα προσχήματα. Παρά την
υπομονή της - ή ίσως λόγω αυτής - έχασα την ψυχραιμία μου
και χειρονομούσα θυμωμένα, φωνάζοντας, αποφασισμένος
να μη νικηθώ απ' αυτό το κορίτσι. Αλλά ήταν τόσο ήρεμη,
και φαινόταν τόσο βέβαιη για τη σχέση της με τον Θεό, που
επί τέλους έπρεπε να βρω το μυστικό της.
«Τι σε κάνει τόσο ευτυχισμένη;» τη ρώτησα ξαφνικά.
«Πρέπει να κάνεις πολλή αυτοσυγκέντρωση!»
«Έκανα», απάντησε η Μόλη, «αλλά όχι πια. Από τότε που
δέχτηκα τον Ιησού στη ζωή μου με έχει αλλάξει τελείως.
Μου έχει δώσει ειρήνη και χαρά που ποτέ δεν είχα γνωρίσει
πριν». Μετά με κοίταξε μέσα στα μάτια και είπε, «Ράμπι, δεν
φαίνεσαι πολύ ευτυχισμένος. Είσαι;»
Κοίταξα γρήγορα γύρω. Τα πιάτα χτυπούσαν στην κουζί-
να. Χαμήλωσα τη φωνή μου. «Δεν είμαι ευτυχισμένος. Εύχο-
μαι να είχα τη χαρά σου». Εγώ ήμουν που έλεγα αυτό; Είχα
σκεφθεί ότί δεν θα μπορούσα να ομολογήσω αυτό το μυστι-
κό ούτε με τη Μα - και εδώ το ομολογούσα σε μια ξένη. Και
πώς μπορούσε να με βοηθήσει; Ήθελα κάτι περισσότερο
από τη χαρά της. Έπρεπε να γνωρίσω τον Θεό!
«Η χαρά δεν είναι κάτι που μπορείς να κατασκευάσεις»,
είπε η Μόλη. «Αν δεν υπάρχει γνήσιος λόγος γι' αυτή, τότε
δεν είναι πραγματική και δεν θα κρατήσει. Έχω χαρά επει-
δή οι αμαρτίες μου έχουν συγχωρηθεί, και αυτό έχει αλλάξει
όλη τη ζωή μου. Η ειρήνη και η χαρά έρχονται από τον Χρι-
στό, όταν πραγματικά τον γνωρίσεις».
«Μη μιλάς συνεχώς για τον Ιησού» τη διέκοψα ανυπόμο-
να. «Είναι απλώς ένας από τους θεούς - υπάρχουν εκατομ-
μύρια από αυτούς - και μάλιστα ένας Χριστιανικός Θεός.
Θέλω να γνωρίσω τον Αληθινό Θεό, το Δημιουργό του σύμ-
παντος».
«Αλλά αυτός είναι ο Ιησούς. Γι' αυτό μπόρεσε να πεθάνει
για τις αμαρτίες σου - μόνο Θεός μπορούσε να πληρώσει αυ-
τό το χρέος». Ήταν τόσο ήρεμη, και μιλούσε με τέτοια εμ-
πιστοσύνη! Το δικό μου φέρσιμο ήταν τελείως αντίθετο. Πο-
τέ δεν μπόρεσα να αισθανθώ την εμπιστοσύνη για τους Ιν-
δουϊστικούς θεούς που αυτή είχε γι' αυτόν τον Ιησού. Μι-
λούσε για Κείνον σα να ήταν ένας προσωπικός φίλος καθι-    -ß3

σμένος δίπλα της.
Κουβεντιάσαμε για σχεδόν μισή μέρα, χωρίς να καταλά-
βουμε πώς πέρασε η ώρα. Διαφωνούσα και θύμωνα συχνά και
κάποτε ύψωνα και τη φωνή μου. Έχανα την ψυχραιμία μου
όλο και πιο συχνά τους τελευταίους μήνες. Σ' όλα αυτά πα-
ρέμεινε ήρεμη, γαλήνια, μιλώντας με αυτή την ήσυχη βε-
βαιότητα. Συνέχισα να της παρουσιάζω τους Ινδουϊστικούς
θεούς και παρέταξα τις φιλοσοφίες των αρχαίων σοφών αλ-
λά δεν μπορούσα με κανένα τρόπο να διαφωνήσω με εκείνο
που αυτή ήταν. Ήθελα την ειρήνη και τη χαρά, αλλά δεν ή-
θελα να εγκαταλείψω τίποτα από τη θρησκεία μου! Δεν είχε
πει τίποτα γι' αυτό, αλλά μπορούσα να δω ότι αν πίστευα ότι
ο Ιησούς ήταν Θεός και ότι είχε πεθάνει για μένα και μπο-
ρούσε να συγχωρήσει τις αμαρτίες μου, τότε κάθε τι για το ο-
ποίο είχα ζήσει ως Ινδουιστής έχανε τη σημασία του.
«Θα πρέπει να πηγαίνω», είπε τελικά και σηκώθηκε να
φύγει.
Πετάχτηκα στα πόδια μου, αποφασισμένος να ξεκαθαρίσω
ότι δεν με είχε αλλάξει. Η επίσκεψη της ήταν μια προσβολή.
Εγώ, ένας Βραχμάνος, είχα καταδεχτεί να μιλήσω με μια α-
ποστάτιδα που είχε εγκαταλείψει τη θρησκεία της - και είχε
το-θράσος να προσπαθήσει να πείσει εμένα, έναν Γιόγκι, να
γίνω Χριστιανός!
«Ω! μισώ τους Χριστιανούς!» Δήλωσα δυνατά και θυμωμέ-
να, ώστε αυτοί μέσα στην κουζίνα να το ακούσουν. «Ποτέ δεν
θα γίνω Χριστιανός - ούτε ακόμα όταν ξεψυχάω! Γεννήθηκα
Ινδουιστής, και Ινδουιστής θα πεθάνω!»
Με κοίταξε με συμπάθεια. «Πριν πέσεις για ύπνο απόψε,
Ράμπι, παρακαλώ γονάτισε και ζήτησε από τον Θεό να σου
δείξει την Αλήθεια - και θα προσεύχομαι για σένα!» Με ένα
κούνημα του χεριού της έφυγε.
Από την ανοιχτή πόρτα μπορούσα να βλέπω τον ήλιο να
βυθίζεται πιο χαμηλά στον Κόλπο. Σύντομα θα έπεφτε πίσω
από το Πούντα Πένας στο βόρειο άκρο της Βενεζουέλας και
το σκοτάδι θα έπεφτε γρήγορα. Κοιτάζοντας τα χέρια μου,
είδα ότι ήταν σφιγμένα, τα νύχια χωμένα μέσα στις παλάμες
μου.
134         Μόνος μέσα στο δωμάτιο μου πάλι, βημάτιζα στο πάτωμα,

αισθανόμενος ότι δυο στρατοί έδιναν μάχη μέσα μου. Ποτέ
δεν είχα εμπειρία μιας τέτοιας βαθιάς σύγκρουσης. Μου φαι-
νόταν ότι αντιμετώπιζα μια εκλογή ανάμεσα στη ζωή και στο
θάνατο και με έσχιζαν σε κομμάτια δυνάμεις που με τραβού-
σαν και προς τις δυο κατευθύνσεις. Κατά τη διάρκεια της συ-
ζήτησης μου με τη Μόλη με είχε καταλάβει η πεποίθηση ότι
αυτός ο αληθινός Θεός πρέπει να είναι άγιος και καθαρός.
Πώς μπορούσε να έχει ο,τιδήποτε να κάνει μαζί μου; Πόσο
καλά ήξερα το σκοτάδι της καρδιάς μου. Τελικά εξομολο-
γήθηκα στον εαυτό μου, απρόθυμα, ότι όλα τα ιερά μπάνια
μου και οι Πούτζια και η Γιόγκα ποτέ δεν θα μπορούσαν να
αλλάξουν αυτό το σκοτάδι.
Δεν θα ήταν θαυμάσιο, σκέφτηκα, αν αυτό που η Μόλη εί-
χε πει για τον Ιησού ότι πέθανε για τις αμαρτίες μου - έτσι
ώστε μπορούσα να συγχωρηθώ και να καθαρισθώ για να έχω
κοινωνία με αυτόν τον Άγιο Θεό - ήταν αλήθεια! Ήθελα να
το πιστέψω - αλλά ο Ιησούς ήταν Χριστιανικός Θεός, και
εγώ ποτέ δεν θα γινόμουν Χριστιανός. Εάν γινόμουν, δεν θα
μπορούσα να αντικρύσω τη ζωή αν έμενα όπως ήμουν. Είχα
αγωνιστεί για Αυτογνωσία, κοιτάζοντας μέσα μου, προσπα-
θώντας να εννοήσω ότι ήμουν Θεός. Είχα μόνο εννοήσει ότι
ήμουν απελπισμένα χαμένος.
«Μιλούν πολύ για Αυτογνωσία... Αλλά γίνονται μόνο πιο
εγωιστές]» Οι λέξεις του θείου Διοναρίν ήρθαν πάλι να με κυ-
νηγήσουν. Είχε πει τη φοβερή αλήθεια! Γι' αυτό ο Ατζά είχε
αναγκαστεί να καταστρέψει τον εαυτό του με το Ρούμι, επει-
δή είχε απογοητευτεί από τον Ινδουισμό. Μόνο ρ φόβος του
τι με περίμενε μετά θάνατο με κρατούσε από την αυτοκτονία.
Η Μόλη είχε επιμείνει ότι ο Θεός με αγαπούσε και ότι αυ-
τή είχε πειραματιστεί την αγάπη Του. Τη ζήλευα γι' αυτό,
αλλά τη μισούσα επειδή έγινε Χριστιανή. Η υπερηφάνεια
απαιτούσε να απορρίψω ο,τιδήποτε είχε πει, αλλά ήμουν πο-
λύ απελπισμένος για να κρατώ τα προσχήματα πλέον. Έπε-
σα στα γόνατα πλάι στο κρεβάτι, γνωρίζοντας ότι υποχω-
ρούσα στην παράκληση της Μόλη. Προσευχόταν για μένα
αυτή τη στιγμή;
«Θεέ, Αληθινέ Θεέ και Δημιουργέ, σε παρακαλώ δείξε μου
την Αλήθεια\ Σε παρακαλώ, Θεέ!» Δεν ήταν εύκολο να το πω, 135

136.

αλλά ήταν η τελευταία μου ελπίδα.
Κάτι έσπασε μέσα μου, σαν ένα ψηλό καλάμι σπασμένο
από μια θύελλα. Για πρώτη φορά στη ζωή μου, αισθάνθηκα
ότι είχα πραγματικά προσευχηθεί και είχα ακουστεί - όχι σε
κάποια απρόσωπη Δύναμη, αλλά στον Αληθινό Θεό που α-
γαπά και φροντίζει.
Πολύ κουρασμένος για να σκεφθώ πλέον, έπεσα στο κρε-
βάτι και σχεδόν αμέσως αποκοιμήθηκα. Η τελευταία συνει-
δητή σκέψη μου ήτον μια βαθιά βεβαιότητα ότι ο Θεός είχε
ακούσει και θα απαντούσε στην προσευχή μου.

13
ΦΩΤΙΣΗ!
«Έι, Ράμπιί» είπε ο Κρίσνα, μπαίνοντας στην κουζίνα ό-
που συζητούσα με μια από τις νεότερες θείες μου ενώ μαγεί-
ρευε το δείπνο. Ο τρόπος του και το ύφος του ήταν τόσο δια-
φορετικό από ό,τι τα ήξερα συνήθως. Φαινόταν ευχαριστη-
μένος που με είχε βρει. «Ξέρεις ότι πρέπει να αναγεννηθείς
για να πας στον ουρανό;» ρώτησε.
Άρχισα να λέω, φυσικά θα ξαναγεννηθώ σαν αγελάδα. Αυ-
τός είναι ο ουρανός μου! Αλλά η σοβαρή έκφραση του Κρί-
σνα με έκανε να καταπιώ το σαρκασμό. «Τι σε κάνει να το
λες;» Ρώτησα σκεπτικός. Είδα ότι είχε ένα μικρό μαύρο βι-
βλίο στο χέρ'ι του και γυρνούσε τις σελίδες σα να έψαχνε για
κάτι.
« Έτσι λέει στη Βίβλο. Να σου δείξω». Συνέχισε να γυρίζει
τις σελίδες αργά, σα να εξερευνούσε άγνωστη περιοχή.
«...Μάρκου ...Λουκά ...Ιωάννη. Εδώ είναι στο κεφάλαιο
τρία. Άκουσε αυτό\ Ο Ιησούς απάντησε και είπε σ' αυτόν, Α-
λήθεια Αλήθεια, σου λέγω, εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνω-
θεν, δεν μπορεί να δει τη βασιλεία του Θεού». Τι λές γι* αυ-
τό;»	137

Δεν ήξερα τι να σκεφθώ. Ήταν αυτός ο ίδιος ο Ιησούς που
η μητέρα μου είχε πει πριν πολλά χρόνια, ο ίδιος που η Μό-
λη έλεγε ότι ήταν ο αληθινός Θεός που πέθανε για τις αμαρ-
τίες μου; Πρέπει να ήταν!
«Δος μου να δω!» είπα, με έξαψη τώρα.
Ο Κρίσνα κράτησε το μικρό βιβλίο μπροστά μου έτσι ώ-
στε μπορούσα να διαβάσω μόνος μου - και καθώς διάβαζα
κατάλαβα επί τέλους τι προσπαθούσα να πιάσω για τρεις ε-
βδομάδες από τότε που η Μόλη μου είχε μιλήσει. Ο κόσμος
μου είχε αρχίσει να γίνεται κομμάτια, αλλά τώρα όλα φαίνον-
ταν να βρίσκουν τη θέση τους. Να «αναγεννηθεί»! Ναι, αυτό
ήταν εκείνο που χρειαζόμουν. Ήξερα ακριβώς τι εννοούσε ο
Ιησούς. Μίλαγε όχι για μετενσάρκωση αλλά για πνευματι-
κή γέννηση που θα έκανε το Νικόδημο ένα νέο άνθρωπο εσω-
τερικά αντί απλώς και μόνο να του δώσει ένα καινούριο σώ-
μα.
Τώρα ήμουν πραγματικά ενθουσιασμένος. Γιατί δεν το εί-
χα καταλάβει ποτέ πριν; Τι καλό μπορούσαν να κάνουν χί-
λιες φυσικές γεννήσεις; Η μετενσάρκωση μπορούσε να μου
δώσει ένα καινούριο σώμα, αλλά αυτό δεν ήταν εκείνο που
χρειαζόμουν. Δεν μπορούσα να φανταστώ μια φυσική γέννη-
ση καλύτερη από την παρούσα. Είχα γεννηθεί στην ανώτατη
κοινωνική τάξη, σε πλούσια οικογένεια, γιος ενός Γιόγκι, με
όλα τα προνόμια για παιδεία και θρησκευτική κατάρτιση,
και όμως είχα αποτύχει. Ήταν ανοησία να σκέπτομαι ότι θα
βελτιωνόμουν με το να έρχομαι πίσω σ' αυτόν τον κόσμο με
διάφορα σώματα πάλι και πάλι.
Κάθε παραμονή Πρωτοχρονιάς, όπως όλοι, θα έπαιρνα τις
αποφάσεις του Νέου Έτους. Πάντα στην κορυφή του κατα-
λόγου ήταν η απόφαση να σταματήσω το κάπνισμα. Ο βήχας
μου είχε γίνει χειρότερος, όμως δεν μπορούσα να σταματή-
σω. Θα άρχιζα κάθε πρωτοχρονιά με καινούρια απόφαση να
κάνω το νέο χρόνο καλύτερο από τον προηγούμενο. Αλλά
στις δυο Ιαννουαρίου, ήμουν πάντα πίσω στις παλιές συνή-
θειες. Και δεν θα περνούσαν πολλές μέρες πριν ο ασυγκράτη-
τος θυμός μου εκραγεί πάλι - συχνά αφού μόλις είχα δαπα-
νήσει μια ή δύο ώρες ζητώντας ειρήνη στην αυτοσυγκέντρω-
138      στΙ· Υπήρχε κάποιο λάθος σε μένα, που η αλλαγή στο σώμα

που ζούσα ποτέ δεν θα διόρθωνε.
Όσο θαυμαστό κι αν ήταν, εάν ο Θεός μπορούσε πραγματι-
κά να με συγχωρήσει, είχα αρχίσει να επιθυμώ κάτι περισ-
σότερο από τη συγχώρηση. Από τότε που ζήτησα από τον
Θεό να μου δείξει την Αλήθεια, είχα λίγο λίγο αρχίσει να
βλέπω τον εαυτό μου κάτω από ένα καινούριο φως. Ο κόσμος
περιστρεφόταν άλλοτε γύρω από τον εαυτό μου. Είχα την α-
παίτηση από όλους να κανονίσουν τον τρόπο ζωής τους σύμ-
φωνα με τις επιθυμίες μου και να με περιποιούνται σαν Θεό.
Ήμουν ένας κακομαθημένος τύραννος, αλλά σίγουρα δεν ή-
μουν Θεός! Ούτε θα γινόμουν ποτέ. Ήταν μια ανακούφιση να
το παραδεχτώ. Δεν ήθελα πλέον να γίνω Θεός. Αλλά και δεν
ήθελα να παραμείνω όπως τώρα έβλεπα τον εαυτό μου. Ήθε-
λα να γίνω ένας νέος άνθρωπος. Αν ο Χριστός δεν μπορούσε
να με αλλάξει τελείως, τότε πολύ λίγο με ένοιαζε για τη συγ-
χώρηση Του.
Στο παρελθόν είχα ακολουθήσει μυστικιστικές εμπειρίες
ως μια απόδραση από την καθημερινότητα την οποία η Ιν-
δουϊστική φιλοσοφία αποκαλούσε μάγια - μια ψευδαίσθη-
ση. Τώρα ήθελα τη δύναμη να αντικρύσω τη ζωή, να ζήσω τη
ζωή που ο Θεός είχε σχεδιάσει για μένα. Ήθελα να πειραμα-
τιστώ μια βαθιά αλλαγή σ* αυτό που ήμουν, όχι απλώς την ε-
πιφανειακή ειρήνη που αισθανόμουν κατά τη διάρκεια της
αυτοσυγκέντρωσης, που όμως έφευγε μόλις θύμωνα. Είχα α-
νάγκη να αναγεννηθώ-πνευματικά, όχι σωματικά.
Η συζήτηση στο τραπέζι εκείνο το βράδυ περιστράφηκε
γύρω από ένα γράμμα που μόλις είχε φθάσει από το θείο Λά-
ρυ στο Μόντρεαλ, του Καναδά, όπου σπούδαζε φιλοσοφία
με υποτροφία στο πανεπιστήμιο Μακ Γκίλ. Είχε πάρει το με-
γαλύτερο βαθμό από όλα τα παιδιά του νησιού στις εξετάσεις
του Καίμπριτζ. Είμαστε όλοι υπερήφανοι γι' αυτόν και πρό-
θυμοι να μάθουμε για την πρόοδο του. Από το Λάρυ η συζή-
τηση γύρισε στο μέλλον του Κρίσνα, και ο θείος Διοναρίν
τον πρότρεψε να ακολουθήσει τα βήματα του Λάρυ. Ίσως
μπορούσε να πάρει μια υποτροφία για το πανεπιστήμιο του
Λονδίνου. Ήμουν πολύ απασχολημένος με τις σκέψεις μου
για να συμμετάσχω στη συζήτηση της οικογένειας. Ήταν
κάτι που έπρεπε να τους πω, και έψαχνα να βρω τις κατάλλη-   139

λες λέξεις. Σε λιγότερο από μια εβδομάδα θα ήταν τα γενέ-
θλια μου, θα γινόμουν δέκα πέντε. Τι κατάλληλη μέρα να α-
ναγεννηθώ!
Σηκώθηκαν να φύγουν από το τραπέζι, και εγώ ακόμα έψα-
χνα να βρω λέξεις. Ο Διοναρίν και ο Κρίσνα ήσαν έτοιμοι να
μεταφέρουν τη Μα στο σαλόνι. Έπρεπε να τους το πω τώρα,
αλλά φοβόμουν. Δεν χρειαζόταν να τα ξέρουν όλα - όχι ακό-
μα.
«Μα!»
«Ναι, Ράμπι;» η έκφραση της είχε τόση προσδοκία. Θα δε-
χόμουν τις παρακλήσεις της για συμφιλίωση; Μαλάκωνα;
Δεν ήξερε πόσο πολύ θα το ήθελα.
«Δεν θέλω να έχω γιορτασμό στα γενέθλια μου».
«Ράμπι!» διαμαρτυρήθηκε η Σάντη. «Τι είναι αυτά που
λες!»
«Γιατί Ράμπι;» ρώτησε η Μα ευγενικά. «Ξέρεις πως όλοι
μας περιμένουμε τα γενέθλια σου όλο το χρόνο». Τα μάτια
της αντανακλούσαν τόση αγάπη και συμπάθεια! Χωρίς αμφι-
βολία σκεπτόταν ότι η παράκληση μου πήγαζε από το πρό-
βλημα που είχαμε μεταξύ μας.
«Δεν είναι αυτό που νομίζεις», είπα. «Απλώς θέλω να είμαι
διαφορετικός φέτος». Αυτό, τελείωσε το θέμα. Ο λόγος μου
ήταν νόμος για όλα τα θρησκευτικά και τελετουργικά θέμα-
τα.	.
Πόσο αργά πέρασαν αυτές οι μέρες, αλλά επί τέλους η μέ-
'ρα των γενεθλίων μου έφτασε. Δεν πλησίασα το δωμάτιο της
προσευχής, όπου περίμεναν να περάσω την περισσότερη μέ-
ρα μου. Η οικογένεια θα πρέπει να αναρωτήθηκε γιατί, αλλά
φοβόμουν να τους εξηγήσω. Θα καλούσα τον Ιησού στη
ζωή μου και θα αναγεννιόμουν. Τι υπέροχο πράγμα να το κά-
νω την ημέρα των γενεθλίων μου.
Παρά την απόφαση μου, όμως, δεν βρήκα το κουράγιο να
την εκτελέσω. Τι θα σκεφτόταν η μητέρα μου αν γινόμουν
Χριστιανός; Και τι θα έλεγα στους Παντίτ που μου έδιναν
θάρρος και με εκπαίδευαν, και τους Ινδουιστές που με είχαν
λατρεύσει και μου είχαν δώσει δώρα και με εμπιστεύονταν να
τους οδηγήσω σε μια ανώτερη μετενσάρκωση; Πώς μπορού-
140     σα να προδώσω όλους αυτούς; Τι θα έλεγε ο Γκοσίν; Και

τους τόσους γείτονες που με έδειχναν στα παιδιά τους σαν
παράδειγμα για μίμηση.
Τη στιγμή που θα ζητούσα από τον Χριστό να γίνει ο Κύ-
ριος και Σωτήρας μου θα έχανα τα πάντα* την τάξη του Βρα-
χμάνου, τη θέση μου σαν νεαρός Γιόγκι, την ευλογία των Ιν-
δουϊστικών θεών, την αγάπη της οικογένειας. Θα γινόμουν
αυτομάτως ένας απόβλητος της Ινδουϊστικής κοινότητας,
κατώτερος από τους κατώτατους. Και τι γινόταν αν τελικά ο
Ιησούς δεν μπορούσε να συγχωρήσει αμαρτίες και ν' αλλά-
ξει τη ζωή μου; Εάν υποτίθεται δεν μπορούσα πραγματικά να
γνωρίσω τον Θεό μέσω εκείνου; Πώς μπορούσα να διακινδυ-
νεύσω τόσα πολλά όταν δεν ήμουν σίγουρος;
Και έτσι η μέρα των γενεθλίων μου, η μέρα κατά την οποία
είχα σχεδιάσει να αναγεννηθώ ήλθε και έφυγε, και ακόμα
φοβόμουν να ανοίξω την καρδιά μου στον Ιησού. Όταν έπε-
σα για ύπνο εκείνο το βράδυ ήμουν πιο δυστυχισμένος από
ποτέ.

141

14
Ο ΟΑΝΑΤΟΣ ΕΝΟΣ ΓΚΟΥΡΟΥ
«Ναμάστε, ναμάστε, Γιόγκι Ραμπιντρά Μαχαράτζ!»
Σήκωσα το βλέμμα μου από το βιβλίο που διάβαζα - το
Γιατί δεν είμαι Χριστιανός του Μπέρτραντ Ράσσελ - για να
δω την ψηλή, λεπτή μορφή του Μπατζού Ραντάζ Γκοβίντα
να υποκλίνεται προς το μέρος μου, και μετά να ανεβαίνει την
πισινή σκάλα. Ήμουν ευγνώμων γιατί η βεράντα στην οποία
καθόμουν ήταν απομονωμένη και μπορούσε να έρθει εκεί
μόνο περνώντας μέσα από το σπίτι. Όταν έμπαινε μέσα θα έ-
πιανε χωρίς αμφιβολία κουβέντα με τη Μα και τη θεία Ρεβά-
τη και ποτέ δεν θα έφτανε σε μένα. Ένας παλιός οικογενεια-
κός φίλος από το κοντινό Κάλι Μπαίυ, ο Γκοβίντα ήταν ένας
τακτικός επισκέπτης που του άρεσε να συζητά μαζί μου για
τον Ινδουισμό - αλλά δεν είχα όρεξη γι' αυτό τώρα. Με μα-
κριά άσπρα μαλλιά και γένεια, ντυμένος με ένα βαθυκίτρινο
Ντότι, ο ευγενής γέρος ήταν ο τύπος του κλασσικού Ινδουι-
στή άγιου, ένα ρόλο που έπαιζε τέλεια με τους κατάλληλους
θεατρινισμούς, αν και στην πραγματικότητα ήταν ένας ειλι-
κρινής Ινδουιστής. Τον χαιρέτησα και τον παρακολούθησα
χαμογελώντας καθώς ανέβαινε τα σκαλιά, χτυπώντας καθένα
142     δυνατά με την εντυπωσιακή μαγκούρα που κρατούσε περισ-

σότερο για εντύπωση παρά από ανάγκη. Ο Γκοβίντα, όπως
συνήθως, τραγουδούσε στα Ινδικά με όλη τη δύναμη της φω-
νής του καθώς έμπαινε μέσα στο σπίτι.
Το Γιατί δεν είμαι Χριστιανός κατέληξε μια απογοήτευση.
Το είχα πάρει από τη βιβλιοθήκη του σχολείου, ελπίζοντας
ότι θα με βοηθούσε να παραμείνω Ινδουιστής. Αλλά τα επι-
χειρήματα του Ράσσελ ήταν αδύναμα και τεχνητά, και όσο
περισσότερο διάβαζα γιατί δεν είχε γίνει Χριστιανός, τόσο
περισσότερο με έπειθε ότι εγώ έπρεπε να γίνω-οι αποδείξεις
το απαιτούσαν. Άφησα το βιβλίο κάτω και κοίταξα ψηλά
τον ουρανό με τα αραιά σύννεφα, ξεκουράζοντας τα μάτια
μου, και σκέφτηκα βαθιά. Πόσο ακόμα θα αρνιόμουν να δε-
χτώ τον Χριστό όταν ήξερα ότι πραγματικά ήταν ο αληθινός
Θεός, ο Σωτήρας που είχε πεθάνει για τις αμαρτίες μου; Ή-
μουν δυστυχισμένος, κρατημένος από το φόβο ότι θα έχανα
τη θέση μου στην Ινδουϊστική κοινωνία και την ευαρέσκεια
της οικογένειας μου. Αλλά δεν ήταν η Αλήθεια - και η σχέ-
ση μου με τον Θεό - πιο σπουδαία; Ναι, αλλά ακόμα φοβό-
μουν.
Ο ξάδελφος μου Κρίσνα ήλθε στη βεράντα. «Ω, εδώ είσαι,
Ράμπι. Ψάχνω να σε βρω. Έχει μια συνάθροιση στην Τσού-
βα απόψε που θα έπρεπε να πας. Η φωνή του ήταν πολύ χα-
ρούμενη.
«Γιατί πρόκειται;»
«Είναι μια μικρή Χριστιανική συνάθροιση. Θα εξηγή-
σουν τη Βίβλο».
Ο Κρίσνα φαινόταν τόσο διαφορετικός, τελευταία, τόσο
χαρούμενος και με κατανόηση. Και τώρα με προσκαλούσε
σε μια Χριστιανική συνάθροιση. Υποπτευόταν τι γινόταν
μέσα μου; Πώς ήθελα να πάω! Αλλά τι θα γινόταν αν με έβλε-
παν εκεί και άρχιζαν τις διαδόσεις;
«Τι λες, Ράμπι; Θα ήταν πράγματι ωραίο αν μπορούσες να
έρθεις. Φεύγω στις εξήμιση».
«Γιατί όχι;» είπα, εκπλήττοντας τον εαυτό μου. «Ναι, για-
τί όχι!»
Περπατώντας για την Τσούθα, ο Κρίσνα και εγώ ενωθήκα-
με με τον Ραμκέρ, ένα καινούριο γνωστό του. Τον είχα δει
κάπου στην πόλη, και προφανώς ήξερε πολλά για μένα. «Ξέ-    143

ρεις τίποτα γι' αυτή τη συνάθροιση;» τον ρώτησα, ανυπόμο-
νος να πάρω μερικές πληροφορίες εκ των προτέρων.
«Λίγα», απάντησε, «έγινα Χριστιανός τελευταία».
«Χριστιανός;» Δεν μπορούσα να πιστέψω τα αυτιά μου.
«Πες μου», είπα με λαχτάρα. «Πραγματικά ο Ιησούς άλλαξε
τη ζωή σου;»
Ο Ραμκέρ χαμογέλασε πλατιά. «Και βέβαια την άλλαξε!
Τα πάντα είναι διαφορετικά.
«Γνωρίζεις τον Θεό;» Ρώτησα.
«Ναι, από τότε που ζήτησα τον Ιησού να έλθει στην καρ-
διά μου».
«Είναι πραγματικά αλήθεια Ράμπ!» πρόσθεσε ο Κρίσνα με
ενθουσιασμό.« Έγινα και εγώ Χριστιανός - μόλις πριν λίγες
μέρες». Ήταν η πρώτη φορά που με έλεγε Ραμπ, όπως οι στε-
νοί μου φίλοι.
«Το υποπτεύθηκα!» αναφώνησα. Με έκπληξη μου, συνει-
δητοποίησα ότι ήμουν ευτυχής γι* αυτόν. Μετά η ευτυχία
μου έγινε πανικός. Τι συνέβαινε με τους Ινδουιστές αυτές τις
μέρες; Η Μόλη, ο Ραμκέρ, και τώρα ο Κρίσνα! Δεν είχα ξα-
νακούσει τέτοιο πράγμα στη ζωή μου! Ήμουν εγώ ο επόμε-
νος;
Μετά από πορεία μιας ώρας φτάσαμε στα πρώτα σπίτια
της Τσούβα και στρίψαμε σε ένα μικρό, στενό δρόμο σε μια
πολύ φτωχή γειτονιά. Άσφαλτος από την περίφημη Πιτς
Λέηκ του Τρινιδάδ έχει χρησιμοποιηθεί για να στρώσει
δρόμους σε σχεδόν κάθε μεγάλη χώρα του κόσμου, αλλά κα-
θόλου δεν είχε φτάσει εδώ για πολλά χρόνια. Λίγο επίστρω-
μα που είχε παραμείνει ήταν γεμάτο σχισμές και τρύπες από
όπου φύτρωναν χορτάρια. Υπάρχουν μόνο τρία κτίρια στο
δρόμο, και η προσοχή μου αμέσως στράφηκε στο πιο φτωχό
από όλα, ένα ετοιμόρροπο δωμάτιο, που χρειαζόταν πολλή ε-
πισκευή και ήταν κυκλωμένο από ψηλά αγριόχορτα. Οι
πρόχειροι τοίχοι, σκεπασμένοι από μια καμπουριασμένη ρα-
βδωτή στέγη, έδειχναν ότι δεν είχαν βαφτεί ποτέ, και οι σα-
νίδες ήσαν γκρίζες και μουχλιασμένες από το χρόνο. Ξεθω-
ριασμένα γράμματα, που μόλις διακρίνονταν, διακήρυτταν,
ΣΠΙΤΙ ΑΓΑΠΗΣ ΚΑΙ ΒΟΗΘΕΙΑΣ, μια ηχώ από καλύτερες
144     ημέρες. Δεν υπήρχε τίποτα που να δείχνει ότι εκεί είχαν συ-

νάθροιση, αλλά δεν χρειαζόταν. Το δυνατό ψάλσιμο, κάπως
παράτονο αλλά ζωηρό, που έβγαινε από το ανοιχτό παράθυ-
ρο, δεν άφηνε καμιά αμφιβολία στο νου μας ότι αυτό ήταν το
μέρος.
Ανεβαίνοντας διστακτικά τα λίγα σπασμένα τσιμεντένια
σκαλοπάτια, με δυσκολία συγκρατούσα τον ενθουσιασμό
μου. Μόλις μπήκα μέσα δεν μπορούσα να πιστέψω στα μάτια
μου. Δεν ήσαν περισσότεροι από μια ντουζίνα άνθρωποι εκεί,
και η «ορχήστρα» που νόμισα ότι είχα ακούσει καθώς πλη-
σιάζαμε ήταν ένα μικρό κορίτσι περίπου έξη χρόνων που
στεκόταν όρθιο στο μπροστινό μέρος της αίθουσας και χτυ-
πούσε ένα φτηνό τύμπανο. Τόσοι λίγοι άνθρωποι - αλλά τι
ενθουσιασμός. Ποτέ μου δεν είχα ακούσει τέτοιο ψάλσιμο.
Διστάσαμε στην είσοδο. Τα μάτια μου κοίταξαν το σκονι-
σμένο πάτωμα, τους μεγάλους ιστούς αράχνης που κρέμον-
ταν από τους δοκούς της στέγης, τις κοιμισμένες νυχτερίδες
σε σωρούς εδώ και εκεί κάτω από την ανοιχτή στέγη, τους α-
χρωμάτιστους τοίχους που είχαν μερικές παλιές και δυσκο-
λοανάγνωστες διαφημίσεις. Ο μικρός όμιλος των Χριστια-
νών ήταν ο,τιδήποτε άλλο από επιβλητικός- λίγοι ηλικιωμέ-
νοι Ινδοί και μαύροι και μερικοί νεαροί και παιδιά.
Μολονότι δεν γνώριζα κανέναν, ήμουν σίγουρος ότι όλοι
θα με ήξεραν. Δεν τολμούσα να φανταστώ τι θα συνέβαινε ό-
ταν έλεγαν στους Ινδουιστές γείτονες τους ότι είχα πάει σε
Χριστιανική συνάθροιση. Δεν υπήρχε τρόπος να μείνω αφα-
νής μέσα σε ένα τόσο μικρό ακροατήριο. Αποφασίζοντας να
κάνω το γενναίο, προχώρησα στο στενό διάδρομο ανάμεσα
στους σκονισμένους, άδειους πάγκους, ακολουθούμενος
από τον Κρίσνα και τον Ραμκέρ. Με τη γωνία του ματιού μου
έβλεπα κεφάλια να γυρίζουν, εκφράσεις έκπληξης, και αν-
θρώπους ο ένας να σκουντά τον άλλο, αλλά συνέχισα και
πήγα στον πρώτο πάγκο. Όλοι έψαλλαν μια μικρή επωδό με
μεγάλο ενθουσιασμό πάλι και πάλι·
Όλο το δρόμο προς το Γολγοθά περπάτησε για με,
περπάτησε για με, περπάτησε για με
Όλο το δρόμο προς το Γολγοθά περπάτησε για με,
Πέθανε για να με ελευθερώσει.
Μολονότι είχα τόσες πολλές, πολλές αμαρτίες,	^ . ς

Ο Ιησούς τις πήρε όλες και με συγχωρεί
Όλο το δρόμο προς το Γολγοθά περπάτησε για με,
Πέθανε για να με ελευθερώσει.
Ήταν το πρώτο Χριστιανικό τραγούδι που είχα ακούσει.
«Γολγοθάς» ήταν προφανώς εκεί όπου ο Ιησούς είχε πεθάνει
για τις αμαρτίες του κόσμου και για τις δικές μου αμαρτίες, ε-
πίσης. Ώστε ήταν ένα πραγματικό μέρος! σκέφτηκα. Και
πόσο αίσθημα στη φωνή τους! Πρέπει αλήθεια να αγαπούν
τον Ιησού πάρα πολύ, επειδή πέθανε γι' αυτούς!
Το μικρό κορίτσι μας χαμογέλασε ντροπαλά καθώς συνέ-
χιζε να κτυπά το τύμπανο της. Η μικρή σύναξη έψελνε τις
λέξεις πάλι και πάλι. Με κατέπληξε όταν κατάλαβα ότι και
οι τρεις είχαμε αρχίσει να ψέλνουμε, συνεπαρμένοι από το
γενικό ενθουσιασμό. Δεν ήταν ασυνήθιστο να ψέλνουν σε Ιν-
δουϊστικές τελετές, αλλά ποτέ με τη χαρά και την ένταση αυ-
τών των Χριστιανών.
Η μικρή μαέστρος σταμάτησε το τύμπανο. Έγινε μια μι-
κρή παύση· μετά χτύπησε πάλι το χέρι της και ένας νέος ύ-
μνος άρχισε. Ξανά και ξανά, επανελάμβαναν τις λέξεις, και
σύντομα συμμετείχα πάλι. Ήταν δύσκολο να μη ενθουσια-
στώ, αν αυτό που έλεγε ο ύμνος ήταν αλήθεια!
Θαυμάσιος, θαυμάσιος, είναι ο Ιησούς για με!
Σύμβουλος, Θεός δυνατός, Άρχων ειρήνης είναι αυτός.
Με σώζει, με κρατά μακριά από κάθε αμαρτία και ντροπή.
Θαυμάσιος είναι ο Λυτρωτής μου, δόξα στο όνομα αυτού!
Κανένας δεν είχε αρχίσει να κηρύττει, αλλά είχα ήδη μά-
θει τόσα πολλά. Τι αντίθεση μεταξύ της σχέσης που αυτοί οι
Χριστιανοί έχουν με τον Ιησού και τον τελετουργικό κατευ-
νασμό των θεών στις Ινδουϊστικές τελετές! Ποτέ δεν είχα α-
κούσει κανένα να λέει ότι ένας Ινδουϊστικός θεός ήταν «Θαυ-
μάσιος» ή ένας «Σύμβουλος». Βέβαια κανένας δεν θα τραγου-
δήσει έτσι για το Σίβα, για την Κάλι, την αιμοδιψή γυναίκα
του, ή για το γιο τους, τον Γκανέσα, μισό ελέφαντα και μισό
άνθρωπο! Και αποκαλούσαν τον Ιησού τον Άρχοντα της Ει-
ρήνης! Γι' αυτό η Μόλη είπε ότι δεν είχε ανάγκη πια να κάνει
Γιόγκα για να βρει ειρήνη. Οι λέξεις της απλής χορωδίας έμ-
 παιναν καυτοί μέσα στην καρδιά μου. Ο Ιησούς όχι μόνο θα

με έσωζε, αλλά και θα με κρατούσε μακριά από κάθε αμαρτία
και ντροπή. Τι καλά νέα! Αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να το
ζούσαν πραγματικά, αλλιώς δεν θα έψελναν με τόσο ενθου-
σιασμό και χαρά.
Ενώ ψέλναμε μερικούς ακόμα ύμνους, κάποιοι άλλοι ήρ-
θαν, αυξάνοντας το ακροατήριο σε περίπου δέκα πέντε. Τελι-
κά το μικρό κορίτσι κάθισε, και ένας νεαρός που δεν τον είχα
δει όταν μπήκαμε σηκώθηκε και στάθηκε μπροστά.
«Καλωσορίζουμε όλους σας εδώ απόψε στη συνάθροιση
του Ευαγγελίου», είπε με χαμόγελο. «Παρακαλώ γυρίστε τα
υμνολόγια σας στη σελίδα δέκα». Ήταν η τελευταία στο υ-
μνολόγιο.
Δεν μπορούσα να πιστέψω στα μάτια μου. Τον θυμόμουν
σαν ένα από τους χειρότερους ταραξίες στο δημοτικό σχο-
λείο - και επί πλέον Μουσουλμάνος - τον οποίον αντιπα-
θούσα πολύ. Πόσο διαφορετικός φαινόταν τώρα. Και ο ύ-
μνος που μας ζήτησε να ψάλουμε με κατέπληξε, ιδιαίτερα η
επωδός*
Ηλιόφως, Ηλιόφως, είναι στην ψυχή μου σήμερα,
Ηλιόφως, Ηλιόφως, σε όλο μου το δρόμο.
Από τότε που ο Σωτήραςμε βρήκε, μου πήρε την αμαρτία,
Έχω πάρει το Ηλιόφως της αγάπης του μέσα μου.
Τι βαθύ αποτέλεσμα είχαν αυτές οι απλές λέξεις επάνω
μου! Λατρεύοντας τον ήλιο πάνω στον ουρανό για μια ώρα
την ημέρα, είχα παραμείνει σκοτεινός και κρύος μέσα μου.
Αλλά αυτοί οι άνθρωποι έψελναν για το φως του ήλιου μέσα
στις ψυχές τους. Και ήταν ένα ηλιόφως αγάπης. Με δυσκο-
λία κρατούσα το θαυμασμό μου και τη χαρά μου. Το ηλιόφως
της αγάπης του μέσα μου. Βέβαια, εγώ δεν είχα καμιά αγάπη
για να τραγουδήσω. Μισούσα τόσους ανθρώπους, παρά την
επιμελή άσκηση της θρησκείας. Ήξερα ότι οι περισσότεροι
Ινδουιστές άγιοι είχαν μεγάλη αντιπάθεια και μίσος μέσα
στην καρδιά τους. Υπήρχε πολλή ζήλεια ανάμεσα στους Παν-
τίτ, οι οποίοι συχνά μισούσαν ο ένας τον άλλο με πάθος.
Βέβαια οι Ινδουιστές μισούσαν τους Μουσουλμάνους και
είχαν σφάξει πολλές χιλιάδες από αυτούς στην Ινδία μετά
την Ανεξαρτησία. Αλλά αυτοί οι Χριστιανοί τραγουδούσαν
για την αγάπη του Ιησού μέσα τους, μια αγάπη τόσο καθαρή, 147

λαμπρή και πραγματική - όχι απλώς μια ιδέα - που την πε-
ριέγραφαν σα να ήταν το ηλιόφως μέσα στην ψυχή τους.
Λοιπόν, ήθελα και εγώ να έχω αυτή την αγάπη μέσα στην ψυ-
χή μου!
Μετά από λίγους ακόμα ύμνους, ο ομιλητής, Αθδουλ Χα-
μίτ, ήλθε μπροστά και ένας δίσκος προσφοράς γύρισε στο α-
κροατήριο. Έρριξα ένα μικρό νόμισμα και άκουσα μερικά
άλλα κέρματα να πέφτουν στο δίσκο καθώς γύριζε από χέρι
σε χέρι. Πόσα λίγα, σκέφτηκα, συγκρίνοντας τα με τις τερά-
στιες προσφορές που μάζευα στις Ποντζια. Ο ομιλητής θα α-
γανακτούσε!
Πόσο είχα κάνει λάθος! Όταν έφεραν τα λίγα αυτά κέρμα-
τα μπροστά του, ο Αβδούλ Χαμίτ έκλεισε τα μάτια του και
άρχισε να προσεύχεται* «Σε ευχαριστούμε, Ουράνιε Πατέρα,
με όλη μας την καρδιά γι' αυτή την ευλογία που πήραμε με
ευγνωμοσύνη από σένα. Βοήθησε μας να τα χρησιμοποιή-
σουμε με προσευχή και προσοχή στην υπηρεσία σου και για
τη δόξα σου. Στο όνομα του Ιησού Χριστού προσευχόμαστε.
Αμήν».
Σχεδόν γέλασα στη σκέψη της χρησιμοποίησης αυτών
των λίγων κερμάτων «με προσευχή και προσοχή». Ποιος
Παντίτ θα σκεφτόταν ποτέ να χρησιμοποιήσει προσφορές
της Ποντζια ή κάποια αμοιβή του για τη δόξα του Χανουμάν
ή κάποιου άλλου θεού; Θα έκανε ό,τι ήθελε με αυτά. Πόσο ά-
πληστος και εγωιστής ήμουν με τις προσφορές που άφηναν
στα πόδια μου! Ο Ραμκέρ ψιθύρισε σε μένα και στον Κρίσνα
ότι ο κήρυκας, που είχε σύζυγο και τρία παιδιά, είχε αφήσει
τη θέση του δασκάλου και ένα καλό μισθό για να γίνει άμι-
σθος ευαγγελιστής. Ήταν κάτι που δεν μπορούσα να κατα-
νοήσω.
Παρμένο από τον 23 Ψαλμό το κήρυγμα ήταν απλό, αλλά
δυνατό. Δόθηκε με μια βαθιά συναίσθηση και πνευματική
δύναμη που ποτέ δεν είχα γνωρίσει πριν. Κάθε λέξη φαινό-
ταν να απευθύνεται σε μένα. Αναρωτήθηκα πώς αυτός ο άν-
θρωπος ήξερε τις εσωτερικές μου αγωνίες, τα προβλήματα
που με ενοχλούσαν, αυτές τις ίδιες σκέψεις που είχα κάνει,
τις βαθιές συγκρούσεις που είχα αντιμετωπίσει. Σίγουρα δεν
148    μπορούσε να ξέρει ότι θα ερχόμουν!

«Ο Κύριος είναι ο Ποιμήν μου* δεν θα στερηθώ ουδενός».
Κάτι σκίρτησε μέσα μου σε αυτές τις λέξεις. Μια εσωτερική
φωνή φαινόταν να με καλεί να αφήσω τον αληθινό Θεό να
γίνει ο Ποιμήν μου. Αλλά μια άλλη φωνή πολεμούσε και δια-
φωνούσε με ό,τι ο κήρυκας έλεγε. Με προειδοποιούσε ότι θα
έχανα τα πάντα και μου υπενθύμισε το γόητρο και τη ν. τιμή
που θα είχα ως ένας μεγάλος Παντΐτ όπως ο Τζάνκι Πρασάντ
Σαρμά Μαχαράτζ. Θα απογοήτευα τη μητέρα μου! Πώς μπο-
ρούσα να ντροπιάσω το καλό όνομα του πατέρα μου; Οι δυο
φωνές διαφωνούσαν, αλλά η φωνή που με τραβούσε προς τον
καλό Ποιμένα μιλούσε με αγάπη, ενώ η άλλη φωνή με μίσος
και απειλές. Αληθινά αυτός ο Ποιμένας που ο Ψαλμωδός πε-
ριέγραφε ήταν ο Θεός που αναζητούσα! Ακόμα και αν έχανα
τα πάντα, τι σημασία είχε; Εάν άφηνα τον Δημιουργό να γί-
νει ο Ποιμένας μου, τότε τι άλλο θα ήθελα; Αν αυτός ήταν αρ-
κετά δυνατός να δημιουργήσει ολόκληρο το σύμπαν, ασφα-
λώς θα μπορούσε να φροντίσει και για μένα.
«Με οδήγησε σε δρόμους δικαιοσύνης, για χάρη του ονό-
ματος αυτού». Πόσο ένοχος αισθάνθηκα, και πόσο άκαρπες
ήσαν όλες οι προσπάθειες μου να καθαριστώ ηθικά! Μετά
από χιλιάδες ιερά μπάνια, ήμουν ακόμα αμαρτωλός μέσα
μου. Αλλά αυτός ο Θεός υποσχόταν να με οδηγήσει σε δι-
καιοσύνη, όχι για να μπορώ να καυχώμαι για την καλοσύνη
μου, ή να καλυτερέψω την Κάρμα μου ώστε να μπορέσω να
έχω καλύτερη μετενσάρκωση· θα με συγχωρούσε ώστε να α-
νήκω σε Κείνον, αν και δεν το άξιζα, και τότε θα με βοηθούσε
να ζήσω τη ζωή που Εκείνος είχε σχεδιάσει για μένα. Θα ή-
ταν η δική Του δικαιοσύνη, δωρισμένη σε μένα, αν βέβαια
τη δεχόμουν. Σιγά σιγά το θαύμα της χάρης του Θεού, τόσο
αντίθετο με ό,τι μέχρι τώρα ήξερα, έγινε πιστευτό.
«Και σε κοιλάδα σκιάς θανάτου αν περιπατήσω, δεν θα φο-
βηθώ κακό* γιατί συ είσαι μαζί μου». Παρά τα αρχαία Αγγλι-
κά ήταν αρκετά απλό. Θα ελευθερωνόμουν από τους φόβους
που είχα ζήσει όλη μου τη ζωή _ φόβο από τα πνεύματα που
στοίχειωναν την οικογένεια μας, φόβο από τις δυνάμεις του
κακού που ασκούσαν επιρροή στη ζωή μου, φόβο από του τι
ο Σίβα και οι άλλοι θεοί θα έκαναν αν συνεχώς δεν τους κα-
τεύναζα. Εάν Αυτός,ο Θεός ήταν ο Ποιμήν μου, δεν θα είχα 149

φόβο, επειδή αυτός θα ήταν μαζί μου, να με προστατεύει, να
μου δίνει την ειρήνη του.
«Οεβαίως χάρη και έλεος θα με ακολουθούν όλες τις ημέ-
ρες της ζωής μου* και θα κατοικώ στον οίκο του Κυρίου για
πάντα». Ο κήρυκας είπε ότι αυτό σήμαινε το να είσαι στον ου-
ρανό στην παρουσία του Θεού. Βέβαια, αυτό ήταν πολύ κα-
λύτερο από την Αυτογνωσία!
«Ο Κύριος Ιησούς Χριστός θέλει να γίνει ο δικός σου Ποι-
μένας. Άκουσες τη φωνή του να μιλάει στην καρδιά σου;
Μετά την ανάσταση του ο Ιησούς είπε, «Ιδού, στέκομαι στην
πόρτα και κτυπώ» - αυτή είναι η πόρτα της καρδιάς σου -
«Εάν κάποιος ακούσει τη φωνή μου, και ανοίξει την πόρτα,
θα μπω μέσα, και θα δειπνήσω μαζί του». Γιατί να μη ανοί-
ξεις την καρδιά σου σ' Αυτόν τώρα; Μη περιμένεις μέχρι αύ-
ριο - ίσως είναι πολύ αργά!» Ο κήρυκας φαινόταν να μιλάει
κατ' ευθείαν σε μένα. Δεν μπορούσα να αναβάλω πια!
Πηδώντας από τη θέση μου, πήγα γρήγορα και γονάτισα
μπροστά του. Μου χαμογέλασε και ρώτησε αν κάποιος άλ-
λος ήθελε να δεχθεί τον Ιησού. Κανείς δεν κινήθηκε. Τότε
ζήτησε από τους Χριστιανούς να πλησιάσουν και να προσευ-
χηθούν μαζί μου. Αρκετοί ήλθαν, γονατίζοντας δίπλα μου.
Για χρόνια οι Ινδουιστές υποκλίνονταν μπροστά μου _ και
τώρα εγώ γονάτιζα μπροστά σε ένα Χριστιανό.
«Δεν έρχεσαι σε μένα», είπε, «αλλά στον Ιησού. Είναι ο
μόνος που μπορεί να σε συγχωρήσει και να σε καθαρίσει, ν'
αλλάξει τη ζωή σου και να σε φέρει σε ζωντανή σχέση με το
ζωντανό Θεό». Αυτά τα καταλάβαινα χωρίς εξηγήσεις. Γο-
νάτιζα εκεί για να μου δείξει πώς να δεχτώ αυτόν τον Ιησού
για τον οποίο μίλαγε.
Δυνατά επανέλαβα μετά από αυτόν μια προσευχή προσκα-
λώντας τον Ιησού μέσα στην καρδιά μου - εκτός από τις·λέ-
ξεις «και κάνε με Χριστιανό». Ήθελα τον Ιησού, αλλά όχι
αυτό. Δεν είχα ακόμα καταλάβει ότι προσκαλώντας τον Ιη-
σού μέσα στην καρδιά μου γινόμουν Χριστιανός και ότι κα-
νένας δεν μπορεί να γίνει Χριστιανός με κανένα άλλο τρόπο.
Όταν ο Χαμίτ είπε, «Αμήν», ρώτησε αν ήθελα να προ-
σευχηθώ με δικά μου λόγια. Ήσυχα, πνιγμένος από τη συγ-
150 κίνηση, άρχισα. «Κύριε Ιησού, ποτέ δεν διάβασα τη Βίβλο

και δεν ξέρω τι λέει, αλλά άκουσα ότι Εσύ πέθανες για τις α-
μαρτίες μου στο Γολγοθά ώστε να μπορέσω να συγχωρεθώ
και να συμφιλιωθώ με τον Θεό. Παρακαλώ, Κύριε, συγχώρε-
σε όλες τις αμαρτίες μου. Έλα στην καρδιά μου! Θέλω να γί-
νω ένας νέος και αλλαγμένος άνθρωπος!»
Έκλαιγα με δάκρυα μετάνοιας για τον τρόπο που είχα ζή-
σει· για το θυμό, το μίσος, τη φιλαυτία και την υπερηφάνεια.
Για τα είδωλα που είχα υπηρετήσει, για το ότι δέχτηκα λα-
τρεία που ανήκε μόνο στον Θεό, και για το ότι φανταζόμουν
ότι Εκείνος ήταν τάχα όμοιος με μια αγελάδα ή ένα αστέρι ή
έναν άνθρωπο. Προσευχήθηκα για αρκετά λεπτά - και πριν
τελειώσω ήξερα ότι ο Ιησούς δεν ήταν απλώς ένας ακόμα
από τα εκατομμύρια των θεών. Ήταν στην πραγματικότητα ο
Θεός για τον οποίο πεινούσε η ψυχή μου. Είχα έρθει στον Ιη-
σού μέσω της πίστης και ανακάλυψα ότι αυτός ήταν ο Δη-
μιουργός. Και όμως, με αγάπησε τόσο ώστε να γίνει άνθρω-
πος για χάρη μου και να πεθάνει για τις αμαρτίες μου. Με αυ-
τή την αναγνώριση, τόννοι από σκοτάδι φάνηκαν να σηκώ-
νονται και ένα λαμπρό φως πλημμύρισε την ψυχή μου. Το
«Ηλιόφως της αγάπης του» είχε έρθει να λάμψει και μέσα
στη δική μου καρδιά.
Αστρικά ταξίδια σε άλλους πλανήτες, εξωγήινη μουσική
και ψυχεδελικά χρώματα, οράματα στη Γιόγκα και ανώτερες
καταστάσεις συναίσθησης σε βαθιά αυτοσυγκέντρωση - όλα
αυτά τόσο ευχάριστα κάποτε και εξυψωτικά του εγώ, είχαν
γίνει σκόνη και στάχτες. Αυτό που αισθανόμουν τώρα δεν ή-
ταν απλώς ένα ακόμα ψυχικό ταξίδι. Ήμουν σίγουρος γι' αυ-
τό. Η Μόλη είχε πει ότι ο Ιησούς θα αποδείκνυε τον εαυτό
του. Επί τέλους καταλάβαινα τι εννοούσε. Είχε έλθει να ζή-
σει μέσα μου! Ήξερα ότι είχε πάρει τις αμαρτίες μου! Ήξερα
ότι με είχε κάνει έναν καινούριο άνθρωπο. Ποτέ δεν ήμουν
τόσο πραγματικά ευτυχισμένος. Τα δάκρυα της μετάνοιας έ-
γιναν δάκρυα χαράς. Για πρώτη φορά στη ζωή μου γνώρισα
τι σημαίνει πραγματική ειρήνη. Το συναίσθημα ότι είμαι ε-
λεεινός, δυστυχισμένος και άθλιος με άφησε. Ήμουν σε κοι-
νωνία με τον Θεό και το γνώριζα. Ήμουν ένα από τα παιδιά
του τώρα. Είχα αναγεννηθεί.
Η μικρή σύναξη άρχισε να ψάλλει, «όπως είμαι, ελεεινός,    151

αλλά επειδή το αίμα σου χύθηκε για μένα* και εσύ μου είπες
να έλθω σε σένα, έρχομαι αμνέ Θεού». Έμεινα στα γόνατα α-
κούοντας προσεχτικά κάθε λέξη, γεμάτος ευγνωμοσύνη στον
Θεό για τη συγχώρεση, θαυμάζοντας το ότι αυτός ο ύμνος έκ-
φραζε ακριβώς το πώς αισθανόμουν. Ο συγγραφέας πρέπει
να είχε δοκιμάσει την ίδια λύτρωση από την ενοχή. Από τη
λέξη «Αμνός» κατάλαβα αμέσως ότι ο Ιησούς ήταν ευγενι-
κός, καλός και γεμάτος αγάπη. Θυμήθηκα τι είχε πει η Μόλη
για την αγάπη του Ιησού. Αισθανόμουν αυτή την αγάπη να
πλημμυρίζει την ψυχή μου.
Όλη η υπερηφάνεια μου ότι ήμουν Βραχμάνος είχε εξαφα-
νιστεί. Χρειαζόταν πολλή ταπείνωση για έναν ανώτατης
κάστας Ινδουιστή να γονατίσει σ' αυτό το βρώμικο πάτωμα
μπροστά σ' αυτούς τους Χριστιανούς, αλλά αυτό ήταν η αρ-
χή μόνο μιας νέας αναγνώρισης του πόσο μικρός ήμουν και
πόσο μεγάλος ήταν ο Θεός μου. Ανακάλυψα ότι η ταπείνωση
δεν ήταν μειωτική και δεν με έκανε να μισώ ή να υποτιμώ τον
εαυτό μου. Ήταν απλώς η παραδοχή της αλήθειας ότι ήμουν
τελείως εξαρτημένος από τον Δημιουργό μου για όλα. Αυτή
η ομολογία άνοιξε την πόρτα για μια τελείως νέα ζωή με τον
Ιησού.
Με δάκρυα χαράς και ευτυχισμένα χαμόγελα, η μικρή σύ-
ναξη μαζεύτηκε γύρω μου να με αγκαλιάσει και να μου σφί-
ξει το χέρι σα να με καλωσόριζαν στην οικογένεια του Θεού.
Ποτέ δεν είχα αισθανθεί τόση χαρά και αγάπη για άλλα αν-
θρώπινα όντα ή τέτοια αίσθηση ασφάλειας, ούτε ακόμα α-
νάμεσα στους συγγενείς μου. Φανταστείτε τη χαρά μου όταν
η Σάντη ήρθε και με αγκάλιασε. Δεν ήξερα ότι ήταν εκεί.
«Ήρθα με το αυτοκίνητο κάποιου φίλου», ψιθύρισε. «Ράμπ,
είμαι πραγματικά ευτυχισμένη γιατί έδωσες τον εαυτό σου
στον Ιησού. Είναι το καλύτερο πράγμα που έκανες ποτέ!» Αι-
σθάνθηκα μια νέα συγγένεια ανάμεσα μας. Ήταν και αυτή
στην οικογένεια του Θεού!
Στην επιστροφή για το σπίτι, τα ψηλά καλάμια κοντά στο
δρόμο, φαίνονταν να χορεύουν στη   βραδυνή αύρα καθώς τα
φύλλα γυάλιζαν στο ωχρό φως της σελήνης. Και τα αστέρια!
Δεν θυμάμαι ποτέ να ήσαν τόσο λαμπερά! Πάντα αγαπούσα
152     τιΊ φύση, αλλά τώρα φαινόταν δέκα φορές π»ο όμορφη από

κάθε άλλη φορά. Κάποτε λάτρευα τα ουράνια σώματα, αλλά
τώρα τα έβλεπα με διαφορετικό φως. Είχαν γίνει από τον
Θεό τον οποίο μόλις τώρα γνώρισα, και θαύμασα πολύ τη
δύναμη του Δημιουργού, την καλλιτεχνία, και τη σοφία. Ή-
θελα μόνο να τον λατρεύω για πάντα, να του λέω πόσο ευ-
γνώμων ήμουν για την ίδια τη ζωή. Τώρα πλέον δεν ευχόμουν
να μη είχα ποτέ γεννηθεί. Ήμουν ευτυχής που ζούσα - και θα
ζούσα για πάντα. Οι τρεις μας περάσαμε χαρούμενα την ώρα
καθώς περπατούσαμε, ψέλνοντας πάλι και πάλι τους ύμνους
που είχαμε μάθει εκείνο το 6ράδυ.
Φτάνοντας επί τέλους στο σπίτι, ο Κρίσνα και εγώ βρήκα-
με ολόκληρη την οικογένεια - εκτός από το Διοναρίν και τη
σύζυγο του - συγκεντρωμένη στο σαλόνι περιμένοντας μας,
έχοντας προφανώς ακούσει τι είχε συμβεί από τη Σάντη, που
είχε έλθει με αυτοκίνητο. Είχα φοβηθεί επειδή θα με έβλεπαν
σ' εκείνη τη συνάθροιση, αλλά όλοι οι φόβοι με άφησαν ό-
ταν ο Ιησούς ήλθε στην καρδιά μου. Δεν μπορούσα να κρα-
τήσω τόσο καλά νέα μόνο για τον εαυτό μου. Ήθελα όλοι να
ξέρουν τον Κύριο μου.
«Ζήτησα από τον Ιησού να έλθει στη ζωή μου!» Φώναξα
χαρούμενα, καθώς κοίταζα από το ένα γεμάτο απορία πρόσω-
πο στο άλλο. «Είναι υπέροχο. Δεν βρίσκω λόγια να σας πω τι
σημαίνει ήδη για μένα. Ξέρω ότι με έχει κάνει έναν καινού-
ριο άνθρωπο».
«Δεν μπορούσα να το πιστέψω, Ράμπι, αλλά τώρα το άκου-
σα από σένα», είπε η θεία Ρεβάτη με πνιγμένη από τη συγκί-
νηση φωνή. «Τι θα πει η μητέρα σου γι' αυτό; Θα ταραχτεί».
Έφυγε απότομα από το δωμάτιο, αλλά χωρίς να έχει θυμώσει
όπως περίμενα. Αντίθετα φαινόταν πληγωμένη και συγχυ-
σμένη.
Πόσο λυπήθηκα που η θεία Ρεβάτη δεν μου έδωσε την ευ-
καιρία να της εξηγήσω. Είχα μια νέα αγάπη για κείνη και ή-
θελα να ξέρει την ειρήνη που είχα βρει. Και η Μα - ποια θα
ήταν η αντίδραση της; Την κοίταξα, και με έκπληξη την είδα
να ακτινοβολεί από χαρά.
« Έκανες το πιο καλό πράγμα, Ράμπι!» αναφώνησε χαρού-
μενα. «Θέλω να ακολουθήσω τον Ιησού, και εγώ!»
Έτρεξα κοντά της και την αγκάλιασα. «Ζητώ συγγνώμη    153

για τον τρόπο που φερνόμουν - σε παρακαλώ συγχώρησε
με!» Κούνησε το κεφάλι καταφατικά, ανήμπορη να μιλήσει.
Η Σάντη έκλαιγε τώρα. «Έδωσα την καρδιά μου στον Ιη-
σού, και εγώ, πριν λίγες μέρες», κατάφερε να πει μεταξύ λυ-
γμών χαράς, σκουπίζοντας τα δάκρυα της.
Καθήσαμε συζητώντας ζωηρά για πολλή ώρα, εξομολο-
γούμενοι την αγάπη του Χριστού που είχαμε ο ένας για τον
άλλο. Η Μα μου είπε πως η Σάντη είχε πάει σε κείνη τη συ-
νάθροιση στην Τσούθα πριν λίγα βράδυα και είχε πιαστεί
από τη θεία Ρεβάτη ενώ σκαρφάλωνε από ένα παράθυρο όταν
γύρισε σπίτι. Ο θείος Διοναρίν της είχε δώσει ένα καλό ξύλο.
Είπα στη Μα για την ομιλία, και μου είπε ότι ο Ψαλμός 23
της άρεσε πολύ και ότι είχε διαβάσει πολλούς Ψαλμούς πριν
ο Νάνα καταστρέψει την Βίβλο της. Τελικώς, χωρίς προθυ-
μία, πήγαμε για ύπνο.
Πριν πέσω στο κρεβάτι κατέστρεψα το μυστικό απόθεμα
από τσιγάρα που είχα. Η επιθυμία μου γι' αυτά είχε φύγει τε-
λείως. Με την πρώτη ευκαιρία την άλλη μέρα, ζήτησα συγ-
γνώμη από τη θεία Ρεβάτη για τον τρόπο που τόσες φορές
της είχα φερθεί. Δεν ήξερε πώς να αντιδράσει. Αυτός δεν ή-
ταν ο Ράμπι που ήξερε τόσα χρόνια. Έβλεπα την αβεβαιότη-
τα μέσα στα μάτια της και τη λυπόμουν. Φαινόταν τόσο δυ-
στυχισμένη. Πόσο καλά καταλάβαινα την πάλη που γινόταν
μέσα στην καρδιά της!
Ο θείος Διοναρίν ήταν έξω και γυάλιζε το αυτοκίνητο του
- εκείνο που είχα ευλογήσει - όταν τον βρήκα. Δεν ήταν εύ-
κολο να τον αντιμετωπίσω, και δίστασα να του πω απότομα
ότι ήμουν Χριστιανός. Βάδισα προς το μέρος του και είπα,
«Θείε Διοναρίν, έχω δεχθεί το Άγιο Πνεύμα στη ζωή μου».
Ανασηκώθηκε και με κοίταξε με κατάπληξη και θυμό. «Ο
πατέρας σου ήταν ένας μεγάλος Ινδουιστής και η μητέρα σου
είναι μια μεγάλη Ινδουΐστρια», είπε αυστηρά. «Θα ήταν πο-
λύ δυσαρεστημένη να σκεφθεί ότι έγινες Χριστιανός. Καλύ-
τερα σκέψου πάλι το τι κάνεις!»
«Ναι, έχω ήδη υπολογίσει το τίμημα», απάντησα.
Ο Κρίσνα μπόρεσε να μιλήσει στη μητέρα του όπως κα-
νείς από εμάς δεν μπορούσε, και ανακάλυψε ότι εκείνη είχε
154     απογοητευθεί από τις θρησκευτικές τελετουργίες πριν από

πολλά χρόνια αλλά φοβόταν να το δείξει. Της έδωσε τη
διεύθυνση μιας εκκλησίας σε μια κοντινή πόλη, και την άλ-
λη Κυριακή πήγε μόνη της, αν και διστακτικά. Όταν γύρισε
αργά το βράδυ όσοι ήμασταν ήδη Χριστιανοί την περιμένα-
με, πιστεύοντας ότι οι προσευχές μας είχαν απαντηθεί. Κα-
νείς δεν χρειάστηκε να ρωτήσει τι συνέβη - η έκφραση στο
πρόσωπο της τα έλεγε όλα.
Εκείνη και η Μα αγκαλιάστηκαν και έκλαψαν για πολλή
ώρα. Μετά η θεία Ρεβάτη σηκώθηκε, σκούπισε τα μάτια της
και με κοίταξε. «Ράμπι!» Αγκαλιαστήκαμε για πολλή ώρα,
ενώ τα δάκρυα έτρεχαν στα μαγουλά μας, ενώ το μίσος και η
πικρία είχαν φύγει από ανάμεσα μας για πάντα.
Την άλλη ημέρα μπήκα αποφασιστικά στο δωμάτιο της
προσευχής μαζί με τον Κρίσνα. Οι δυό μας αρχίσαμε να με-
ταφέρουμε κάθε τι έξω στην αυλή* το λίγκαμ του Σίβα και τα
άλλα είδωλα από ξύλο και άχυρο και μπρούντζο που τα ονο-
μάζαμε θεούς* τις Ινδουϊστικές γραφές, τόμους από αυτές, τυ-
λιγμένους στα ιερά πανιά* κάθε είδους θρησκευτικά εξαρτή-
ματα που χρησιμοποιούσαμε στις τελετές. Μέχρι να γίνει
και η θεία Ρεβάτη Χριστιανή, δεν είχα αισθανθεί ελεύθερος
να το κάνω. Τώρα όλοι μας ήμασταν ενωμένοι με την επιθυ-
μία να απαλλαγούμε από κάθε δεσμό με το παρελθόν και με
τις δυνάμεις του σκότους που μας είχαν τυφλώσει και σκλα-
βώσει τόσον καιρό. Οι άλλοι ενώθηκαν μαζί μας, και όλοι
μαζί μεταφέραμε τον τεράστιο βωμό. Όταν το δωμάτιο της
προσευχής άδειασε, το σκουπίσαμε καλά. Ψάχνοντας προ-
σεχτικά το σπίτι μαζέψαμε κάθε θέλγητρο, φυλακτό, ξόανο,
θρησκευτική εικόνα και καλλιτέχνημα, πετώντας τα στο σω-
ρό των σκουπιδιών πίσω στον κήπο. Ο θείος Διοναρίν και η
σύζυγος του ήσαν αγανακτισμένοι, αλλά δεν προσπάθησαν
να μας σταματήσουν. Όλοι οι άλλοι ήσαν σύμφωνοι. Όλοι
μαζί, δέκα τρεις από εμάς είχαμε ανοίξει τις καρδιές μας στον
Χριστό και ξέραμε ότι οι αμαρτίες μας είχαν συγχωρεθεί -
δέκα μέσα στο σπίτι μας και τρία άλλα ξαδέλφια.
Χαρούμενοι στη νέα ελευθερία μας από το φόβο που κάπο-
τε μας έδενε, ο Κρίσνα και γω συντρίψαμε τα είδωλα και τις
θρησκευτικές εικόνες, μαζί και αυτές του Σίθα. Λίγες μέρες
πριν δεν θα τολμούσα ούτε να σκεφθώ να κάνω κάτι τέτοιο,    -J55

με το φόβο ότι ο Καταστροφέας θα με σκότωνε αμέσως, αλ-
λά η σιδερένια λαβή του φόβου που με κρατούσε τόσον και-
ρό είχε σπάσει από τη δύναμη του Ιησού. Κανείς δεν μας είχε
πει τι να κάνουμε. Τα μάτια μας είχαν ανοιχτεί από τον Κύ-
ριο. Ξέραμε ότι δεν μπορούσε να γίνει συμβιβασμός, ούτε υ-
πήρχε καμιά δυνατότητα ανάμιξης του Ινδουισμού και του α-
ληθινού Χριστιανισμού! Ήταν διαμετρικά αντίθετοι. Το ένα
ήταν σκοτάδι, το άλλο φως. Το ένα εκπροσωπούσε τους πολ-
λούς δρόμους, που όλοι έφερναν στην ίδια καταστροφή* το
άλλο ήταν, όπως είπε ο Ιησούς, ο στενός δρόμος που οδηγεί
στην αιώνια ζωή.
Όταν όλα μαζεύτηκαν στο σωρό των σκουπιδιών, βάλαμε
φωτιά και παρακολουθούσαμε τις φλόγες να καταβροχθί-
ζουν το παρελθόν μας. Οι μικρές φιγούρες που κάποτε είχαμε
φοβηθεί ως θεούς γρήγορα έγιναν στάχτες. Οι δυνάμεις του
σκότους δεν μπορούσαν να μας φοβίσουν πια. Αγκαλιάζαμε
ο ένας τον άλλο και ευχαριστούσαμε το Γιο του Θεού που
πέθανε για να μας ελευθερώσει. Καθώς ψέλναμε και προσευ-
χόμαστε και δοξάζαμε τον αληθινό Θεό όλοι μαζί, βλέπαμε
τη νέα ελευθερία και χαρά να λάμπει στα πρόσωπα μας. Τι α-
ξέχαστη μέρα!
Σπρώχνοντας τις μισοκαμένες καρβουνόσταχτες κοντά
για να καούν τελείως, αποφασισμένος να δω το παρελθόν να
καίγεται, βρήκα τις σκέψεις μου να έχουν πάει πίσω στην
καύση του πτώματος του πατέρα μου σχεδόν οχτώ χρόνια
πριν. Σε αντίθεση με την καινούρια χαρά μας, η σκηνή εκεί-
νη είχε ξεσηκώσει κραυγές θρήνου και απαρηγόρητης λύ-
πης, καθώς το πτώμα του πατέρα μου είχε προσφερθεί στους
ίδιους ψεύτικους θεούς, που τώρα είχαν γίνει αποκαΐδια
μπροστά μου. Σκέφτηκα αυτά τα χρόνια που μεσολάβησαν
και την απόφαση μου να γίνω σαν τον πατέρα μου. Φαινόταν
απίστευτο ότι έπαιρνα μέρος με μεγάλη χαρά στην τέλεια κα-
ταστροφή αυτών που αντιπροσώπευαν όλα όσα κάποτε είχα
φανατικά πιστέψει. Πράγματι, όλα αυτά για τα οποία είχα
ζήσει καιγόντουσαν - και δόξαζα γι' αυτό τον Θεό!
Με κάποια συμβολική έννοια αυτό ήταν η τελετή της
καύσης μου - το τέλος αυτού που κάποτε ήμουν... ο θάνατος
156    εν°ς Γκουρού. Στις λίγες μέρες από την πνευματική μου ανα-

γέννηση είχα αρχίσει να καταλαβαίνω ότι η «αναγέννηση»
πραγματικά απαιτούσε - μέσω του θανάτου του Χριστού και
της ανάστασης Του για μένα - το θάνατο του παλιού μου εαυ-
τού και την ανάσταση ενός καινούριου προσώπου.
Ο παλιός Ράμπι Μαχαράτζ είχε πεθάνει με τον Χριστό.
Και από τον τάφο ένας καινούριος Ράμπι είχε αναστηθεί μέ-
σα στον οποίο τώρα ζούσε ο Χριστός.
Πόσο θαυμαστά διαφορετική από την μετενσάρκωση ήταν
η ανάσταση. Ο κατάλογος των αμαρτιών μου είχε σβηστεί,
και με λαχτάρα ατένιζα στη νέα ζωή με τον Ιησού, τον Κύ-
ριο μου.

157

15
ΕΝΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ
Τι μεταμόρφωση είχε γίνει μέσα στην οικογένεια μας! Αν-
τί για λογομαχίες και πικρίες, τώρα είχαμε αρμονία και χα-
ρά. Η μεταμόρφωση που ο Χριστός είχε κάνει ήταν τόσο με-
γάλη ώστε προκαλούσε καθημερινή κατάπληξη σε όλους
μας. Το μίσος που έκαιγε για χρόνια μεταξύ της θείας μου και
εμ'ένα φαινόταν τώρα σαν εφιάλτης από τον οποίο και οι δύο
είχαμε ξυπνήσει. Η θρησκεία που κάποτε εξασκούσαμε με
τόσο ζήλο στην πραγματικότητα αύξανε τον ανταγωνισμό
μεταξύ μας - κάποτε στη μέση μιας οικογενειακής Πούτζια η
θεία Ρεθάτη είχε πετάξει εναντίον μου μια μπρούντζινη κού-
πα γεμάτη απο ιερό νερό. Αλλά ο Χριστός είχε αλλάξει και
τους δυο μας. Τώρα ο ένας αγαπούσε τον άλλο πάρα πολύ.
Ήταν για μένα ξανά σαν μητέρα, αλλά με ένα καινούριο
τρόπο, και ο γιος της ο Κρίσνα, τον οποίο επίσης μισούσα
πριν, ήταν τώρα για μένα καλύτερος από αδελφός. Πράγματι
είμαστε αδέλφια μέσω του Χριστού. Το παρελθόν είχε χαθεί,
είχε εξαφανισθεί, πράγμα τόσο σίγουρο, όσο και η καύση
158    των ειδώλων μας.

Η χάρη του Θεού έκανε τη διαφορά. Ως Ινδουιστές δεν εί-
χαμε ιδέα για τη συγχώρηση, γιατί δεν υπάρχει συγχώρηση
στην Κάρμα, και επομένως δεν μπορούσαμε να συγχωρήσου-
με ο ένας τον άλλο. Αλλά επειδή ο Θεός μας συγχώρησε μέ-
σω του Χριστού, μπορούσαμε τώρα να συγχωρούμε ο ένας
τον άλλον. Μάθαμε ότι ο Χριστός είχε διδάξει ότι εκείνοι
που δεν θα συγχωρούσαν άλλους από την καρδιά τους δεν θα
μπορούσαν να συγχωρεθούν από τον Πατέρα. Αλλά είχε βά-
λει αυτό το πνεύμα της αγάπης που συγχωρεί μέσα στην καρ-
διά μας, και δεν μπορούσα πλέον να μνησικακώ εναντίον ο-
ποιουδήποτε. Λέξεις που δεν μπορούσαμε να πούμε με ειλι-
κρίνεια πριν - «λυπούμαι» και «σε συγχωρώ» - ακούγονταν
τώρα στο σπίτι μας όποτε χρειάζονταν, και επομένως η χαρά
στην καρδιά μας μπορούσε να αυξάνει.
Θαύμα των θαυμάτων, άρχισε να με ευχαριστεί το να βοη-
θώ στις δουλειές του σπιτιού. Εμείς οι νεαροί όλοι μαζί καθα-
ρίσαμε τα αγριόχορτα, ποτίσαμε τα φυτά, καλλιεργήσαμε τα
άνθη, και μαζέψαμε τα ξερά φύλλα. Κάτω από το απορημένο
βλέμμα των γειτόνων, η αυλή πήρε νέα μορφή. Κανείς δεν
μπορούσε να παραβλέψει αυτή τη μεταμόρφωση.
Υπήρχε μια άλλη αλλαγή, που δεν ήταν ορατή από έξω,
αλλά που σήμαινε πάρα πολλά για μας. Τα στοιχειωμένα βή-
ματα του Νάνα έπαψαν να ακούγονται πια να περπατούν στο
υπερώον ή να χτυπούν έξω από τα δωμάτια μας τη νύχτα. Η
περίεργη δυσοσμία που συντρόφευε αυτά τα φαινόμενα και
που ποτέ δεν μπορέσαμε να αποκαλύψουμε είχε εξαφανιστεί,
για να μη επιστρέψει ποτέ πια. Και δεν είχαμε πια αντικεί-
μενα που μετακινούνταν ξαφνικά από κάποια αόρατη δύναμη
πάνω από το νεροχύτη, ή το τραπέζι ή την πιατοθήκη για να
συντριβούν στο πάτωμα. Καταλάβαμε τελικά ότι αιτία όλων
αυτών δεν ήταν το πνεύμα του Νάνα, όπως είχαμε υποθέσει,
αλλά πνευματικά όντα τα οποία η Βίβλος αποκαλούσε «δαί-
μονες» - άγγελοι που είχαν επαναστατήσει μαζί με το Σατα-
νά εναντίον του Θεού και προσπαθούσαν να συγχύσουν και
να εξαπατήσουν τους ανθρώπους ώστε να ενωθούν μαζί τους.
Ήταν η πραγματική δύναμη πίσω από τα είδωλα και πίσω
από κάθε φιλοσοφία που αρνιόταν στον αληθινό Θεό την
θέση που του ανήκε ώς Δημιουργού και Κυρίου. Τώρα κατά-    159

λάβαινα τι ήσαν αυτά τα όντα που συναντούσα στην έκσταση
της Γιόγκα και βαθιάς αυτοσυγκέντρωσης, μεταμφιεσμένα
σε Σι'βα ή κάποια άλλη Ινδουϊστική θεότητα.
Διαβάζοντας την Καινή Διαθήκη, τα κομμάτια του αινί-
γματος - ποιος ήμουν, γιατί υπήρχα, και τον προορισμό που ο
Θεός είχε σχεδιάσει για μένα - άρχισαν να συνδέονται και
μου δόθηκε μια λογική απάντηση στις τόσες πολλές ερωτή-
σεις που με βασάνιζαν πριν. Γονατιστός θα ζητούσα από τον
Θεό να μου αποκαλύψει το νόημα της Γραφής· μετά θα διά-
βαζα κάθε εδάφιο αργά, μέχρι να το καταλάβω και εμπι-
στευόμενος στο Άγιο Πνεύμα να μου δώσει κατανόηση.
Περνούσα ώρες κάθε μέρα στην προσευχή και την ανάγνω-
ση του Λόγου του Θεού - ώρες τις οποίες κάποτε ξόδευα στη
λατρεία του Ήλιου, της αγελάδας, των ανίκανων ειδώλων
πάνω στο βωμό, και στη Γιόγκα και την αυτοσυγκέντρωση.
Με αυτό τον προσεχτικό τρόπο διάβασα την Καινή Διαθήκη
πολλές φορές. Διάβασα, επίσης, την Παλαιά Διαθήκη, και α-
νακάλυψα ότι η Βίβλος δεν ήταν ένα βιβλίο μυστικής, αόρι-
στης, και αντιφατικής «αρχαίας σοφίας» ή μύθοι για φαντα-
στικά πρόσωπα όπως ο Ράμα και ο Κρίσνα οι οποίοι ποτέ δεν
υπήρξαν. Ήταν ιστορική - για πραγματικούς ανθρώπους ό-
πως ο Αβραάμ, ο Δανιήλ, ο Πέτρος και ο Παύλος, που γνώρι-
σαν τον Θεό, και για πραγματικά έθνη όπως το Ισραήλ, η
Αίγυπτος, η Ελλάδα, και η Ρώμη. Είδα ότι ο Θεός, ο Δη-
μιουργός, είχε κάποιο σκοπό για όλους τους ανθρώπους. Ή-
ταν ο Θεός της ιστορίας και ακόμα εργαζόταν στις ζωές των
ανθρώπων και στις υποθέσεις των εθνών. Η Βίβλος αποκάλυ-
πτε επίσης τι ο Θεός επρόκειτο να κάνει για να φέρει την ι-
στορία στο ζενίθ της - και άρχισα να βλέπω τα τρέχοντα γε-
γονότα, ιδιαίτερα την εκπλήρωση της προφητείας στη Μέ-
ση Ανατολή, με καινούριο φως. Η οικογένεια μας είχε μερι-
κές ωραίες ώρες μελέτης καθώς αρχίσαμε να συζητούμε το τι
μαθαίναμε από το Λόγο του Θεού.
Η Μα διάβαζε τη Βίβλο με μια απλή, παιδική πίστη. Αν
αυτό το Ιερό Βιβλίο εμπνευσμένο από τον Θεό της έδινε κά-
ποια υπόσχεση, η Μα την πίστευε και ενεργούσε πάνω σ' αυ-
τή. Ήταν τόσο απλό. Ο Ιησούς είχε γιατρέψει αρρώστους,
160     και η Μα δεν έβλεπε για ποιο λόγο δεν θα μπορούσε να για-

τρέψει κι αυτή. «Είσαι τόσο πραγματικός για μένα, Κύριε!»
του είπε. «Πριν τόσο καιρό έκανες αυτά τα θαύματα, και εί-
σαι ζωντανός σήμερα. Θα ήθελα να περπατήσω ξανά. Σ' ευ-
χαριστώ, Κύριε». Ήταν βέβαιη ότι θα την γιάτρευε.
Σταδιακά το θαύμα έγινε. Καθημερινά βλέπαμε μια καλυ-
τέρευση. Δυνάμωνε περισσότερο, άρχισε να στέκεται λίγο,
μετά να κάνει διστακτικά βήματα κρατημένη από τα έπιπλα.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες κυκλοφορούσε στην κουζίνα, βοη-
θώντας να προετοιμάσουν τα γεύματα, και σύντομα μετά μπο-
ρούσε να ανεβοκατεβαίνει τα εξωτερικά σκαλοπάτια και να
περπατάει στην αυλή για να κοιτάζει από κοντά τα λουλού-
δια και τα πουλιά που πάντα θαύμαζε από το παράθυρο της.
«Δόξα στον Κύριο!». Αναφωνούσε πάλι και πάλι. «Αυτό που
οι καλύτεροι γιατροί και οι καλοπληρωμένοι Ινδουιστές θε-
ραπευτές δεν μπορούσαν να κάνουν, το έχει κάνει ο Ιησούς
που είναι ζωντανός σήμερα!»
Πριν από τη θεραπεία της η Μα δεν μπορούσε να γονατί-
σει καθόλου. Αλλά τα γόνατα της που φαίνονταν να έχουν
λιώσει με τα χρόνια, είχαν κατά θαυμαστό τρόπο αποκατα-
σταθεί, και τώρα άρχισε να ξοδεύει τουλάχιστον πέντε ώρες
την ημέρα σε προσευχή στα γόνατα. Φαινόταν να έχει ένα ει-
δικό χάρισμα μεσιτείας, προσευχόμενη για την υπόλοιπη οι-
κογένεια, για τους γείτονες, και για συγγενείς να γνωρίσουν
τον Χριστό και να έχουν επικοινωνία με τον ζωντανό Θεό.
Μολονότι ήταν πάνω από εβδομήντα χρόνων, η Μα θα ση-
κωνόταν περίπου στις έξι και στις ένδεκα θα ήταν ακόμα στα
γόνατα της προσευχόμενη, χωρίς να έχει φάει πρωινό. Όταν
τελικά έβγαινε από το δωμάτιο της, υπήρχε μια λάμψη στο
πρόσωπο της και όλοι ήξεραν ότι ήταν σε επικοινωνία με τον
Ιησού.
Οι διαδόσεις κυκλοφόρησαν γρήγορα στην πόλη μας και
πέρα από αυτήν. Στην αρχή λίγοι μπορούσαν να πιστέψουν
ότι είχαμε γίνει πραγματικά Χριστιανοί. Ήταν πιο εύκολο
να πκΐτέψουν ότι είχαμε τρελαθεί. Επισκέπτες έρχονταν
συνεχώς για να ελέγξουν τις διαδόσεις. Μερικοί λογομα-
χούσαν με θέρμη. Άλλοι φαίνονταν μ' αυτό κατάπληκτοι να
πουν ο,τιδήποτε, αφού άκουγαν την ιστορία από τα δικά μας
χείλη, και έφευγαν ταραγμένοι. Αλλά η έκπληξη και η τάρα-     161

χή γρήγορα έγιναν ενεργητικό μίσος και αντίθεση. Αυτοί
που κάποτε υποκλίνονταν μπροστά μου και με προσφωνού-
σαν με σεβασμό τώρα κορόιδευαν όταν με έβλεπαν και φώνα-
ζαν υβριστικά ονόματα. Είχαν οργισθεί γιατί καταστρέψαμε
τα είδωλα. Προσπαθούσαμε, με καλό τρόπο να εξηγήσουμε
την ανικανότητα αυτών των ψεύτικων θεών να μας βοηθή-
σουν, και να τους πούμε για τον αληθινό Θεό, ο οποίος είχε
έλθει ως άνθρωπος να πεθάνει για τις αμαρτίες μας. Στην αρ-
χή οι γείτονες και συγγενείς αρνήθηκαν σταθερά να δεχτούν
τη συγχώρεση που ο Θεός προσφέρει μέσω του Χριστού.
Καταλάβαινα ακριβώς πώς αισθάνονταν. Τίποτα δεν μπο-
ρούσε να τους πείσει μέχρι τη στιγμή που η αλήθεια θα είχε
γι' αυτούς μεγαλύτερη σημασία από την παράδοση.
Με έρευνα που έκανε η Μόλη μάθαμε ότι υπήρχε μια μι-
κρή ομάδα Χριστιανών στην πόλη μας. Την επόμενη Κυρια-
κή άρχισα χαρούμενος να περπατώ τη μικρή απόσταση γι'
αυτή τη μικρή συντροφιά που συναντιόντουσαν κάτω από
ένα σπίτι στερεωμένο πάνω σε πασσάλους τόσο ψηλούς, ώ-
στε μόλις να δίνουν ένα χαμηλοτάβανο προφύλαγμα από τον
καυτό ήλιο και τις ξαφνικές θύελλες.
«Όλοι εσείς, ελάτε να δείτε τον Ιησού Χριστό αυτοπρο-
σώπως! Κοιτάχτε, περνάει!» φώναξε μια γειτόνισσα καθώς
περνούσα.
«Δεν είμαι ο Ιησούς Χριστός», απάντησα με χαμόγελο,
«αλλά είμαι ευχαριστημένος να είμαι ένας από τους οπαδούς
του».
Η μικρή εκκλησία αποτελείτο από μια χούφτα Χριστια-
νών μερικές οικογένειες Ινδών χαμηλής τάξης και λίγοι
μαύροι, που κανέναν δεν θα συναναστρεφόμουν σαν Ινδουι-
στής. Αλλά πόσο θερμά με καλωσόρισαν! Πόσο παράξενο
φαινόταν, και όμως πόσο υπέροχο, να αγκαλιάζω αυτούς που
κάποτε περιφρονούσα βαθιά και σχεδόν μισούσα. Τώρα τους
αγαπούσα με την αγάπη του Χριστού του Κυρίου μου και
τους αγκάλιαζα ως αδελφούς και αδελφές. Είχα ελευθερωθεί
από τις ταξικές διακρίσεις που είναι το θεμέλιο της θρη-
σκείας που με τόσο ζήλο είχα υπηρετήσει και που δεν μπο-
ρεί να σβήσει από το μυαλό του κάθε Ινδουιστή. Λογικό επα-
162    κόλουθο της Κάρμα και της μετεμψύχωσης η κάστα δίνει τις

πολλές διαβαθμίσεις μέσω των οποίων κάποιος πρέπει να α-
νέβει για να φτάσει προς τον Θεό. Οι ανώτερες καταστάσεις
συνείδησης που αναζητούνται στην αυτοσυγκέντρωση είναι
πονηρές προεκτάσεις του ταξικού συστήματος. Κάποτε μου
φαινόταν τόσο υπέροχο, αλλά τώρα έβλεπα την κάστα σαν
ένα μεγάλο κακό που έστηνε αδιαπέραστους φραγμούς ανά-
μεσα στους ανθρώπους, δίνοντας σε μερικούς μια μυθική υ-
περοχή, ενώ καταδίκαζε άλλους να είναι περιφρονημένοι και
απομονωμένοι.
Κατά τη διάρκεια των διακοπών των Χριστουγέννων, ο α-
δελφός του πατέρα μου, ο Ναντί, με προσκάλεσε να περάσω
λίγο καιρό με την οικογένεια του, εκεί όπου είχα περάσει
τόσες ευτυχισμένες διακοπές. Μόλις έφτασα δεν έχασε και-
ρό και άρχισε να συζητά μαζί μου πολύ σοβαρά.
«Ξέρεις, Ρά|ΐπι, έχω ακούσει μερικά παράξενα πράγματα
για σένα. Γνωρίζεις πολύ καλά τη ζωή που έζησε ο πατέρας
σου. Έγινε το υψηλότερο Ινδουϊστικό παράδειγμα. Η μητέ-
ρα σου επίσης είναι μια άγια γυναίκα και πάρα πολύ αφοσιω-
μένη στη μεγάλη θρησκεία μας». Για κείνον ήμουν ακόμη έ-
νας Ινδουιστής.
Ένευσα με σοβαρότητα, εκτιμώντας το ενδιαφέρον του για
μένα. Άραγε είχε θυμηθεί πόσο είχα ταραχτεί όταν έμαθα
ότι έτρωγε κρέας; Από τότε που έγινα Χριστιανός είχα βρει
τη νέα μου δίαιτα, που τώρα περιείχε αυγά και λίγο κρέας/
ευεργετική. Ήμουν πολύ αρρωστιάρης πριν, πάσχοντας
από έλλειψη πρωτεΐνης. Για το θείο μου, όμως, το να φάει
κανείς κρέας ήταν άρνηση της πιο σοβαρής δοξασίας της
θρησκείας του - της ενότητας όλων των πραγμάτων που δίνει
ιερότητα ακόμα και στην κατώτατη μορφή ζωής. Το να φας
κάποιο ζώο ήταν σα να τρως άνθρωπο. Με μάλωνε γιατί άφη-
σα μια θρησκεία που ο ίδιος δεν ακολουθούσε πιστά.
«Ξέρεις», συνέχισε, «ότι οι Ινδουιστές από τα γύρω μέρη
έχουν πρότυπο την οικογένεια μας. Όλοι ξέρουν πόσο πι-
στά ακολουθούμε τους νόμους της διαιτητικής. Δεν πρέπει
να κάνεις ένα τέτοιο λάθος και να χάσεις κάθε τι για το οποίο
εργάστηκες τόσο σκληρά!»
«Όμως εγώ πιστεύω ότι ο Ιησούς είναι ο μόνος αληθινός
Θεός. ο Σωτήρας, που· πέθανε για τις αμαρτίες μας». Μιλού-   163

σα μαλακά και με σεβασμό, θέλοντας τόσο πολύ να μη τον
προσβάλω. Τον αγαπούσα πάρα πολύ!
Με ευλάβεια ο θείος Ναντί πήρε τη Μπαγκαβάτ - Γκιτά
από το ψηλό ράφι και την ξετύλιξε προσεχτικά από το βάθυ-
κίτρινο πανί της. «Άκουσε τι λέει ο Κρίσνα στο κεφάλαιο
τέσσερα· «όποτε υπάρξει παρακμή της δικαιοσύνης... τότε
εγώ ο ίδιος έρχομαι* για την προστασία του καλού, για την
καταστροφή των αμαρτωλών, ξαναγεννιέμαι από καιρού εις
καιρόν». Διάβαζε τις λέξεις αργά, παρακολουθώντας την αν-
τίδραση μου.
«Είναι ξεκάθαρο ότι ο Κρίσνα ήλθε κάποτε σαν Ιησούς»,
συνέχισε. «Κάθε Ινδουιστής που τον ξέρει πιστεύει ότι ο Ιη-
σούς είναι ένας από τους θεούς. Δεν χρειάζεται να γίνεις Χρι-
στιανός επειδή πιστεύεις ότι ο Ιησούς είναι Θεός. Αυτό είναι
γι' αυτούς που γεννήθηκαν Χριστιανοί - αλλά εσύ γεννήθη-
κες Ινδουιστής. Ο,τιδήποτε κι αν πιστεύεις, μη αλλάξεις τη
θρησκεία σου. Πρέπει πάντα να μείνεις Ινδουιστής».
«Βεβαίως, δεν μπορώ να συμφωνήσω με αυτό», είπα σταθε-
ρά, αλλά ευγενικά. «Ο Ιησούς είπε ότι αυτός είναι ο δρόμος,
όχι ένας δρόμος· έτσι αυτό αποκλείει τον Κρίσνα και ο-
ποιονδήποτε άλλον. Δεν ήλθε να καταστρέψει τους αμαρτω-
λούς - όπως ο Κρίσνα είπε για τον εαυτό του - αλλά να τους
σώσει. Και κανείς άλλος δεν θα μπορούσε. Ο Ιησούς δεν εί-
ναι απλώς ένας από τους πολλούς θεούς. Είναι ο μόνος αλη-
θινός Θεός, και ήλθε στον κόσμο ως άνθρωπος, όχι για να
μας δείξει απλώς πώς να ζούμε, αλλά να πεθάνει για τις αμαρ-
τίες μας. Ο Κρίσνα ποτέ δεν έκανε κάτι τέτοιο. Και ο Ιησούς
αναστήθηκε, πράγμα που ποτέ δεν συνέβηκε στον Κρίσνα ή
το Ράμα ή το Σίβα - στην πραγματικότητα, ποτέ δεν υπήρ-
ξαν. Επί πλέον, δεν πιστεύω στην μετενσάρκωση, γιατί η Βί-
βλος λέει ότι «είναι δοσμένο στους ανθρώπους μια φορά να
πεθάνουν, μετά από αυτό η κρίση».
Η θεία μου άκουγε λυπημένη, μόλις συγκρατώντας τα δά-
κρυα της. Ο θείος Ναντί φαινόταν τόσο απογοητευμένος.
Ήταν ένας πολύ ειλικρινής και καλός άνθρωπος. Τον σεβό-
μουν πολύ. Αλλά δεν μπόρεσα να τον κάμω να σκεφθεί τις α-
ποδείξεις και να εξετάσει τον Ινδουισμό λογικά ή να παραδε-
164      Χ^εί τιζ αντιφάσεις του. Το μεγάλο ενδιαφέρον του ήταν ότι

δεν έπρεπε να εγκαταλείψω την παράδοση μέσα στην οποία
είχα γεννηθεί. Δεν τον ενδιέφερε αν πρόσθετα τον Ιησού
στον κατάλογο των θεών μου ή αν ήμουν ένας άθεος και δεν
πίστευα σε κανένα Θεό, μόνο να αποκαλούσα τον εαυτό μου
Ινδουιστή. Αλλά για μένα ήταν πια θέμα αλήθειας, όχι πα-
ράδοσης. Μετά μια ώρα περίπου έγινε φανερό ότι περισσό-
τερη συζήτηση ήταν άχρηστη. Μετά από κοινή συμφωνία
γύρισα σπίτι την ίδια μέρα.
Ο Γκοσίν δεν μπορούσε να χωνέψει ότι έγινα Χριστιανός.
Όπως ο Ναντί, πίστευε ότι ο Ιησούς ήταν απλώς ένας ακόμη
θεός μέσα στα εκατομμύρια, ένας άλλος δρόμος που τελικά
οδηγούσε στο Βράχμαν. «Τι έχω πει εσένα, Αδελφέ!» μου εί-
πε πολλές φορές. «Όλοι δρόμοι πάνε ίδιο μέρος»! Προσπά-
θησα να του μιλήσω λογικά, να του εξηγήσω ότι δεν θα πή-
γαινα στο «ίδιο μέρος» με κείνον. Ο Ιησούς είχε πει στους Ε-
βραίους να πιστεύουν σε κείνον αλλιώς θα πεθάνετε στις α-
μαρτίες σας· όπου εγώ πάω δεν μπορείτε να έλθετε». Αλλά
δεν έγινε τίποτα. Ο Γκοσίν δεν θα άλλαζε αυτά που πίστευε,
όσες αποδείξεις κι αν του παρουσίαζα. Δεν μπορούσαμε
πλέον να επικοινωνήσουμε, και αυτό μου προκαλούσε πολ-
λή λύπη.
Φυσικά ήταν αναπόφευκτο ότι ο καλός μας φίλος Παντίτ
Τζανκί Πρασάδ Σαρμά Μαχαράτζ θα ερχόταν να ελέγξει τις
διαδόσεις και να προσπαθήσει να μας πείσει να εγκαταλεί-
ψουμε την τρέλα που λέγεται Χριστιανισμός. Κοιτάζοντας
γύρω καθώς μπήκε, ο Μπάμπα είδε με λύπη ότι το πλήθος
των Ινδουϊστικών θεοτήτων που κρέμονταν για χρόνια σε πο-
λυάριθμες εικόνες από τους τοίχους μας έλειπε. Κάθησε στην
καρέκλα που του προσφέραμε, ανάσανε βαθιά, και άφησε έ-
ναν αναστεναγμό.
«Δεν μπορώ να το καταλάβω», άρχισε λυπημένα. «Γιατί οι
άνθρωποι λένε αυτά τα ψέματα για σας; Λένε ότι όλοι τώρα
είσαστε Χριστιανοί». Στα μάτια του φάνηκαν δάκρυα. «Δεν
το πιστεύω!» Βαθύ ενδιαφέρον ήταν αποτυπωμένο στο πρό-
σωπο του ευγενικού γέρου τον οποίο όλοι αγαπούσαμε τόσο.
«Αλλά είναι αλήθεια, Μπάμπα», είπε η θεία Ρεθάτη στα
Ινδικά.
Γύρισε σε μένα, με τόση λύπη στα μάτια. «Ο πατέρας σου -    165

τι θα σκεφτόταν εκείνος; Και συ, Ραμπιντρανάθ Τζι... Δεν το
πιστεύω! Ποιος σας σκανδάλισε; Ξέρω ότι μερικές φορές οι
Παντίτ δεν είναι εντελώς τίμιοι. Πες μου τι συμβαίνει;»
«Κανείς δεν μας σκανδάλισε, Μπάμπα», απάντησα γρήγο-
ρα. «Έχουμε ανακαλύψει ότι ο Ιησούς είναι η Αλήθεια, και
μας έχει δώσει συγχώρεση και πραγματική ειρήνη. Αγαπάει
και εσένα, και πέθανε για τις αμαρτίες σου. Και εσύ μπορείς
να βρεις σωτηρία σ' αυτόν».
Πόσο απορημένος φαινόταν, σαν η συγχώρεση να ήταν
μια ιδέα, που ήταν αδύνατο να καταλάβει, όπως ήταν και για
μένα πριν. Ήταν σε αμηχανία, μη ξέροντας τι να πει. Κοιτά-
ζοντας τον Κουμάρ, ρώτησε με απορία, «και συ;»
Ο Κουμάρ είχε τελευταίως επιστρέψει από την Αγγλία χω-
ρίς να ειδοποιήσει, και μας εξέπληξε όταν μας είπε ότι είχε
γίνει Χριστιανός.
«Μπάμπα», είπε ο Κουμάρ με σεβασμό, «γνωρίζεις πολύ
καλά ότι ήμουν ένας χωρίς ελπίδα αλκοολικός όταν άφησα
το Τρινιδάδ πριν τρία χρόνια. Οι Ινδουϊστικοί θεοί δεν μπο-
ρούσαν να κάνουν τίποτα για μένα. Η Κάρμα θα με έρριχνε
μόνο σε κατώτερη τάξη στην επόμενη μετενσάρκωση μου.
Γνωρίζεις, επίσης, ότι πολλοί Παντίτ είναι στην ίδια κατά-
σταση και η εξάσκηση της θρησκείας δεν τους βοηθά. Είχα
ελπίσει να κάνω μια νέα αρχή στο Λονδίνο. Φαντάζεσαι τους
φόβους μου όταν ένας πρώην σύντροφος στο πιοτό από το
Τρινιδάδ με επισκέφτηκε εκεί. Τη στιγμή που τον είδα, όμως,
μπόρεσα να καταλάβω ότι είναι ένα διαφορετικό πρόσωπο.
Μου είπε ότι είχε γίνει Χριστιανός. «Ο Χριστός με ελευθέ-
ρωσε από το αλκοόλ» είπε. Αυτό μου φάνηκε ως υπερβολικό.
Και επί πλέον, δεν ήθελα να έχω καμιά σχέση με τη θρη-
σκεία του. Εσύ πάντα ήσουν Χριστιανός του υπενθύμισα.
Αλλά μου εξήγησε ότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που ονο-
μάζονται Χριστιανοί επειδή ανήκουν σε μια εκκλησία, αλλά
ποτέ δεν συνάντησαν το Χριστό και δεν είναι πραγματικά ο-
παδοί Του.
«Βέβαια», συνέχισε ο θείος Κουμάρ, «τώρα φοβόμουν το
Χριστιανισμό του περισσότερο από το πιοτό του, αλλά απο-
φάσισα να φανώ ευγενής και να τον ξεναγήσω στο Λονδίνο.
166     Επειδή ήταν ένας από τους μεγαλύτερους ρήτορες στο Τρινι-

δάδ, τον πήγα πρώτα στη Γωνία των ομιλητών στο Χάυντ
Παρκ. Πηγαίναμε από όμιλο σε όμιλο όταν φτάσαμε σε ένα
νεαρό που μιλούσε για τον Χριστό. Κάτι μου έλεγε ότι μι-
λούσε την αλήθεια. Το ήξερα, αλλά δεν ήθελα ν' ακούσω.
Γύρισα στο διαμέρισμα μου, αλλά δεν μπορούσα να ξεχάσω
αυτά που ο φίλος μου και αυτός ο νεαρός είχαν πει. Έπεσα
στα γόνατα στο διαμέρισμα μου και ζήτησα από τον Χριστό
να συγχωρήσει τις αμαρτίες μου και να έλθει στην καρδιά
μου, ως Κύριος και Σωτήρας μου. Σου λέω με χαρά, Μπάμπα,
ότι ο Ιησούς μου έχει δώσει τέλεια ειρήνη και με έχει κάνει
καινούριο άνθρωπο. Θυμάσαι πώς η Μα παραπονιόταν σε
σένα για το μεθύσι μου και πώς σπαταλούσα χιλιάδες δολ-
λάρια στο ουΐσκυ; Τώρα πια δεν έχω επιθυμία για πιοτό».
Δύσπιστος, ο Μπάμπα κοίταζε με ορθάνοιχτα από θαυμα-
σμό μάτια τον αλλαγμένο φίλο του. Βλέποντας ότι ήταν αμί-
λητος, η θεία Ρεβάτη έσκυψε και μίλησε με μεγάλη προθυ-
μία, κοιτάζοντας στο πρόσωπο του γέρου.
«Μπάμπα, άφησε με να σου πω τι συνέβη σε μένα. Ήμουν
στο δωμάτιο της προσευχής κάνοντας την Πούτζια μου, όταν
μια φωνή ξαφνικά μου είπε ότι όλοι οι θεοί που λάτρευα ή-
σαν ψεύτικοι. Μετά η φωνή είπε, «Εγώ είμαι η οδός, η αλή-
θεια, και η ζωή· ουδείς έρχεται προς τον πατέρα, εκτός δι' ε-
μού». Ήξερα ότι ο Ιησούς μού μιλούσε. Λίγες μέρες αργότε-
ρα παρέδινα τη ζωή μου σ' Εκείνον και με έχει κάνει καινού-
. ριο άνθρωπο. Το παρελθόν έφυγε, οι αμαρτίες μου συγχωρέ-
θηκαν, και ξέρω ότι θα είμαι στον ουρανό για πάντα! Άκου-
σε τι είπε ο Χριστός· «Τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώ-
στε έδωκε τον Υιόν αυτού τον Μονογενή, για να μη χαθεί κα-
θένας που πιστεύει εις αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνιο». Η
σωτηρία αυτή είναι για όλες τις τάξεις και γι' όλους τους αν-
θρώπους-από κάθε έθνος. Είναι επίσης και για σένα. Ο Θεός
θα σε συγχωρήσει και θα σου δώσει αιώνια ζωή, εάν δεχθείς
τον Χριστό στην καρδιά σου και εμπιστευθείς μόνο σ' αυ-
τόν».
Ο Μπάμπα έμεινε έκπληκτος και δεν μπορούσε να μιλή-
σει. Κοίταζε από τον ένα στον άλλο, γνωρίζοντας ότι είχε
χάσει τους πιο πιστούς οπαδούς του. Σηκώθηκε πολύ αργά,
με μια έκφραση πλήρους απογοήτευσης στο πρόσωπο του.   167

Ήταν πολύ ευγενικός, πολύ καλός, προσπαθώντας να παρα-
μείνει φίλος μας, αλλά μπορούσαμε να δούμε ότι τον κατα-
πίεζε ένα αφόρητο συναίσθημα. Υπήρχε μεγάλη λύπη στις
καρδιές μας καθώς τον αποχαιρετούσαμε. Ποτέ δεν είδαμε το
Μπόμπα ξανά.
Οι ίδιοι άνθρωποι που κόμπαζαν για το πόσο ανεξίθρη-
σκοι ήσαν οι Ινδουιστές και που έλεγαν ότι ο Ινδουισμός δέ-
χεται όλες τις θρησκείες ήσαν οι πιο πρόθυμοι να μας αποκη-
ρύξουν γιατί γίναμε Χριστιανοί. Και όσο περισσότερο α-
κούγαμε αυτούς που προσπαθούσαν να μας πείσουν να ξανα-
γυρίσουμε στη θρησκεία των πατέρων μας, τόσο πιο καθαρά
βλέπαμε ότι η υπακοή στη θρησκεία σπάνια είναι βασισμένη
πάνω στην επιθυμία για αλήθεια, αλλά είναι συνήθως μια συ-
ναισθηματική σύνδεση στις πολιτιστικές παραδόσεις. Πολ-
λοί Ινδουιστές επανελάμβαναν μάντρας σε Σανσκριτικά όλη
τους τη ζωή χωρίς να ξέρουν τι σημαίνουν. Οι περισσότεροι
από αυτούς που ήρθαν να διαφωνήσουν δεν ήξεραν γιατί ή-
σαν Ινδουιστές, είχαν έτσι γεννηθεί, και σχεδόν δεν κατα-
λάβαιναν τα βασικά στοιχεία της θρησκείας τους. Το έγκλη-
μα μας ήταν ότι εγκαταλείψαμε τη θρησκεία των προγόνων
μας - και αυτό έκανε κάθε συζήτηση περί της αλήθειας χωρίς
σημασία.
Αρκετά παράδοξα, πολλοί Μουσουλμάνοι ήσαν το ίδιο
μνησίκακοι, παρόλο που δεν ήταν η θρησκεία τους που είχα-
με αφήσει. Ένας Μουσουλμάνος φίλος μου φώναξε θυμω-
μένα, «άκουσα ότι άρχισες να ακολουθείς αυτόν τον απα-
τεώνα τον Ιησού»! Και όμως το Κοράνι διακηρύττει ότι ο Ιη-
σού έζησε μια αγνή και αναμάρτητη ζωή.
Ήταν δύσκολο, στην αρχή, να καταλάβω το θυμό και το
μίσος που το όνομα του Ιησού ξεσήκωνε εναντίον μας στις
καρδιές εκείνων που πριν ήσαν οι πιο στενοί μας φίλοι. Αρ-
γότερα διαβάσαμε στα Ευαγγέλια ότι ο Ιησούς είχε πει ότι οι
οπαδοί του θα εμισούντο από όλους τους ανθρώπους για το
όνομα του. Ακόμα, ήταν δύσκολο να καταλάβω γιατί κά-
ποιος θα μισούσε τον Ιησού, πολύ περισσότερο θα τον σταύ-
ρωνε. Δεν είχε κάνει παρά μόνο καλό. Αλλά διεκήρυττε ότι
είναι ο μόνος δρόμος προς τον Θεό, και γρήγορα μάθαμε ότι
168     αυτό πάρα πολύ εξόργιζε τους ανθρώπους, επειδή αυτό σή-

μαινε ότι θα έπρεπε να αφήσουν τις θρησκευτικές τελετές και
τις θυσίες και να δεχτούν μόνο το θάνατο Του για τον καθαρι-
σμό από τις αμαρτίες τους. Αυτό το μίσος για τον Ιησού
στράφηκε εναντίον σε μας, τους οπαδούς του.
«Είσαστε ντροπή και καταισχύνη για την Ινδουϊστική κοι-
νότητα! Υποκριτές! Προδότες!» Η δυνατή φωνή με ξάφνιασε
και έτρεξα στην μπροστινή βεράντα να δω τι είναι. Ο Κρίσνα
και η Σάντη ήσαν ήδη εκεί. Ένα μεγάλο Αμερικάνικο αυτο-
κίνητο ήταν σταματημένο στο δρόμο κοντά στο σπίτι μας.
Είχε ένα μεγάφωνο στη σκεπή και ένας άνθρωπος καθισμέ-
νος στο κάθισμα πίσω από τον οδηγό μιλούσε στο μικρόφω-
νο. Τον αναγνωρίσαμε. Ήταν από τους πιο πλούσιους αν-
θρώπους στο Τρινιδάδ, ένας Βραχμάνος και Ινδουιστής ηγέ-
της.
«Γυρίσατε την πλάτη σας στη θρησκεία και τους θεούς
των προγόνων σας. Αυτό είναι το χειρότερο που μπορεί να
κάνει ένας Ινδουιστής! Έχετε απαρνηθεί την πιο μεγάλη
Ντάρμα στον κόσμο! Θα πληρώσετε γι' αυτό!» Προφανώς
είχε προετοιμάσει την ομιλία του, και συνέχισε να διαβάζει
με θυμωμένη φωνή για μερικά λεπτά, ενθαρρυμένος χωρίς
αμφιβολία όταν είδε τους γείτονες να μαζεύονται στο δρόμο
για να ακούσουν. Μετά με ένα μουγκρητό το αυτοκίνητο έ-
φυγε προς τα βόρεια.
Τελικά αυτή η κατάσταση έγινε ανυπόφορη για το θείο
Διοναρίν και τη σύζυγο του. Εκείνη ποτέ δεν τα πήγαινε κα-
λά με τις άλλες γυναίκες της οικογένειας, ακόμα και πριν τη
μεγάλη αλλαγή. Τώρα που όλοι είχαμε γίνει Χριστιανοί, εύ-
ρισκαν τη ζωή κάτω από την ίδια στέγη με μας ανυπόφορη.
Έτσι μετακόμισαν.
Το να παίρνω το λεωφορείο από τόση απόσταση κάθε μέ-
ρα για να πηγαίνω σχολείο δεν ήταν πρακτικό. Με τη βοή-
θεια του Κουμάρ, βρήκα ένα μέρος να μείνω σε μια οικογέ-
νεια κοντά στο κολλέγιο. Ήσαν Ινδουιστές. Η τοποθεσία ή-
ταν βολική, αλλά το σπίτι ήταν ανεπαρκές. Υπήρχαν δυο μι-
κρά υπνοδωμάτια και δέκα άνθρωποι στο σπίτι. Ο μεγαλύτε-
ρος γιος, που πήγαινε κι αυτός στο γυμνάσιο, κοιμόταν μαζί    169

μου στο πάτωμα του σαλονιού. Ήταν πολύ στενόχωρο για
μένα να περικυκλώνουμε πάλι από είδωλα και φωτογραφίες
Ινδουϊστικών θεοτήτων. Αυτοί οι παλιοί φίλοι δεν είχαν α-
κούσει ακόμα ότι έγινα Χριστιανός. Αλλά όταν μέρα με τη
μέρα δεν πήγαινα στην οικογενειακή Πούτζια, έπρεπε να
δώσω μια εξήγηση.
«Έχω γίνει Χριστιανός», είπα ένα βράδυ.
Η οικογένεια με κοίταξε χωρίς να το πιστεύει. Ο πατέρας
άρχισε να γελάει, νομίζοντας ότι αστειεύομαι. «Εννοείς ότι
άφησες την καλύτερη θρησκεία στον κόσμο για να γίνεις
Χριστιανός;» είπε με κοροϊδευτικό τόνο. «Γιατί το έκανες;»
«Έψαχνα για την αλήθεια, και ανακάλυψα ότι ο Ιησούς
είναι η Αλήθεια, ο μόνος Αληθινός Θεός, που πέθανε για τις
αμαρτίες μας».
Προσπάθησαν πολύ να με κερδίσουν πίσω στη θρησκεία
τους. Αλλά η συμπεριφορά τους άλλαξε όταν έγινε ξεκάθαρο
ότι ήμουν σταθερός στην εκλογή μου. Θα με κατηγορούσαν
ότι φάνηκα άπιστος στη θρησκεία των προγόνων μου, και ό-
μως αυτοί πουλούσαν κοκκινιστό βοδινό στο μαγαζί τους
μπροστά από το σπίτι - μια καθαρή παράβαση του Ινδουι-
σμού. Όμως, δεν τους κατηγόρησα γι' αυτό. Ο πατέρας ερ-
χόταν από τη δουλειά σχεδόν κάθε βράδυ μεθυσμένος. Τώρα
οι βλαστήμιες του, βρίζοντας το όνομα του Ιησού,
απευθύνονταν σε μένα, και δεν μπορούσα να αντιδράσω. Ή-
ταν, όμως, ένας αρκετά καλός άνθρωπος όταν ήταν ξεμέθυ-
στος, και παρά το μίσος της οικογένειας για τους Χριστια-
νούς προσπαθούσαν να είναι φιλόξενοι και ευγενικοί με πολ-
λούς τρόπους.
Χειρότερη από την ανθρώπινη εχθρότητα, ήταν η αυξα-
νόμενη καταπίεση που αισθανόμουν από τους δαίμονες, που
δεν ήξεραν καθόλου από ευγένεια. Ήμουν περικυκλωμένος
από τερατόμορφα είδωλα σ' αυτό το σπίτι. Γνώριζα την
πραγματική δύναμη πίσω από αυτές τις μάσκες και αναρω-
τήθηκα αν έπρεπε να συνεχίζω να μένω σ' ένα τέτοιο σπίτι.
Δεν φαινόταν όμως άλλη εκλογή για την ώρα.
Η ζωή είχε γίνει επίσης πολύ δύσκολη στο σχολείο.
Έχοντας κερδίσει επί τέλους το σεθασμό των συμμαθητών
-J70      μου ως Ινδουιστής ηγέτης, τώρα ήμουν ο στόχος των α-

στείων που έλεγαν γύρω από τον Ιησού. Ακόμα και τα παιδιά
που νόμιζα ότι είναι Χριστιανοί ήσαν τώρα εναντίον μου.
Όλα έγιναν τόσο ανυπόφορα ώστε μια νύχτα, αισθανόμενος
την καταπίεση των δαιμονικών δυνάμεων, καθώς ήμουν ξα-
πλωμένος στο πάτωμα, δεν μπορούσα να κοιμηθώ. «Κύριε»,
έκλαψα σιγανά, «γιατί πρέπει να είναι τόσο δύσκολο να είμαι
ένας μαθητής σου; Σε αγαπώ και έχω την ειρήνη σου στην
καρδιά μου, αλλά η κατάσταση εδώ στο σπίτι και στο σχο-
λείο είναι σχεδόν πάνω από τις δυνάμεις μου. Αυτό θα είναι
πάντα η μερίδα μου;» Τελικά κοιμήθηκα αποκαμωμένος από
τη λύπη.
Περίπου στις 2 το πρωί αισθάνθηκα κάποιον να με κου-
νάει. Ανοίγοντας τα μάτια μου έκπληκτος, είδα κάποιον ντυ-
μένο με ένα λαμπρό άσπρο φως να στέκεται δίπλα μου. Τε-
λείως ξύπνιος τώρα, ανακάθισα και τον κοίταξα. Ήξερα ότι
ήταν ο Ιησούς, μολονότι δεν έμοιαζε με καμιά από τις εικό-
νες που είχα δει. Άπλωσε το χέρι του προς το μέρος μου και
είπε σιγανά, «ειρήνη! την ειρήνη μου δίνω σε σένα!» με αυτές
τις λέξεις εξαφανίστηκε και το δωμάτιο ξανάγινε σκοτεινό.
Κάθισα εκεί για πολλή ώρα για να βεβαιωθώ ότι πραγματικά
ήμουν ξύπνιος. Δεν υπήρχε αμφιβολία. Ήθελα να φωνάξω
«Αλληλούια!» Για πολλή ώρα έμεινα ξαπλωμένος με τα χέ-
ρια κάτω από το κεφάλι μου, κοιτάζοντας με πίστη στον ου-
ρανό, έχοντας τη χαρά της παρουσίας του Κυρίου.
Η εμπειρία αυτή μου έδωσε νέο κουράγιο. Είχα μια νέα ε-
πιβεβαίωση ότι ο Χριστός θα ήταν μαζί μου, οδηγώντας με
προπορευόμενος και φροντίζοντας για μένα. Φυσικά το πί-
στευα και πριν και τον εμπιστευόμουν, αλλά τώρα είχα μια
πιο βαθιά εμπιστοσύνη, που και οι πιο δύσκολες καταστά-
σεις δεν θα μπορούσαν να κλονίσουν. Αυτή η βεβαιότητα πο-
τέ δεν με άφησε και ποτέ δεν θα με αφήσει.
Φαντάζεστε τη χαρά μου όταν μια μέρα είδα στον πίνακα
ανακοινώσεων του σχολείου ένα σημείωμα που διαφήμιζε
μια συνάντηση που θα γινόταν στην αίθουσα ομιλιών από τα
Νειάτα για τον Χριστό. Ήταν η μεγαλύτερη ομάδα του σχο-
λείου, και όμως δεν είχα ακούσει ποτέ γι' αυτή και φανταζό-
μουν ότι ήμουν ο μόνος πραγματικός Χριστιανός στο κολ-
λέγιο. Με υποδέχτηκαν θερμά στην πρώτη συνάντηση που    171

πήγα, και γρήγορα είχα πολλούς Χριστιανούς φίλους. Η πιο
στενή φιλία αναπτύχθηκε με το Μπρένταν Μπαίην, γιο του
γνωστού παίχτη του Κρίκετ. Κι εκείνος, μόλις τελευταία εί-
χε γίνει Χριστιανός. Προσευχόμενοι και μελετώντας τη Βί-
βλο μαζί, ενθάρρυνε ο ένας τον άλλο να ζούμε για τον Χρι-
στό και να μιλάμε στους άλλους γι' αυτόν. Έβλεπα τώρα τα-
κτικά φίλους να κερδίζονται στον Χριστό μέσω της δικής
μου μαρτυρίας και επίσης μέσω των εβδομαδιαίων συνα-
θροίσεων των Νέων για τον Χριστό, όπου είχα προσκληθεί
να γίνω μέλος του προσωπικού. Δεν ήταν οπωσδήποτε εύκο-
λο να πείσεις αυτούς τους «γεννημένους» Χριστιανούς ότι
έπρεπε να αναγεννηθούν.
Για να αποφεύγω τις συγκρούσεις με την Ινδουϊστική οι-
κογένεια πήρα άδεια να χρησιμοποιώ μέχρι αργά το βράδυ
ένα δωμάτιο του σχολείου. Την περισσότερη ώρα την χρησι-
μοποιούσα για μελέτη της Βίβλου και προσευχή, και συχνά
πήγαινα στο σπίτι όταν όλοι ήσαν έτοιμοι για ύπνο. Όταν ε-
κείνο το κτίριο κατεδαφίστηκε για να γίνει καινούριο περί-
που μετά ένα χρόνο, αναγκάστηκα να μετακομίσω. Το και-
νούριο μου σπίτι ήταν πολύ πιο κατάλληλο, αν και πιο μα-
κριά από το κολλέγιο, αλλά ο Μπρένταν μου έδινε το ποδήλα-
το του για μεταφορικό μέσο, και η καινούρια σπιτονοικοκυ-
ρά ήταν μια θαυμάσια Χριστιανή που με ενεθάρρυνε στην
πίστη.
Σαν νεαρός, από περιέργεια είχα διαλύσει το ρολόι μου και
το είχα συναρμολογήσει πάλι αρκετές φορές. Τώρα χρησι-
μοποιούσα αυτή τη γνώση, επισκευάζοντας τα ρολόγια των
φίλων μου. Τα εργαλεία μου ήσαν ένα ξυράφι, ένα μικρό μα-
χαιράκι, και μια καρφίτσα. Με το ποδήλατο του Μπρένταν
πήγαινα κάθε Παρασκευή απόγευμα στο Πορτ ο Σπαίην για
ν' αγοράσω ανταλλακτικά. Γρήγορα η φήμη μου απλώθηκε.
Μαθητές και δάσκαλοι μου έδιναν τα ρολόγια τους για επι-
σκευή, και κέρδιζα αρκετά χρήματα για να πληρώνω μέρος
από τα έξοδα μου.
Τα Σαββατοκύριακα μπορούσα και πήγαινα στο σπίτι μου,
όπου δίδασκα στο Κυριάκο της μικρής μας εκκλησίας. Ο
Κρίσνα δίδασκε τώρα στο δημοτικό σχολείο του Σαν Φερ-
172    νάντο. Εκείνος και η Σάντη μπορούσαν επίσης να έρχονται

στο σπίτι μας τα Σαββατοκύριακα, και έτσι περνούσαμε ω-
ραία μελετώντας μαζί τον Λόγο του Θεού και ομολογώντας
το τι ο Θεός έκανε στη ζωή μας. Η Μα ήταν αφιερωμένη στη
ζωή της προσευχής. Αγαπούσαμε ο ένας τον άλλο με στοργή.
Θα περνούσε την ώρα της προσευχόμενη μαζί μου ζητώντας
από τον Κύριο να μου δείξει τι ήθελε να κάνω όταν τελειώσω
το σχολείο.
Είχα αποκτήσει την επιθυμία να γίνω γιατρός. Μου άρεσε
η Ιατρική σαν ένας τρόπος να Βοηθήσω ανθρώπους που εί-
χαν ανάγκη, και ταυτόχρονα να μπορέσω να μιλήσω για τον
Χριστό στους ασθενείς μου. Ίσως ακόμα θα μπορούσα να
πάω σχολείο στην Αγγλία.

173

16
αντάμωση
και αποχαιρετισμός
«Ράμπι! Η μαμά σου έρχεται!»
Η θεία Ρεβάτη στεκόταν στην είσοδο της βεράντας, δια-
βάζοντας το ταχυδρομείο ενώ η Μα την κοίταζε, γεμάτη χα-
ρά από τα ξαφνικά νέα που φαινόταν δύσκολο να γίνουν πι-
στευτά. Μπορούσε να είναι αλήθεια - μετά από ένδεκα χρό-
νια;
« Έγραφε από το Λονδίνο», είπε η θεία μου, μεταδίδοντας
μου ό,τι διάβαζε από το γράμμα. «Έπαιρνε το καράβι για το
Τρινιδάδ. Α! Φθάνει σήμερα!»
Πριν λίγες μέρες ο Λάρι είχε έρθει για μια σύντομη επί-
σκεψη από την Αμερική, όπου σπούδαζε για το διδακτορικό
του δίπλωμα. Ακούγοντας τις φωνές μας, μπήκε βιαστικά
στο δωμάτιο. «Τι ώρα φτάνει το πλοίο;» ρώτησε.
«Πρέπει να έχει φτάσει!» αναφώνησε η θεία μου. «Καλύ-
τερα να βιαστούμε!»
Τι τρελό τρέξιμο κάναμε. Όταν φτάσαμε το πλοίο ήταν
στην αποβάθρα, και όλοι οι επιβάτες είχαν αποβιβαστεί. Η
174    μητέρα μου δεν φαινόταν πουθενά. «Πρέπει να πήρε ταξί!»

είπε τελικά ο Λάρι. «Ελάτε - ας γυρίσουμε γρήγορα στο σπί-
τι!» Έτσι γυρίσαμε, οδηγώντας αυτή τη φορά ακόμα πιο
γρήγορα.
Όταν ορμήσαμε στις σκάλες και μπήκαμε στο σαλόνι, ε-
κείνη ήταν εκεί, η μητέρα που δεν είχα δει από επτά χρόνων,
όρθια κοντά στην τραπεζαρία μιλούσε με τη Μα και φαινό-
ταν λίγο ζαλισμένη, προφανώς έκπληκτη βλέποντας τη μη-
τέρα της να φαίνεται τόσο νέα και να περπατάει τώρα - μολο-
νότι της είχαμε γράψει πώς ο Κύριος την είχε γιατρέψει.
Η μητέρα είδε το Λάρι, τον αναγνώρισε, και αγκαλιάστη-
καν. Μετά ήταν η σειρά της θείας Ρεβάτη. Στεκόμουν έξω
από την πόρτα παρακολουθώντας τη συγκινητική σκηνή
ενώ μέσα μου αισθανόμουνα λύπη για τη μητέρα μου. Ήξερα
ότι έπρεπε να έχει γυρίσει όλο το σπίτι. Το δωμάτιο της προ-
σευχής ήταν άδειο. Είχαν εξαφανιστεί τα είδωλα και οι ει-
κόνες των θεοτήτων από τους τοίχους. Πρέπει να ήταν μια ά-
σχημη εμπειρία για εκείνη. Ίσως φοβόταν να μας αντιμετω-
πίσει, ολόκληρη οικογένεια Χριστιανών ενώ εκείνη ήταν α-
κόμα αφοσιωμένη Ινδουΐστρια. Ήταν το σπίτι της, η οικο-
γένεια της, και όμως πρέπει να μας έβλεπε σαν ξένους τώρα.
Με κοίταζε χωρίς κανένα σημάδι αναγνώρισης στα μάτια
της. Τελικά είπε, «αλλά, που είναι ο Ραμπ;»
Κανείς δεν είπε τίποτα, και εγώ παρέμεινα σιωπηλός.
«Ποιος είναι αυτός;» ρώτησε, δείχνοντας με. Και πάλι κα-
νείς δεν απάντησε, περιμένοντας να δουν αν θα με αναγνώρι-
ζε. Η σιωπή άρχισε να γίνεται βαριά. «Αυτός είναι ο Ραμπ!»
είπε η θεία Ρεβάτη.
Όλοι είχαν γυρίσει και με κοίταζαν. Τώρα δεν μπορούσα
να κρατηθώ πια. Έτρεξα και τη φίλησα. Έβαλε τα μπράτσα
της γύρω μου, αλλά η ζεστασιά και η συγκίνηση την οποία
περίμενα μετά από ένδεκα χρόνια δεν υπήρχε. Φαινόταν σα
να βλεπόμαστε για πρώτη φορά.
«Πόσο έχεις μεγαλώσει, Ραμπ! Δεν θα σε αναγνώριζα».
Παρά την αγάπη μου για κείνη, μπορούσα να αισθανθώ το
χάσμα που υπήρχε ανάμεσα μας.
«Πρέπει να είχες μόλις φύγει», είπε η θεία Ρεβάτη. «Πόση
ώρα είσαι εδώ;»
«Όχι περισσότερο από 15 λεπτά. Μη   ανησυχείς γι' αυ-   +-,^

το».
«Συγγνώμη!» είπε η θεία. «Να έρθεις από τόσο μακριά με-
τά από τόσα χρόνια, και να μη είναι κανείς να σε καλωσο-
ρίσει!»
«Ω, ξέρω ότι το ταχυδρομείο είναι πολύ αργό», απάντησε
η μητέρα μου, σκουπίζοντας τα μάτια της. Όλοι γνωρίζαμε
ότι η λύπη της προερχόταν από κάτι πιο σοβαρό και όχι επει-
δή δεν την περιμέναμε στο λιμάνι.
Επί τέλους, μετά από ένδεκα χρόνια, να η συνάντηση που
νόμιζα ότι ποτέ δεν θα γινόταν. Είχαμε τόσα πολλά να πούμε.
Αλλά υπήρχε ένας φραγμός μεταξύ εκείνης και όλους εμάς
που κανένας δεν θα μπορούσε να αρνηθεί. Ήταν όλο επαί-
νους για τον Μπάμπα Μουκτανάδα, το Γκουρού στο ναό του
οποίου ζούσε όλον αυτό τον καιρό. Μια διπλωματούχος δα-
σκάλα της Γιόγκα τώρα, ήθελε να μιλήσει για τα πλεονε-
κτήματα του ελέγχου του σώματος και της Ανατολικής αυτο-
συγκέντρωσης - που εμείς τώρα ξέραμε ότι ανοίγει το νου
κάποιου, στην επιρροή ακαθάρτων πνευμάτων, αλλά πώς να
της το λέγαμε; Ήταν τόσα πολλά που φαινόταν να θέλει να
συζητήσει μαζί μου για τον Ινδουισμό - αλλά ήξερε ότι εγώ
πια δεν συμφωνούσα, και θέλαμε να αποφύγουμε τη λογομα-
χία·
Από φιλοσοφική άποψη φαινόταν σωστό σε πολλούς να ι-
σχυρίζονται ότι ο Ινδουισμός αποδέχεται όλες τις θρησκείες
και ότι όλοι πάνε στον ίδιο προορισμό, αλλά από διαφορετι-
κούς δρόμους. Αυτοί που συνηγορούν για αμοιβαία ανεκτι-
κότητα και τον συγκερασμό όλων των θρησκειών δεν θέλουν
να καταλάβουν ότι υπάρχουν σοβαρές διαφορές που επη-
ρεάζουν τη ζωή του ατόμου. Τέτοιες βασικές πραγματικότη-
τες δεν μπορούν να διαλυθούν με οικουμενικές συμφωνίες. Η
μητέρα παραδεχόταν την Ινδουϊστική φιλοσοφία σύμφωνα
με την οποία υπάρχει μόνο Μια Πραγματικότητα - το Βράχμαν
- και ότι ο νόμος της Κάρμα απαιτεί μελλοντική πληρωμή
για προηγούμενες αμαρτίες. Οι υπόλοιποι είμαστε βέβαιοι
ότι καλό και κακό είναι διαφορετικά, ότι ο Δημιουργός δεν
είναι το ίδιο με τη δημιουργία του, και είχαμε γνωρίσει τη
συγχώρεση που δίνει ο Ιησούς και δεν πιστεύαμε πια στη με-
176     τενσάρκωση. Μεταξύ αυτών των αντίθετων «πιστεύω» δεν

ήταν δυνατό να υπάρξει έδαφος για συζήτηση ούτε συμβιβα-
σμός αν δεν θέλαμε να αρνηθούμε κάθε έννοια γλώσσας και ι-
δεών.
Γνώριζα ότι ήταν πολύ σκληρό για τη μητέρα μου να αντι-
μετωπίσει το γεγονός ότι δεν ήμασταν πια Ινδουιστές. Φαι-
νόταν αβέβαιη και άδεια μπροστά μας. Τα πάντα είχαν αλ-
λάξει, εκτός απ' εκείνη* πίστευε ακόμα τις παλιές παραδό-
σεις που βασίζονταν σε μια μυθολογία που εμείς είχαμε α-
πορρίψει. Μετά από τρεις ημέρες έφυγε για το Πορτ ο
Σπαίην να αναλάβει μια μεγάλη θέση στο μεγαλύτερο ναό του
Τρινιδάδ, μια θέση που της είχε προσφερθεί πριν φύγει από
την Ινδία. Μας πόνεσε όλους που την είδαμε να φεύγει τόσο
γρήγορα μάλιστα, αλλά το φράγμα ανάμεσα μας ήταν πέρα
για πέρα πραγματικό.
«Πρέπει να έρθεις να μείνεις μαζί μου στο Ναό!» μου είπε
όταν έφευγε.« Όταν επιστρέψεις στο σχολΝείο έλα να με δεις!
Έχει ωραία διαμερίσματα να μείνουμε - και δεν είναι μα-
κριά από το κολλέγιο!»
Δεν ήταν δυνατό να με πείσει να ζήσω σ' ένα τέτοιο μέρος,
ακόμα και για να βρίσκομαι κοντά στην αγαπημένη μου μη-
τέρα, αλλά δεν εύρισκα λέξεις να της το πω. Τρόμαζα ακόμα
και να την επισκεφθώ στο ναό. Ήξερα χωρίς την παραμι-
κρή αμφιβολία ότι αυτά τα είδωλα ήσαν μόνο οι μάσκες για
τα δαιμονικά όντα που κρατούσαν τους λατρευτές αλυσοδε-
μένους στα πνευματικά σκοτάδια. Πόσο καθαρά θυμάμαι την
πρώτη εκείνη επίσκεψη! Κάποιος με οδήγησε στο διαμέρι-
σμα της. Όταν μπήκα στην πόρτα, η μητέρα καθόταν σε
στάση λωτού με σταυρωμένα χέρια μπροστά σε ένα μεγάλο
καθρέφτη, λατρεύοντας το Εγώ. Μου ράγισε την καρδιά αυ-
τή η σκηνή. Σε ένα τοίχο ήταν μια μεγάλη φωτογραφία του
Γκουρού της, Μουκτανάδα, τον οποίο επίσης προσκυνούσε
αρκετές φορές την ημέρα.
Με χαιρέτισε με ενθουσιασμό. «Είμαι τόσο χαρούμενη
που ήρθες, Ράμπι! Έλα να σε ξεναγήσω». Παίρνοντας με στο
διπλανό δωμάτιο, είπε, «κοίταξε! Το .τακτοποίησα για σένα.
Πότε μπορείς να μετακομίσεις;»
«Βλέπεις», δίστασα «είναι αρκετά μακριά από το σχο-
λείο ...»	177

«Άλλα πέντε λεπτά μόνο». Υπήρχε τόση απογοήτευση
στα μάτια της.
«Πρέπει να μιλήσω με τους ανθρώπους που μένω».
Κάθε φορά που ερχόμουν να τη δω έκανε μεγαλύτερη
προσπάθεια να με πείσει. Δεν ήξερα πώς να απαντήσω παρά
με αόριστες δικαιολογίες. Μια άμεση άρνηση μου φαινόταν
σκληρή. Πόσο τρομερά δύσκολο πρέπει να ήταν για κείνη!
Είχε τόσες μεγάλες φιλοδοξίες για μένα να γίνω ένας μεγά-
λος Ινδουιστής ηγέτης. Αντίθετα, ήμουν μια στενοχώρια γΓ
αυτή. Ήταν σεβαστή από κάθε Ινδουιστή στο νησί, και κα-
θώς ταξίδευε, δίνοντας διαλέξεις, γνώριζα ότι οι Ινδουιστές
ηγέτες τη ρωτούσαν για μένα. Ήμουν προφανώς μια ντροπή
και ατίμωση για κείνη.
Η πραγματική μου λύπη όμως για κείνη πήγαινε πολύ πιο
μακριά, από τον τωρινό πόνο της. Φοβόμουν για τον αιώνιο
προορισμό της. Ήταν τόσο αφιερωμένη στους ψεύτικους
θεούς - αλλά ο Θεός, στην ευσπλαχνία του, είχε αγγίξει εμέ-
να, και ασφαλώς μπορούσε να αποκαλυφτεί και στη μητέρα
μου. Προσευχόμουν κάθε μέρα για τη σωτηρία της. Πόσο
πιο δύσκολο θα ήταν γι' αυτή σε σύγκριση με τους άλλους. Η
υπερηφάνεια της και μόνο μπορούσε να την τυφλώσει. Θα
ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εγκαταλείψει την εκτίμηση που
απολάμβανε και να υποστεί το μίσος και την περιφρόνηση
της Ινδουϊστικής κοινότητας. Μια φορά μόνο δοκίμασα να
την πείσω, αναφερόμενος στην αξίωση του Ιησού, «Εγώ εί-
μαι η οδός, η αλήθεια, και η ζωή».
«Φυσικά το πιστεύω!» απάντησε η μητέρα. «Ο Ιησούς έλε-
γε ότι όλοι εμείς είμαστε ο δρόμος. Οι Βέδες διδάσκουν το ί-
διο* ότι η ντάρμα καθενός είναι διαφορετική και καθένας
πρέπει να βρει τη δική του αλήθεια μέσα του».
«Αλλά, μαμά! Ο Ιησούς εννοούσε ότι εκείνος είναι ο μόνος
δρόμος!»
Μετά από αυτή τη σύντομη συζήτηση, καταλάβαμε και οι
δυο ότι δεν έβγαινε τίποτα με το να έχουμε θρησκευτικές συ-
ζητήσεις, και αλλάξαμε το θέμα. Γνώριζα από διάφορα σχό-
λια που είχε κάνει ότι δεν ήταν ικανοποιημένη από τον εαυ-
τό της, και συνέχισα να προσεύχομαι να υπακούσει σ' αυτή
178    τΤΙν εσωτερική πείνα και να ζητήσει τον Κύριο.

«Φεύγω σε λίγα λεπτά για τον σταθμό τηλεόρασης», με
χαιρέτησε η μητέρα μου ένα απόγευμα όταν σταμάτησα για
να τη δω. «Πόσο χαίρομαι που είσαι εδώ. Σε παρακαλώ έλα
μαζί μου!»
Δεν ήθελα να πάω, ξέροντας ότι θα έπρεπε να ακούσω μια
από τις διαλέξεις της για τον Ινδουισμό και ότι θα περίμενε
από μένα να την σχολιάσω μετά - πράγμα που θα άναβε μια
λογομαχία. Αλλά δεν είχα άλλη εκλογή.
Στον τηλεοπτικό σταθμό παρακολούθησα τη μητέρα μου
να κάθεται μπροστά στη μηχανή και να μιλάει για την αξία
της Γιόγκα και αυτοσυγκέντρωσης στο να φέρνει ειρήνη στο
νου. Ήμουν σίγουρος ότι εκείνη δεν είχε πραγματικά απο-
κτήσει την ειρήνη για την οποία μιλούσε. Ήξερα από δική
μου πείρα ότι είχα προσποιηθεί, για να κάνω τον εαυτό μου
να αισθανθεί ότι έχει ειρήνη, αλλά στην πραγματικότητα δεν
την είχα. Η ειρήνη έρχεται μόνο από τη σωστή σχέση κάποι-
ου με το Δημιουργό - μια σχέση που εκείνη ακόμα δεν είχε.
Όταν η εκπομπή προβλήθηκε την παρακολουθήσαμε μαζί.
Γύρισε σε μένα όταν τελείωσε. «Πώς σου φάνηκε, Ράμπι;»
Πόσο υπερήφανος θα ήμουν για τη μητέρα μου αν ακόμα
ήμουν Ινδουιστής! Αλλά τώρα ο θρησκευτικός της ζήλος και
τα επιτεύγματα αύξαναν μόνο τη λύπη μου. «Είσαι καλή
στην ομιλία, μαμά», είπα με δισταγμό, ψάχνοντας για λέξεις.
«Έχεις καλή φωνή, και η φωτογραφία σου είναι καθαρή».
Η απογοήτευση στα μάτια της μου είπε ότι περίμενε περισ-
σότερα. Μόνο το να αποφεύγω τη λογομαχία δεν ήταν αρκε-
τό. Θα εγκατέλιπε ποτέ την ελπίδα ότι θα ξαναγύριζα στον
Ινδουισμό;
Αφού τελείωσα το γυμνάσιο, άρχισαν να με προσκαλούν
για να μιλώ σε διάφορες εκκλησίες στο νησί. Συχνά ο Κρί-
σνα ερχόταν μαζί μου. Δίναμε τις ομολογίες μας, ψέλναμε
μαζί και χαιρόμαστε κάθε λεπτό. Θα έπρεπε να συνεχίσω τη
ζωή αυτή που αγαπούσα ή να πάω στο πανεπιστήμιο; Συχνά
περνούσα πολλή ώρα στην προσευχή με τη Μα και τη θεία
Ρεθάτη, ζητώντας το θέλημα του Θεού και η πεποίθηση αύ-
ξανε μέσα σε όλους μας ότι ο Κύριος με οδηγούσε στην Αγ-
γλία. Δεν μπορούσα να σκεφθώ κανένα άλλο λόγο παρά για
να πάω στην Ιατρική σχολή. Ως γιατρός θα μπορούσα να     179

προσφέρω μια υπηρεσία στην ανθρωπότητα και συγχρόνως
να μιλάω στους ασθενείς για τον Χριστό.
«Έχεις γράμμα από το θείο σου Κουμάρ», μου είπε η θεία
Ρεβάτη μια μέρα καθώς κοιτούσε το ταχυδρομείο. Είχε επι-
στρέψει στο Λονδίνο λίγους μήνες πριν η μητέρα μου φθά-
σει στο Τρινιδάδ.
«Με προσκαλεί να πάω στο Λονδίνο να μείνω μαζί του!»
αναφώνησα, καθώς διάβαζα το γράμμα. Είχα δαπανήσει τέσ-
σερις ημέρες σε προσευχή και νηστεία, ζητώντας το θέλημα
του Θεού και αυτό φαινόταν να είναι η επιβεβαίωση ότι με ο-
δηγούσε στο Λονδίνο, μολονότι δεν είχα χρήματα για το ει-
σιτήριο. Αν ήταν το θέλημα του Θεού, θα έδινε και τα χρή-
ματα.
Αρχές Φεβρουαρίου το 1967, άκουσα ότι ένα πλοίο το Σ.Σ.
Αντίλλες, ένα μεγάλο Γαλλικό υπερωκεάνειο, έφευγε για το
Λονδίνο στις 14 του μήνα. Βαθιά μέσα στην καρδιά μου αι-
σθάνθηκα μια βεβαιότητα ότι θα ήμουν πάνω σ' εκείνο το
πλοίο, αλλά οι μέρες περνούσαν χωρίς καμιά άλλη επιβε-
βαίωση προς την κατεύθυνση των χρημάτων. Όμως, το
πρωί στις 12 του μηνός όταν δεν μπορούσα να περιμένω άλ-
λο, πήγα στο Πορτ ο Σπαίην και έβγαλα διαβατήριο. Μετά
αμέσως πήγα στην Ανώτερη Βρετανική Επιτροπή για βίζα.
«Δεν μπορούμε να σου δώσουμε βίζα», μου είπαν, «μέχρις
ότου μας φέρεις απόδειξη ότι παίρνεις μαζί σου τουλάχιστον
1.500 δολλάρια». Και εγώ δεν είχα ούτε τα ναύλα μου!
Έφυγα από εκείνο το γραφείο με αρκετά λεφτά στην τσέ-
πη μου για το εισιτήριο μόνο της επιστροφής στο σπίτι.
Φτάνοντας εκεί εκείνο το βράδυ έμαθα ότι μου είχαν στείλει
τρία διαφορετικά δώρα που το σύνολο τους ήταν ακριβώς
1.500 δολλάρια. Έκπληκτος έμαθα, ότι η μητέρα μου ήταν
ένας από τους δωρητές. Το γεγονός ότι τα δώρα ως σύνολον
ήταν ακριβώς το ποσόν που χρειαζόμουν - πράγμα που δεν
είχα πει σε κανέναν - ήταν μια ακόμα επιβεβαίωση της οδη-
γίας του Θεού.
Εκείνο το βράδυ ένας καλός φίλος προσφέρθηκε να μου
δανείσει τα χρήματα για τα ναύλα. Αυτό ήταν άλλη μια επι-
βεβαίωση. Οι πόρτες φαίνονταν οριστικά ανοιχτές, με σπίτι
180    να μείνω στο Λονδίνο και όλα τα απαραίτητα χρήματα.

«Φεύγω για το Λονδίνο στις 14» είπα στην οικογένεια ε-
κείνο το βράδυ.
«Στις 14; Μεθαύριο! Πώς θα τα καταφέρεις τόσο γρήγο-
ρα;»
«Πήρα το διαβατήριο μου σήμερα, και αύριο θα πάρω το
εισιτήριο και τη βίζα, αν θέλει ο Θεός».
Δεν φανταζόμουν ότι θα ήταν δύσκολο να πάρω τη βίζα για
την Αγγλία. «Λυπούμαι, αλλά δεν μπορούμε να σου δώσουμε
βίζα», μου είπε ο υπάλληλος στην Ανώτερη Βρετανική Επι-
τροπή την άλλη μέρα.
«Αλλά, κύριε, έχω τα 1.500 δολλάρια που πρέπει να πάρω
μαζί μου!»
«Αυτό δεν σημαίνει ότι παίρνεις τη βίζα αυτομάτως».
«Αλλά, γιατί όχι;» Θυμήθηκα ότι είχα ακούσει ότι η Βρε-
τανική κυβέρνηση γινόταν πιο περιοριστική στο να αφήνει
ξένους να μπαίνουν στη χώρα.
Δεν μου εξηγούσε. Απλά επανέλαβε: «Λυπούμαι, αλλά δεν
μπορώ να στη δώσω».
Ξεφύλλισε το διαβατήριο μου και μετά το άφησε πάνω
στον πάγκο που ήταν ανάμεσα μας. Δεν το πήρα, αλλά κοίτα-
ξα πέρα από αυτόν έξω από το παράθυρο, προσευχόμενος
σιωπηλά. «Κύριε, σε παρακαλώ! Τακτοποίησε το!»
Παίρνοντας πάλι το διαβατήριο, πάτησε τη σφραγίδα.
«Ευχαριστώ, Κύριε!» αναφώνησα μέσα μου.
Γυρίζοντας στο σπίτι εκείνο το βράδυ, με τη βίζα και το ει-
σιτήριο στο χέρι, ανακάλυψα ότι η Μα και η θεία Ρεβάτη εί-
χαν προσκαλέσει γείτονες, συγγενείς και φίλους για τον α-
ποχαιρετισμό. Η μητέρα μου είχε έλθει από το Πορτ ο
Σπαίην για την περίσταση. Ήταν μια πολύ συγκινητική ώρα
για όλους μας. Η μητέρα μου είχε μόλις γυρίσει, και τώρα έ-
φευγα εγώ. Η Μα γερνούσε και δεν ήθελα να την αφήσω. Και
η θεία Ρεβάτη - πόσο κοντά είχαμε έλθει ως Χριστιανοί, τι
πραγματική αγάπη μας είχε δώσει ο Θεός! Και η Σάντη και ο
Κρίσνα -τι όμορφες ώρες είχαμε περάσει μαζί! Και τα άλλα
μου ξαδέλφια που είχαν γίνει χριστιανοί, και θείες και θείοι
και ξαδέλφια που δεν είχαν γίνει... και ο θείος Διοναρίν, που
κάποτε ήταν σαν πατέρας για μένα, αλλά που δεν είχε έρθει
απόψε.... δεν ήθελα να αφήσω κανέναν. Αλλά πίστευα πρα-     181

182

γματικά ότι ο Θεός είχε κάποιο σχέδιο και ότι Εκείνος με ο-
δηγούσε.
Άκουγα τις ομιλίες - καλοπροαίρετες, με αγάπη, οι περισ-
σότερες πολύ ειλικρινείς. Με δάκρυα στα μάτια, η θεία Ρε-
6άτη είπε ότι με αγαπούσε πολύ. Είπε πόσο καλά τα πηγαίνα-
με και ότι θα έχανε τη βοήθεια μου στις δουλειές του σπιτιού.
Αυτό μου έφερε αναμνήσεις από άλλες ημέρες και δόξασα
τον Θεό για τη θαυμαστή αλλαγή που είχε κάνει μέσα μας. Η
Μα κατά τον ίδιο τρόπο είχε καλά πράγματα να πει, και ακό-
μα μερικοί από τους Ινδουιστές γείτονες είπαν πόσο με εκτι-
μούσαν, έχοντας παρακολουθήσει τη νέα μου ζωή προσεχτι-
κά. Μετά σηκώθηκε η μητέρα μου.
«Ο Ράμπι είναι το μοναδικό μου παιδί», άρχισε, «και βέ-
βαια εκτιμώ το ότι έχω ένα γιο σαν αυτόν!» Με δυσκολία
μπορούσα να πιστέψω ότι τα έλεγε εκείνη. Δάκρυα ανάβλυ-
ζαν από τα μάτια μου. «Από τότε που γύρισα στο Τρινιδάδ,
παρακολούθησα τη ζωή του πολύ προσεχτικά. Μπορώ να πω
ότι είμαι ικανοποιημένη με όλα όσα έχω δει. Πραγματικά,
είμαι μια κρυφή θαυμάστρια του! Καθώς έχω παρακολουθή-
σει το Ράμπι, έχω διαπιστώσει ότι έχει γίνει κάτι θαυμάσιο ε-
πάνω του, ένα φως που λάμπει στη ζωή του».
Δεν ήταν εύκολο να συγκρατήσω τα δάκρυα μου.
Γνωρίζοντας ότι η μητέρα μου ήταν μια γυναίκα που δεν έλε-
γε πολλά με έκανε να εκτιμήσω ακόμα πιο πολύ αυτά που είχε
πει. Ποτέ δεν είχα υποπτευθεί ότι είχε τέτοια γνώμη για μένα,
και ήμουν πολύ συγκινημένος. Ήταν μια ενθάρρυνση για
μένα να συνεχίσω να προσεύχομαι για κείνη.
Αυτό που είχε δει δεν ήταν η δική μου αρετή ή το δικό μου
φως, αλλά μόνο η ζωή και η αγάπη του Χριστού μέσα μου
μέσω της αναγέννησης. Δεν ήταν δικές μου οι ιδιότητες που
είχε επαινέσει. Ο Ιησούς είχε κάνει την αλλαγή. Με είχε κά-
νει νέο άνθρωπο. Και, ω, πώς ήθελα και η μητέρα μου να μπει
σ' αυτή τη νέα ζωή του Χριστού!

17
εκει που η ανατολη
συναντάει τη δύση
Στο Λονδίνο η ζωή μου θα έπαιρνε μια δραματική στροφή
προς μια κατεύθυνση που ποτέ δεν θα μπορούσα να υποπτευ-
θώ. Μόνο αργότερα μπόρεσα να δω, πώς ο Θεός το είχε σχε-
διάσει και με είχε προετοιμάσει. Αλλά πριν από αυτό μια
τραγωδία χτύπησε την οικογένεια μας στο Τρινιδάδ, και λυ-
πήθηκα που δεν ήμουν εκεί να παρηγορήσω τη Μα.
Λίγο μετά που έφθασα στο Λονδίνο, ένα τηλεγράφημα ήλ-
θε αναγγέλλοντας τον ξαφνικό θάνατο του θείου Διοναρίν,
που κάποτε ήταν σαν πατέρας για μένα. Όπως ο Νάνα, πριν
από αυτόν, είχε πεθάνει ξαφνικά από ανακοπή καρδιάς. Ο
Διοναρίν, όμως, είχε χτυπηθεί πολύ πιο νέος από το Νάνα, σε
ηλικία 37 χρόνων. Ηταν πολύ σκληρό για τη Μα.
Αργότερα πήραμε μερικά νέα που ήσαν κάπως ενθαρρυντι-
κά. Αγνωστο στους άλλους, ο θείος Διοναρίν είχε κάνει μα-
κριές και σοβαρές συζητήσεις για τον Χριστό μ' ένα νεαρό
Ινδουιστή που είχε γίνει Χριστιανός. «Σε παρακαλώ προ-    183

' σεύχου για μένα», του είχε ζητήσει πολλές φορές ο Διονα-
ρίν. Μάθαμε επίσης ότι κατά τη διάρκεια μιας Πούτζια που
έλεγαν για κείνον, ο θείος μου ξαφνικά σηκώθηκε και έφυ-
γε, αφήνοντας τον Παντίτ και όλους τους άλλους κατάπλη-
κτους - και είχε αρνηθεί να παρακολουθήσει άλλη Πούτζια.
Μετά από αυτό έλπιζα με πόθο για τον θείο Διοναρίν να είχε
δεχθεί τον Σωτήρα πριν ήταν πολύ αργά. Ο ξαφνικός θάνα-
τος του μου υπενθύμισε πόσο σύντομη και αβέβαιη ήταν
πράγματι η ζωή. Ήμουν ευτυχής που είχα ήδη δώσει τη ζωή
μου στον Θεό, και εμπιστευόμουν Εκείνον να με κάνει όπως
ήθελε.
Αφού εργάστηκα σε ένα εργοστάσιο μέχρι να αρχίσουν τα
μαθήματα το φθινόπωρο, γράφτηκα σε ένα κολλέγιο που μου
σύστησε ο θείος Κουμάρ για τις προϊατρικές μου σπουδές. Η
ανηθικότητα μεταξύ των συμμαθητών μου με τρόμαξε. Η θέ-
ση μου για τον Χριστό έγινε γνωστή με έναν απλό και α-
προσδόκητο τρόπο. Τη δεύτερη ή τρίτη ημέρα στο σχολείο
καθόμουν στο πρώτο θρανίο την ώρα της Χημείας. Στην καρ-
φίτσα της γραβάτας μου με μεγάλα γράμματα έγραφε Ο Ιη-
σούς ποτέ δεν αποτυγχάνει. Στη μέση της ομιλίας του ο κα-
θηγητής σταμάτησε ξαφνικά και έσκυψε να κοιτάξει την
καρφίτσα από πιο κοντά. «Ο Ιησούς ποτέ δεν αποτυγχάνει»;
διάβασε δυνατά με ειρωνικό τόνο αναμιγμένο με σαρκασμό
και έκπληξη. «Πραγματικά το πιστεύεις αυτό;»
Πηδώντας στα πόδια μου, είπα με σταθερή φωνή, «ναι, το
πιστεύω με όλη μου την καρδιά. Ο Ιησούς ποτέ δεν με εγκα-
τέλειψε».
«Φαντάσου!» αναφώνησε ο ομιλητής. Μερικοί από τους
μαθητές γέλασαν ειρωνικά, και οι εκφράσεις στα πρόσωπα
τους φαίνονταν να λένε, είναι πράγματι δυνατόν να έχουμε
κάποιον στην τάξη που πιστεύει στη Βίβλο; Και είναι Ινδός!
Τα εκπληκτικά νέα έγιναν γνωστά στο σχολείο, και εγώ έγι-
να ο στόχος.
Δεν προλάβαινα να καθίσω στο τραπέζι για φαγητό και α-
μέσως 15-20 μαθητές, συχνά από διαφορετικές χώρες, θα έ-
φερναν καρέκλες να καθίσουν γύρω μου. Αμέσως θα άρχιζαν
οι ερωτήσεις· Πραγματικά πιστεύεις στον Θεό; Γιατί; Τι λες
184    Υια τΤΊν εξέλιξη; Γιατί χρειαζόμαστε πια τον Θεό' η επιστή-

μη δεν έχει εξηγήσει τα πάντα; Πώς μπορείς να πιστεύεις
στην Ανάσταση; Γιατί δεν πιστεύεις στη μετενσάρκωση;
Μερικοί ήθελαν μόνο να με ενοχλούν ή να διαφωνούν, αλλά
πολλοί αναζητούσαν σοβαρά την Αλήθεια. Με κέντρο των
απαντήσεων μου το Λόγο του Θεού, ήμουν έτοιμος να συζη-
τήσω οποιοδήποτε θέμα από την επιστήμη στη θρησκεία,
πολιτική, ψυχολογία - αλλά πάντα ο σκοπός μου ήταν να
τους κερδίσω στον Χριστό. Και μερικοί Τον δέχτηκαν.
Μολονότι ήμουν απασχολημένος με τις σπουδές μου και
την τάξη του Κυριακού σχολείου που δίδασκα, εύρισκα
χρόνο να πηγαίνω ταχτικά στο Χάυντ Παρκ, στο Πικαντίλυ
Σίρκους και το Πόρτομπέλο Ρόουντ να μιλώ για τον Χριστό
με όποιον ήταν πρόθυμος να ακούσει. Με αυτό τον τρόπο άρ-
χισα να συναντώ μεγάλο αριθμό ναρκομανών και έκανα μια
εκπληκτική ανακάλυψη· μερικοί από αυτούς είχαν τις ίδιες
εμπειρίες με τα ναρκωτικά που εγώ είχα με τη Γιόγκα και την
αυτοσυγκέντρωση! Άκουγα έκπληκτος καθώς εκείνοι πε-
ριέγραφαν τον «ωραίο και ειρηνικό κόσμο» που συχνά έμ-
παιναν μέσω του LSD, ένα κόσμο του οποίου οι ψυχεδελι-
κές οράσεις και οι ήχοι ήταν τόσο γνώριμοι σε μένα. Φυσι-
κά πολλοί από αυτούς είχαν και άσχημα ταξίδια από τα ναρ-
κωτικά, αλλά οι περισσότεροι ναρκομανείς φαίνονταν τόσο
απρόθυμοι να προσέξουν αυτές τις φανερές προειδοποιήσεις
όσο κι εγώ όταν εξασκούσα τη Γιόγκα.
«Δεν χρειαζόμουν ναρκωτικά για να έχω οράσεις από άλ-
λους κόσμους και παράξενα πλάσματα, και για να βλέπω ψυ-
χεδελικά χρώματα και να αισθάνομαι την ενότητα με το σύμ-
παν και την αίσθηση ότι ήμουν Θεός», θα τους έλεγα. «Τα
είχα όλα με την υπερβατική αυτοσυγκέντρωση. Αλλά ήταν
ένα ψέμα, ένα κόλπο των πονηρών πνευμάτων τα οποία κατε-
λάμβαναν το μυαλό μου όταν χαλάρωνα τον έλεγχο του. Σας
εξαπατούν. Ο μόνος τρόπος για να βρείτε την ειρήνη και την
πληρότητα που ζητάτε είναι μέσω του Χριστού». Το γεγονός
ότι ήξερα για ποιο πράγμα μιλάω, και είχα εμπειρία αυτών
χωρίς ναρκωτικά, έκανε πολλούς από αυτούς που χρησιμο-
ποιούσαν ναρκωτικά να σκεφθούν σοβαρά αυτά που έλεγα.
Μερικές φορές επισκεπτόμουν ένα ναρκομανή φίλο στο
διαμέρισμα του για. να του μιλήσω περί του Χριστού. Μια    185

μέρα όταν έφθασα η πόρτα ήταν μισάνοιχτη. Όταν κανείς
δεν απάντησε στα επίμονα χτυπήματα μου, μπήκα μέσα. Μια
δυνατή μουσική ροκ έβγαινε από το μεγάφωνο, ψυχεδελικά
χρώματα φώτιζαν το δωμάτιο, και στη μέση στο πάτωμα,
κουνώντας τα χέρια και το σώμα του με παράξενες, αλλά για
μένα γνωστές κινήσεις; ήταν ο φίλος μου.
«Πατ!» φώναξα, αλλά φαινόταν να αγνοεί την παρουσία
μου τόσο όσο ο πατέρας μου για σχεδόν οκτώ χρόνια. «Πατ!»
φώναξα δυνατά πάλι και πάλι, αλλά ήταν αδύνατο να τραβή-
ξω την προσοχή του. Ήταν σε ταξίδι σε κάποιον άλλον κό-
σμο με τη βοήθεια ναρκωτικών, ακριβώς όπως εγώ τόσο συ-
χνά είχα βρεθεί, αλλά με τη Γιόγκα.
Πίσω στο δωμάτιο μου έπεσα στα γόνατα και έκλαψα στον
Θεό για το φίλο μου. Με τάραξε πολύ να δω ότι οι κινήσεις
που εκείνος έκανε ήταν ακριβώς ίδιες με αυτές που έκαναν οι
χορεύτριες στους Ινδουϊστικούς ναούς. Πράγματι ο Πατ είχε
ενδιαφερθεί για τον Ινδουισμό μέσω της εμπειρίας του στα
ναρκωτικά. Πόσο με λυπούσε να βλέπω ότι πουλούσε την
ψυχή του και κατάστρεφε το σώμα του για εμπειρίες που είχα
ανακαλύψει ότι προέρχονταν από δαίμονες.
Ένας άλλος νεαρός ναρκομανής συνήθιζε να επισκέπτεται
μερικούς ενοίκους στην πολυκατοικία όπου έμενα. Μου άρε-
σε να ακούω αυτό το λαμπρό απόφοιτο του Καίμπριτζ, μια
μουσική μεγαλοφυία, να παίζει κλασσική μουσική στο πιά-
νο που ο θείος μου είχε στο διάδρομο. Είχαμε μερικές μα-
κριές και σοβαρές συζητήσεις. Παρόλο που ο Μάικ δεν είχε
ποτέ σπουδάσει Ινδουισμό ή είχε καμιά επαφή με Ινδουιστές
τον ανέκρινα ειδικά πάνω σ' αυτό - οι ιδέες του για τον Θεό,
για το σύμπαν, και για την ύπαρξη του ανθρώπου ήσαν ακρι-
βώς αυτές που είχα και εγώ ως Γιόγκι. Με κατέπληξε όταν
κατάλαβα ότι με τις εμπειρίες του στα ναρκωτικά είχε κερδη-
θεί στην Ινδουϊστική φιλοσοφία.
Άρχισα να σκέπτομαι σοβαρά και να προσεύχομαι θερμά
για το γεγονός ότι τόσοι πολλοί ναρκομανείς - μολονότι όχι
όλοι - είχαν τις ίδιες εμπειρίες όπως οι Γιόγκι· αυτό που ο έ-
νας έπαιρνε, από τα ναρκωτικά, ο άλλος το έπαιρνε από την
Ανατολική αυτοσυγκέντρωση. Έμαθα ότι τα ναρκωτικά
186   προκαλούσαν μεταβαλλόμενες καταστάσεις συναίσθησης

όμοιες με εκείνες που προκαλούνται στην αυτοσυγκέντρω-
ση, επιτρέποντας έτσι στα δαιμόνια να μεταχειρίζονται τα
νεύρα του εγκέφαλου, ώστε να δημιουργούν κάθε είδους φαι-
νόμενα πραγματικών εμπειριών, που στην πραγματικότητα
ήσαν απατηλά κόλπα παραπλάνησης του νου. Τα ίδια πονη-
ρά πνεύματα που με έσπρωχναν πιο βαθιά στην αυτοσυγκέν-
τρωση με σκοπό να με εξουσιάσουν ήσαν εμφανώς πίσω
από το κίνημα των ναρκωτικών, και για τους ίδιους διαβολι-
κούς στόχους. Άρχισα να βλέπω ότι η ίδια σατανική στρα-
τηγική ήταν πίσω από τα ναρκωτικά, την αυτοσυγκέντρωση,
το ελεύθερο σεξ, και την επαναστατικότητα των νέων, που
εκφραζόταν με το κίνημα των Χίππυς που μόλις άρχιζε εκεί-
νες τις μέρες και που εκφραζόταν από ορισμένη μουσική ό-
πως αυτή των Μπητλς και των Ρόλλιγκ Στόουνς. Θυμάμαι
μια συναυλία των Ρόλλιγκ Στόουνς, όπου περίπου 250.000 ά-
τομα μαζεύτηκαν στο Χάυντ Παρκ μετά το θάνατο του
Μπράυαν Τζόουνς από υπερβολική δόση ναρκωτικών. Ή-
σαν τόσο μεθυσμένοι από τη μουσική όπως θα ήσαν από χα-
σίς ή LSD.
Περισσότερο απ' όλα με τρόμαξε η ανακάλυψη ότι η φιλο-
σοφία πίσω από όλον αυτό τον αντί - πολιτισμό των ναρκωτι-
κών, της ανταρσίας, και της μουσικής ροκ ήταν ο Ινδουι-
σμός· τα ίδια ψέματα για την ενότητα κάθε ζωής, χορτοφα-
γία, ανοδική εξέλιξη σε ένωση με το σύμπαν και το να κάνει
ο καθένας ό,τι θέλει, υπήρχαν και στις δυο φιλοσοφίες. Ο Ιν-
δουισμός διδάσκει ότι η Ντάρμα, η συμπεριφορά κάθε αν-
θρώπου, διαφέρει και πρέπει ο καθένας να την ανακαλύψει
μόνος του· δεν υπάρχει ηθικός νόμος που να ισχύει για ό-
λους. Ο Κρίσνα δίδαξε ότι ο καθένας μπορεί να τραβήξει ο-
ποιονδήποτε δρόμο - δηλ. να κάνει ό,τι θέλει - αλλά πάλι θα
φθάσει σε κείνο ν.
Ανακάλυψα ότι νεαροί κατά χιλιάδες σταματούσαν το
σχολείο τους όχι μόνο για να διεγείρονται με ναρκωτικά, αλ-
λά για να παίρνουν μαθήματα υπερβατικής αυτοσυγκέντρω-
σης και διάφορες άλλες μορφές Γιόγκα. Όλο το μυαλό τους
καταλήφθηκε από τον Ανατολικό μυστικισμό. Σχεδόν όλοι
άρχισαν να παραδέχονται τη μετενσάρκωση, πράγμα που
σκότωσε κάθε πίστη, στην ανάσταση του Χριστού' αυτά τα    187

δυο είναι τελείως αντίθετα. Αργά με μια αυξανόμενη αίσθη-
ση τρόμου βεβαιώθηκα ότι ο Σατανάς σχεδίαζε μια εισβολή
κατά της Δύσης με τον Ανατολικό μυστικισμό. Μπορούσα
να δω ότι λίγοι Χριστιανοί πραγματικά καταλάβαιναν το
σχέδιο του και ήσαν έτοιμοι να το πολεμήσουν. Μήπως ο
Θεός προετοίμαζε εμένα, έναν πρώην Ινδουιστή, να χτυπήσω
συναγερμό στα εκατομμύρια της Δύσης που δεχόντουσαν μια
ανατολική φιλοσοφία την οποία γνώριζα ότι ήταν ψεύτικη;
Άρχισα να προσεύχομαι θερμά γι' αυτό.
Ήταν φανερό ότι ο Θεός είχε ένα σχέδιο για μένα, παρόλο
που εγώ δεν καταλάβαινα ακόμη τη νέα κατεύθυνση που σύν-
τομα θα με οδηγούσε. Ήταν υπέροχο να βλέπω πάλι και πάλι
την πρόνοια του Θεού για τις ανάγκες μου, την αλάνθαστη ο-
δηγία Του και προστασία. Η πρώτη Χριστιανική ομιλία που
είχα ποτέ ακούσει ήταν για τον Καλό Ποιμένα του Ψαλμού
23* τώρα φαινόταν διατεθειμένος να μου δείξει ότι ήμουν ένα
από τα πρόβατα Του και στη   φροντίδα Του.
Κάποιο πρωί έπρεπε να πάω σχολείο για εξετάσεις, αλλά
δεν είχα χρήματα για το λεωφορείο και τον υπόγειο. Αφού
προσευχήθηκα γι' αυτή την ανάγκη όπως έκανα για όλα, πή-
γα στη στάση και στάθηκα στη γραμμή. Μόλις πριν έρθει το
λεωφορείο, μια γυναίκα ήρθε προς το μέρος μου και μου έβα-
λε στο χέρι ένα χαρτονόμισμα των πέντε λιρών, επιμένοντας
να το πάρω. Είχα οδηγήσει τον άνδρα της στον Χριστό πριν
μερικές εβδομάδες, και ήταν πολύ ευγνώμων. Όμως, δεν της
είχα δώσει καμιά αφορμή να υποπτευθεί ότι χρειαζόμουν
χρήματα. Μόνο ο Κύριος μπορούσε να της το είχε πει και
την έφερε εκεί ακριβώς στην ώρα που είχα την ανάγκη.
Ένα άλλο πρωί, καθώς έφευγα για το σχολείο, αισθάνθη-
κα ότι έπρεπε να γυρίσω στο δωμάτιο μου και να προσευχη-
θώ να με φυλάξει ο Θεός, πράγμα που έκανα. Αργότερα,
περιμένοντας στη σειρά, αισθάνθηκα την ανάγκη ξαφνικά
να ανέβω στο No 6 λεωφορείο που φόρτωνε εκείνη τη στι-
γμή, μολονότι το δικό μου No 52 λεωφορείο ήταν λίγα δευτε-
ρόλεπτα πίσω. Χωρίς να καταλαβαίνω γιατί, πήδηξα επάνω.
Το λεωφορείο είχε μόλις αρχίσει να κινείται όταν άκουσα
ένα φοβερό σκούξιμο από λάστιχα και κοίταξα πίσω για να
188      δω ένα ακυβέρνητο αυτοκίνητο να πέφτει πάνω στη γραμμή

των επιβατών που μόλις είχα αφήσει. Πηδώντας κάτω, προσ-
πάθησα να βοηθήσω. Ήταν τρομερό. Και θα έπρεπε να είμαι
ένας από τους νεκρούς ή βαριά τραυματισμένους. Παρά τη
λύπη μου γι' αυτούς ήμουν ευγνώμων στον Κύριο που μου έ-
σωσε τη ζωή. Ήταν φανερό ότι είχε δουλειά για μένα να κά-
νω. Την άλλη μέρα οι εφημερίδες ήσαν γεμάτες από περι-
γραφές για την τραγωδία - εφτά νεκροί και έξι βαριά τραυ-
ματισμένοι.
Παρακολουθούσα το Μπίλλυ Γκράχαμ στο ραδιόφωνο σε
κάθε δυνατή ευκαιρία και εύρισκα τα μηνύματα του πολύ
βοηθητικά. Νωρίς το 1970, άρχισε να αναγγέλει μια προσε-
χή σταυροφορία για την πόλη Ντόρτμουντ, της Γερμανίας,
που θα μετεδιδόταν από κλειστό κύκλωμα τηλεόρασης σε με-
γάλα στάδια σε τριάντα εννέα πόλεις - «από το Άμστερνταμ
στο Ζάγκρεμπ» - σε ένδεκα χώρες. Ο Δρ Γκράχαμ έκανε έκ-
κληση στους Χριστιανούς της Ευρώπης να ενωθούν στη με-
γάλη αυτή προσπάθεια. Καθώς προσευχόμουν στον Θεό να
προμηθεύσει τις χιλιάδες εργάτες που θα ήσαν απαραίτητοι,
αισθάνθηκα μια βαθιά πεποίθηση ότι η προσευχή μόνο δεν
ήταν αρκετή. Μήπως έπρεπε να σταματήσω το σχολείο και
να πάω στο Ντόρτμουντ; Αυτό δεν φαινόταν πολύ λογικό.
Ήμουν τώρα στο τρίτο έτος, και περίμενα με λαχτάρα να γί-
νω γιατρός.
Μνήμες μού ξανάρθαν από κείνες τις πρώτες και ενθου-
σιώδεις ημέρες όταν είχα γίνει Χριστιανός. Από την πρώτη
στιγμή ήθελα να πω στον κόσμο για τον Χριστό. Είχα πέσει
στα γόνατα ενώ ακόμα πήγαινα στο γυμνάσιο και φώναξα,
«Κύριε, επίτρεψέ μου να κηρύξω το Ευαγγέλιο σε ένα εκα-
τομμύριο ανθρώπους!» Είχε φανεί σαν μια προσευχή που δεν
ήταν δυνατόν να απαντηθεί γιατί δεν υπήρχαν τόσοι άνθρω-
ποι σε ολόκληρο το Τρινιδάδ, όμως είχα πραγματικά πιστέ-
ψει ότι ο Θεός θα μου την εκπλήρωνε. Όταν ο Oswald J. Smi-
th είχε συνάξεις στο Πορτ ο Σπαίην, τις είχα παρακολουθή-
σει, ενθυμούμενος το όνομα του από το φυλλάδιο που είχαν
αφήσει δίπλα στο κρεβάτι μου στο νοσοκομείο. Το τελευ-
ταίο βράδυ, είχε καλέσει όλους εκείνους που ήθελαν να αφιε-
ρωθούν σε συνεχή Χριστιανική -υπηρεσία να πάνε στο δω-
μάτιο της προσευχής-. Λίγοι άνθρωποι, αρκετά μεγάλης ηλι-

κίας, είχαν ανταποκριθεί. Είχαν αυτοί πολλά χρόνια να δια-
θέσουν για τον Κύριο;
«Πιστεύω υπάρχει ένας νέος εδώ που ο Θεός τον καλεί»,
είχε πει με θέρμη ο Δρ Σμιθ. «Ο Θεός θέλει να τον χρησιμο-
ποιήσει για να κερδίσει χιλιάδες στον Χριστό. Θα περιμέ-
νουμε άλλο ένα λεπτό γι' αυτόν».
Κανείς δεν είχε κινηθεί. Κύριε, είχα προσευχηθεί θερμώς,
δεν ξέρω αν είμαι αυτός ο νέος... αλλά θα ήθελα να γίνω] Ση-
κώθηκα και πήγα στο δωμάτιο της προσευχής. Όταν ο Δρ
Σμιθ είχε προσευχηθεί μαζί μου είχα πραγματικά αισθανθεί
ότι θα γινόμουν ένας ευαγγελιστής. Αλλά ήμουν τόσο νέος
τότε. Τώρα ήμουν είκοσι δύο χρόνων.
Έχοντας ακούσει την πρόσκληση του Μπίλλυ Γκράχαμ
μια αξιομνημόνευτη μέρα στο Λονδίνο, καθώς προσευχό-
μουν στον Θεό να προμηθεύσει τους τόσους εργάτες που θα
χρειάζονταν για τη σταυροφορία του Ντόρτμουντ, μου φά-
νηκε ότι άκουσα τον Κύριο να μου λέει, Ράμπι, τώρα έχει έλ-
θει η δική σου ώρα! Μέσα από την καρδιά μου τότε αποκρί-
θηκα: Ναι, Κύριε!
Αυτή η απόφαση επρόκειτο να αλλάξει όλη την πορεία
της ζωής μου, και όμως είχε παρθεί τόσο γρήγορα και τόσο
εύκολα. Είχα μάθει να Τον εμπιστεύομαι, και η καρδιά μου
είχε ειρήνη παρόλο που δεν ήξερα τι υπήρχε μπροστά μου.
Ήξερα μόνο ότι το θέμα είχε κλείσει μια για πάντα. Δεν θα
γινόμουν γιατρός - και ο πόνος που αισθάνθηκα παραιτούμε-
νος από αυτό αποζημιωνόταν με το πάρα πάνω γνωρίζοντας
ότι ο Καλός Ποιμένας θα με οδηγούσε στο κάθε βήμα, αν και
ένα βήμα κάθε φορά. Αυτή την ίδια νύχτα, είχα πάλι εκείνο
το όνειρο που ο Κύριος μου είχε δώσει λίγο μετά που έγινα
Χριστιανός. Στεκόμουν σε ένα θαλερό πράσινο λιβάδι με τον
Ιησού δίπλα μου. Παίρνοντας με από το χέρι, με οδήγησε
πάνω σε ένα λόφο με πυκνό χορτάρι. Όταν φθάσαμε στην
κορυφή, υπήρχαν χιλιάδες άνθρωποι στην, άλλη πλευρά κοι-
τάζοντας μας με προσμονή. Δείχνοντας τους, ο Ιησούς μου
είπε, «Κήρυξε!» Ξυπνώντας με αυτό το όνειρο, που ζωηρά
είχε αποτυπωθεί επάνω μου για δεύτερη φορά, αισθάνθηκα
ότι είχα την επιβεβαίωση που χρειαζόμουν για μια τόσο σο-
190   βαρή απόφαση.

«Πιστεύω πως ο Θεός με θέλει να πάω στη Γερμανία, να
βοηθήσω στη σταυροφορία του Μπίλλυ Γκράχαμ στο
Ντόρτμουντ», είπα στο θείο Κουμάρ αργότερα εκείνο το
πρωί. «Θα φύγω σε λίγες μέρες».
«Αλλά είναι ακριβώς στη μέση της χρονιάς!» αναφώνησε
με δυσπιστία. «Πόσον καιρό θα λείψεις;»
Πώς να του έλεγα ότι παρατούσα τα σχέδια μου να γίνω
γιατρός, όταν εκείνος ήταν τόσο ενθουσιασμένος μ' αυτό;
«Δεν είμαι σίγουρος», είπα, ελπίζοντας ότι δεν θα ρωτούσε
περισσότερα. Φάνηκε ικανοποιημένος. Θα ήταν πιο εύκολο
να του τα πω όλα αργότερα.
Έχοντας χαρίσει όλα μου τα ρούχα και ό,τι άλλο είχα ε-
κτός από μια αλλαξιά και λίγα βιβλία, είπα αντίο στο θείο
μου και το Λονδίνο και στην καριέρα που περίμενα ν' αρχίσω
εκεί. Με μια μικρή βαλίτσα που περιείχε όλα όσα είχα τώρα,
και χρήματα αρκετά, για μια μόλις εβδομάδα, πήρα το τραίνο
για το Ντόρτμουντ, χωρίς να γνωρίζω μια λέξη στα Γερμανι-
κά. Ούτε γνώριζα κανέναν σε ολόκληρη τη Γερμανία. Ήταν
σαν ένα μικρό παιδί που άρχιζε ένα μεγάλο ταξίδι και εμπι-
στευόταν όλες τις λεπτομέρειες στον πατέρα του.
Μολονότι αισθάνθηκα ζαλισμένος από όλες τις χιλιάδες
των ανθρώπων που περπατούσαν βιαστικά στους συνωστι-
σμένους δρόμους του Ντόρτμουντ μιλώντας μια άγνωστη σε
μένα γλώσσα εκείνο το πρωινό, ο Θεός με αγάπη με οδήγησε
ακριβώς μπροστά στα γραφεία της Σταυροφορίας του Γκρά-
χαμ, παρόλο που δεν ήξερα τη διεύθυνση. Στην είσοδο με υ-
ποδέχτηκε με τέλεια Αγγλικά ένας γελαστός Γερμανός με το
χέρι απλωμένο που φαινόταν σχεδόν σα να με περίμενε. «Κα-
λή μέρα! Έχεις έλθει από τη μακρινή Ινδία;»
«Μόνο από το Λονδίνο για την ώρα», απάντησα χαρούμε-
να, «μολονότι είμαι Ινδός - από το Τρινιδάδ».
«Πού μένεις;»
«Ήμουν στο ξενοδοχείο χθες βράδυ...»
«Ω, δεν μπορούμε να το επιτρέψουμε αυτό! Θα φροντίσω
να τακτοποιηθείς. Στο μεταξύ θα πάρουμε ένα καλό ζεστό
γεύμα σύντομα».
Με «τακτοποίησε» σε ένα όμορφο σπίτι δίπλα σε μια με-
γάλη εκκλησία, τη Μαρίενκίρχε. Οι οικοδεσπότες μου, οι

Κλίτσκες, δεν θα μπορούσαν να είναι πιο ευγενικοί. Γρήγο-
ρα ξέχασα ότι ήμουν ξένος σε ξένη χώρα.
Μια δεξίωση για το Μπίλλυ Γκράχαμ, που παρακολούθη-
σαν Χριστιανοί ηγέτες από όλη την Ευρώπη, έγινε σε μια
αίθουσα δίπλα από το σπίτι των Κλίτσκες. Από ευγένεια
προσκάλεσαν και μένα. Ανάμεσα σ' εκείνους τους καλοντυ-
μένους και πλούσιους Γερμανούς αισθάνθηκα αρκετά εκτός
χώρου με το μοναδικό μου κοστούμι, ένα φτηνό ανοιχτό κα-
φέ, φτιαγμένο για τροπικά κλίματα, αγορασμένο πριν από
χρόνια στο Τρινιδάδ. Αλλά, παρά την εμφάνιση μου, το γε-
γονός ότι ήμουν ο πρώτος πρώην Ινδουιστής που οι περισ-
σότεροι είχαν συναντήσει με έκανε να ξεχωρίζω αμέσως.
Πολλές προσκλήσεις μου δόθηκαν να επισκεφθώ εκκλησίες
σε όλη την Ευρώπη για να πω την ιστορία μου, πώς γνώρισα
τον Χριστό. Αυτό ήταν μεθυστικό για ένα χωριατόπαιδο
από το μικρό Τρινιδάδ, ιδιαίτερα όταν ο Δρ φον Στάιγκλιτς,
ένας από τους διοργανωτές των συναθροίσεων του Ντόρτ-
μουντ, με σύστησε στον Μπίλλυ Γκράχαμ.
«Ράμπι, κήρυξα το Ευαγγέλιο στη χώρα σου, όταν εσύ ή-
σουν μικρό παιδί», μου είπε ο μεγάλος ευαγγελιστής.
Αυτές οι λέξεις γύριζαν στο μυαλό μου για μέρες. Αυτός ο
άνθρωπος είχε κηρύξει το Ευαγγέλιο στη χώρα μου πριν α-
κόμα εγώ γίνω Χριστιανός, και ακόμα κήρυττε σε όλο τον
κόσμο. Ήταν δυνατό, με τη χάρη του Θεού, ότι κάποια μέρα
κι εγώ θα μπορούσα να κηρύξω τα καλά νέα της αγάπης του
Χριστού σε πολλές χώρες, ιδιαίτερα στην Ινδία; Αυτό μου
φαινόταν σχεδόν υπερβολικό να το ελπίζω.
Εκεί στο Ντόρτμουντ, όπως στο Αονδίνο, φαινόμουν να
ελκύομαι προς τους ναρκομανείς Χίππυς, και αυτοί να
ελκύονται προς εμένα. Πολλοί με πλησίασαν με ερωτήσεις
για τη σημασία της ζωής, την ύπαρξη του Θεού, και φαίνον-
ταν να σκέπτονται ότι λόγω του παρελθόντος μου στον Ιν-
δουισμό ίσως μπορούσα να τους βοηθήσω. Από τα χείλη
τους άκουσα καινούριες αποδείξεις ότι το LSD ήταν συχνά
το εισιτήριο για ένα Ανατολικό ταξίδι του μυαλού. Όπως οι
ναρκομανείς που συνάντησα στην Αγγλία, οι νεαροί που άρ-
χισα να συναντώ στη Γερμανία είχαν υιοθετήσει επίσης μια
192     Ινδουϊστική φιλοσοφία ζωής. Όμως έβλεπαν ότι αυτό δεν

απαντούσε τις βαθύτερες ερωτήσεις τους, και μου ζητούσαν
να τους βοηθήσω να βρουν την Αλήθεια.
Λόγω της προηγούμενης πείρας μου στην αυτοσυγκέντρω-
ση, μπορούσα να μιλάω ως γνώστης στους ναρκομανείς. Ό-
μως, άρχισα να αισθάνομαι την ανάγκη για κάποια καλή θεο-
λογική εκπαίδευση. Πάντα ήμουν εναντίον των σεμιναρίων,
επειδή νόμιζα ότι χρησιμοποιούσαν τη Βίβλο ως εγχειρίδιο
αντί γι' αυτό που ήξερα πως είναι, ο Λόγος του Θεού που μπο-
ρεί να αποκαλυφθεί μόνο από το Άγιο Πνεύμα. Αλλά ήξερα
ότι χρειαζόμουν μια συστηματική σειρά Βιβλικών μαθημά-
των, και άρχισα να ζητάω από τον Θεό οδηγία γι' αυτό το θέ-
μα.
Στη μέση της ομιλίας του την πρώτη βραδιά αυτών των συ-
ναθροίσεων, ο Μπίλλυ Γκράχαμ είπε ξαφνικά, «Θέλω να
προτρέψω πολλούς από σας τους νέους να πάτε σε ένα καλό
Βιβλικό Σχόλείο. Πάρτε σταθερές βάσεις να σας προετοιμά-
σουν για την εργασία που ο Θεός σας καλεί να κάνετε».
Σα να είχαν ειπωθεί μόνο για μένα, αυτές οι λέξεις μπήκαν
σαν βέλος στην καρδιά μου. Ακριβώς εκεί που καθόμουν έ-
κανα μια καινούρια αφιέρωση της ζωής μου στον Κύριο. Αρ-
γότερα, γονατίζοντας μόνος στο δωμάτιο μου, προσευχήθη-
κα, Κύριε, πάρε με και χρησιμοποίησε με. Δεν μπορώ ναΣου
ανταποδώσω τη χάρη για τη σωτηρία, αλλά θέλω να Σε υπηρε-
τήσω. Προετοίμασε με να κάνω κάτι αξιόλογο, που θα επη-
ρεάσει χιλιάδες για την αιωνιότητα. Χρησιμοποίησε με στη
μεγαλύτερη δυνατή έκταση. Το όνομα Βιβλικό Κολλέγιο του
Λονδίνου ήρθε στο νου μου καθαρά καθώς προσευχόμουν, με
τη βεβαιότητα ότι ο Θεός με ήθελε να πάω εκεί. Την άλλη
μέρα έγραψα για αίτηση.
Κατά τη διάρκεια αυτών των ημερών στο Ντόρτμουντ ά-
κουγα συχνά για ένα νέο σπουδαστή από το Βιβλικό Σχολείο
Μπραίηκ στη Βόρεια Γερμανία που πολλοί μου έλεγαν ότι
έπρεπε να συναντήσω. «Εσείς οι δύο έχετε το ίδιο όραμα και
την ίδια ώθηση», έλεγαν. Ο Χάιντς Στρούπλερ άκουγε το ί-
διο για μένα. Τελικά συναντηθήκαμε, αλλά κανείς από μας
δεν ήξερε τη γλώσσα του άλλου, έτσι περάσαμε μαζί λίγα
μόνο λεπτά της ώρας τότε. Άγνωστο σε μας τότε, ήταν σχέ-
διο Θεού να συνδεθούμε πολύ στην υπηρεσία του Κυρίου στα   193

194

επόμενα χρόνια. Θα είχαμε εκπλαγεί αν ξέραμε πού και πόσο
σύντομα οι δρόμοι μας θα διασταυρώνονταν πάλι.

18
ΠΕΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΖΟΥΜΕ
Ταξιδεύοντας μέσω της Ελβετίας και της Αυστρίας, ενώ ε-
πισκεπτόμουν φίλους που είχα συναντήσει στο Ντόρτμουντ,
βρέθηκα περικυκλωμένος από ομορφιά που υπερέβαινε ο,τι-
δήποτε είχα φανταστεί. Ήταν άνοιξη. Στο χαμηλότερο υ-
ψόμετρο τα δέντρα άρχισαν να πετάνε καινούρια βλαστάρια
και το χορτάρι άρχισε να πρασινίζει. Λουλούδια διαφόρων
ειδών και λαμπρών αποχρώσεων που ποτέ πριν δεν είχα δει
έκαναν επίδειξη των χρωμάτων τους στις γύρω λίμνες και τα
πάρκα. Και πάνω απ' όλα με άφωνη μεγαλοπρέπεια οι αιώ-
νιες Άλπεις κυριαρχούσαν σ' αυτόν τον ανθηρό παράδεισο
με το χειμωνιάτικο παγωμένο κάλυμμα, ακόμα κάνοντας την
άνοιξη να φαίνεται πιο γλυκιά. Ευγνώμων στον Θεό, Δη-
μιουργό και Μεγάλο Καλλιτέχνη, αισθανόμουν μερικές φο-
ρές ότι έπρεπε να εκραγώ σε δοξολογία βλέποντας αυτή τη
σκηνή.	.	195

Φτάνοντας στη Ζυρίχη, τραβηγμένος εκεί από τις ιστορίες
που είχα ακούσει για τους πολλούς ναρκομανείς που την εί-
χαν κάνει Μέκκα τους, βρήκα το δρόμο για μια διεύθυνση
που μου είχε δοθεί στο Ντόρτμουντ. Ήταν ένα γηροκομείο,
στο υπόγειο του οποίου έκαναν συναθροίσεις για Χίππυς.
Όταν έφτασα, ένας ηλικιωμένος αλλά πολύ δυναμικός άν-
τρας είχε Βιβλική συζήτηση στα Γερμανικά. Μετά τη συ-
νάθροιση ένας νέος με καλωσόρισε στα Αγγλικά.
«Είμαι ο Μάρτιν Χέντιγκερ», είπε με ένα φιλικό χαμόγελο
κοιτάζοντας τη βαλίτσα μου. «Ελπίζω δεν έχεις κανονίσει
πού θα μείνεις, γιατί θα ήθελα να μείνεις μαζί μας».
«Θα συμφωνήσουν κι οι γονείς σου;» ρώτησα.
«Θα τους καλέσω να τους πω ότι έρχεσαι. Θα ήθελαν να
μείνεις μαζί μας όσον καιρό μπορείς».
Οι Χέντιγκερς φάνηκαν τόσο καλοί και φιλόξενοι όσο και
οι Κλίτσκις. Τι ενθουσιώδες καλωσόρισμα μου έκαναν σ'
έναν ξένο από μια μακρινή χώρα! Πραγματικά μέσω αυτών αι-
σθάνθηκα την αγάπη του Χριστού, και σύντομα φώναξα τους
γονείς του Μάρτιν Μαμά και Μπαμπά όπως και εκείνος. Με
είχαν σαν παιδί τους.
Περίπου δυο εβδομάδες μετά την άφιξη μου στη Ζυρίχη, ο
Χάιντς Στρούπλερ έφτασε στην πόλη με τέσσερις άλλους
σπουδαστές του Βιβλικού Σχολείου Μπραίηκ και τη μνη-
στή του, την Αναλίζ. Είχαν έλθει και αυτοί στη Ζυρίχη να
εργαστούν ανάμεσα στους Χίππυς. Πόσο χάρηκα όταν έμαθα
ότι και ο Χάιντς μοιραζόταν το ενδιαφέρον μου γι' αυτά τα
νέα παιδιά που έμπαιναν στον Ανατολικό μυστικισμό μέσω
των ναρκωτικών. Ήταν και κείνος αποφασισμένος να στρα-
τολογήσει νεαρούς Χριστιανούς για παγκόσμιο ευαγγελι-
σμό - και αυτό, επίσης, ήταν ένα από τα ενδιαφέροντα μου.
«Τα καλοκαίρια όταν ήμουν στο Βιβλικό σχολείο είχα ερ-
γαστεί με την «Επιχείρηση Επιστράτευση», μου είπε ο Χάι-
ντς μέσω διερμηνέα χειρονομώντας με δύναμη καθώς μιλού-
σε. «Οργανώνουν νέους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να κη-
ρύττουν στους δρόμους, να πηγαίνουν από πόρτα σε πόρτα
πουλώντας Βίβλους και Χριστιανικά βιβλία και να βοηθή-
σουν τοπικές εκκλησίες να ευαγγελίσουν τις δικές τους χώ-
1%     Ρεζ· Τώρα που αποφοίτησα, θέλω να δώσω τη ζωή μου γι' αυ-

τό το σκοπό».
«Υπάρχει δουλειά για όλονς\» πρόσθεσε με τη βροντερή
φωνή που χρησιμοποιούσε όταν ήταν σε έξαψη - πράγμα
που όπως γρήγορα έμαθα ήταν μια μόνιμη κατάσταση. Μο-
λονότι είχε μια βαθιά αίσθηση ευθυμίας και μπορούσε ξα-
φνικά να εκραγεί σε γέλια, το πρόσωπο του Χάιντς γύριζε
γρήγορα στη συνηθισμένη σοβαρή έκφραση του που κατά
κάποιον τρόπο φαινόταν να ταιριάζει στα άτακτα ξανθά μαλ-
λιά του και στην κοντοκομμένη γενειάδα του. Σπανίως είχα
συναντήσει κάποιον με τόσο θερμό ενθουσιασμό και φλέ-
γοντα ζήλο για τον Χριστό.
«Δεν ήμουν πάντα έτσι», μου είπε ο Χάιντς. «Ξέρεις τους
Ελβετούς. Είμαστε αρκετά δύσκολοι να ζεσταθούμε ή να αρ-
χίσουμε κάτι. Αλλά όταν έγινα Χριστιανός πριν από λίγα
χρόνια ο Χριστός με άλλαξε τελείως - και θέλω όλος ο κό-
σμος να ξέρει τι ο Χριστός μπορεί να κάνει». Σ' αυτό το ση-
μείο χτύπησε τη γροθιά του στην ανοιχτή παλάμη του. «Ναι,
πραγματικά το πιστεύω! Πρέπει πρώτα να ξυπνήσουμε την
εκκλησία εδώ στην Ελβετία. Οι περισσότεροι από τους αν-
θρώπους που ονομάζονται Χριστιανοί δεν έχουν ποτέ ανα-
γεννηθεί. Επίτρεψέ μου να σου πω, ότι η Ευρώπη είναι ένας
πραγματικός ιεραποστολικός αγρός. Η Εκκλησία είναι πιο
δυνατή στην Αμερική - υπάρχει μεγαλύτερο ποσοστό θερ-
μών Χριστιανών εκεί - παρά στη Γερμανία ή τη Γαλλία ή
την Αυστρία».
Ο Χάιντς ήταν μεγάλος οργανωτής, ένας ενεργητικός άν-
θρωπος που ήθελε οι δουλειές να γίνονται χθες, όχι αύριο.
Αλλά δεν ήταν ο άνθρωπος που θα άρχιζε κάτι με ανθρώπινη
ενέργεια και ζήλο χωρίς να γνωρίζει το θέλημα του Θεού και
να βασίζεται στη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Εμείς οι ε-
πτά περάσαμε μια εβδομάδα σε προσευχή και νηστεία ζητών-
τας την οδηγία του Θεού. Στο τέλος αυτής της εβδομάδας εί-
μαστε σίγουροι ότι ο Κύριος μας ήθελε να αρχίσουμε με επι-
θετική δραστηριότητα μεταξύ εκείνων των στοιχείων της
κοινωνίας που οι εκκλησίες της Ζυρίχης κατά μεγάλο μέρος
αγνοούσαν. Συμφωνήσαμε όλοι να διαθέσουμε τους εαυτούς
μας κάτω από την αρχηγία της Επιχείρησης Επιστράτευση
σαν μια από τις ομάδες της. Τα μόνα εφόδια που είχαμε στην    197

αρχή, εκτός από την αγάπη που ο Χριστός είχε βάλει στην
καρδιά μας, ήταν ένα μικρό ποσό χρημάτων και ένα παλιό
Σίμκα που ανήκε στην Αναλίζ, η οποία ήταν τόσο αφιερω-
μένη στον Χριστό όσο και ο Χάιντς.
Σύντομα μάθαμε ότι δεν ήταν εύκολο να στρατολογήσεις
Χριστιανούς, νέους ή γέρους, να εργαστούν με την Επιχείρη-
ση Επιστράτευση. Λίγοι ήθελαν να αφήσουν τα άνετα σπίτια
τους και τις καλοπληρωμένες εργασίες τους. Ήταν πολύ πιο
εύκολο να πείσεις ένα πρώην ναρκομανή ή μια αλλαγμένη
πόρνη να γίνει ένας πραγματικός ακόλουθος του Χριστού,
παρά να ξυπνήσεις από το βαθύ ύπνο του κάποιον που μεγά-
λωσε μέσα στην εκκλησία. Είναι αλήθεια, εκείνες τις πρώτες
ημέρες είχαμε δυσκολία να μπαίνουμε στις εκκλησίες. Μερι-
κοί ποιμένες νόμιζαν ότι προσπαθούσαμε να κλέψουμε τους
νέους τους, επειδή πολλοί από αυτούς που έρχονταν σε επα-
φή μαζί μας έφευγαν για Βιβλικά σχολεία και ιεραποστολές.
Οι περισσότεροι ποιμένες, όμως, ήθελαν να ακούσουν με λί-
γα λόγια πώς γύρισα από τον Ινδουισμό στον Χριστό - αλλά
λίγοι Χριστιανοί ήθελαν να ακούσουν ο,τιδήποτε θα τάραζε
τον εύκολο τρόπο ζωής τους. Η ιστορία μου, βέβαια, πάντα
αυτό έκανε.
Από την αρχή στη Ζυρίχη άρχισα να εργάζομαι ημέρα και
νύχτα. Την ημέρα δυο ή τρεις από εμάς θα πηγαίναμε στις τα-
βέρνες και μέρη που σύχναζαν Χίππυς, προσπαθώντας να
πείσουμε αυτούς τους νέους να εγκαταλείψουν το πιοτό, τα
ναρκωτικά, και την ανηθικότητα, δίνοντας τους τα καλά νέα
ότι ο Χριστός θα τους έδινε τη δύναμη να το κάνουν εάν Τον
δεχόντουσαν. Σύντομα βρεθήκαμε σε επικοινωνία με πόρνες,
ομοφυλόφιλους, και εγκληματίες, γιατί οι ναρκομανείς συ-
χνά έκαναν εγκλήματα για να μπορούν να αγοράζουν τα ναρ-
κωτικά τους. Τι χαρά ήταν να βλέπεις κατεστραμμένες ζωές
να μεταμορφώνονται με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος.
Κάθε βράδυ, όταν μερικοί από τους νέους που είχαμε
συναντήσει στους δρόμους θα μαζεύονταν σ' εκείνο το υπό-
γειο, θα τους έλεγα πώς και γιατί είχα γίνει Χριστιανός και
το απλό μήνυμα του Ευαγγελίου. Ο Μάρτιν Χέντιγκερ ήταν
ο μεταφραστής μου. Όταν η συνάθροιση τελείωνε, μερικές
 φορές θα σπρώχναμε τα τραπέζια στον τοίχο και θα αφήναμε

τους Χίππυς να ξαπλώσουν στο πάτωμα, γιατί πολλοί από αυ-
τούς δεν είχαν πού να κοιμηθούν. Συχνά πέρναγα τη νύχτα ε-
κεί, κάποτε με 30 ή και περισσότερους από αυτούς. Ήταν μια
φοβερή εμπειρία αποπνικτικής δυσοσμίας - μερικοί δεν εί-
χαν κάνει μπάνιο για μήνες - και τρέλας καθώς κάποιος θα
είχε μια ξαφνική υποτροπή του LSD που είχε πάρει και θα έ-
χανε κάθε έλεγχο.
Για πολλούς από αυτούς τους νέους, η Ζυρίχη ήταν μόνο
ένας σύντομος σταθμός στο μονοπάτι των ναρκωτικών που
θα τους οδηγούσε μέσω Τουρκίας, Περσίας, Αφγανιστάν και
Πακιστάν στον τελικό προορισμό τους, που ήταν η ακτή
Γκόα της Ινδίας. Μερικοί έλπιζαν να μείνουν σε κάποιο Ιν-
δουϊστικό ναό και να σπουδάσουν κάτω από έναν Γκουρού*
άλλοι προτιμούσαν Ζεν ή άλλες μορφές Βουδδισμού. Το τε-
λικό αποτέλεσμα, όμως, θα ήταν το ίδιο· πίστη στην μετεν-
σάρκωση και την κατοχή του μυαλού τους από πονηρά
πνεύματα. Πολλοί ποτέ δεν θα γύριζαν από την Οδύσσεια
τους· θα πέθαιναν από υπερβολικές δόσεις ναρκωτικών και
αρρώστιες στο δρόμο. Ο παράδεισος που έψαχναν να βρουν
στην Ινδία θα αποδεικνυόταν ότι είναι ακριβώς η ίδια η πόρ-
τα της Κόλασης!
Αισθανόμουν μεγάλη ευθύνη καθώς κάθε βράδυ τους ομο-
λογούσα πώς ο Θεός με είχε σώσει από την ίδια σατανική α-
πάτη μέσα στην οποία αυτοί τώρα έπεφταν. Πώς προσπάθη-
σα να τους πείσω να ανοίξουν την καρδιά τους στον Χριστό!
Μερικοί ανταποκρίθηκαν, άλλοι όχι. Αλλά, όλοι φαίνονταν
γοητευμένοι να ακούν πώς και γιατί ένας θρησκευόμενος Ιν-
δουιστής είχε γίνει οπαδός του Ιησού, του Μεσσία. Πέρασα
τις μέρες και τις νύχτες μου μιλώντας με άτομα, συζητώντας
μαζί τους από τη Βίβλο και τις κοινές μας εμπειρίες, προσπα-
θώντας να τους εξηγήσω ότι ναρκωτικά και αυτοσυγκέντρω-
ση το μόνο που έκαναν ήταν να ανοίγουν το μυαλό τους στην
επιρροή των πονηρών πνευμάτων οι πιο όμορφες εμπειρίες
που θα μπορούσαν να έχουν με το LSD ή με την αυτοσυγκέν-
τρωση ήσαν δαιμονικά κόλπα, δελεάζοντας τους να πάνε
πιο βαθιά. Αλλά, δεν ήταν εύκολο να πείσεις εκείνους που
ήσαν ήδη πιασμένοι στην έξυπνη απάτη.
Υπήρξαν και πολλές λύπες. Ποτέ δεν θα ξεχάσω τον Πή-    199

τερ, ένα πανέξυπνο αγόρι από πλούσια οικογένεια που μι-
σούσε τον πατέρα του γιατί το μόνο που τον ένοιαζε ήταν οι
δουλειές, η επιτυχία, τα σπίτια, τα αυτοκίνητα, η ευχαρίστη-
ση. Ο Πήτερ ήξερε ότι υπήρχε στη ζωή κάτι περισσότερο
απ' αυτό, αλλά δεν ήταν περισσότερο αποφασισμένος να εγ-
καταλείψει τα ναρκωτικά και την ανηθικότητα από όσο κι ο
πατέρας του να αφήσει αυτά που τον ευχαριστούσαν. Ενώ
στην αρχή έλεγε ότι είναι άθεος, ο Πήτερ τελικά πείστηκε
από τις πολλές αποδείξεις ότι ο Θεός υπήρχε και ότι ο Ιη-
σούς Χριστός είναι ο Σωτήρας. Παρ' όλα αυτά, πάντα υποχω-
ρούσε όταν ερχόταν η στιγμή να κάνει την πραγματική α-
φιέρωση. Συζητούσα με λογικά επιχειρήματα με τον Πήτερ
ημέρα και νύχτα, προσπαθώντας να τον πείσω να δεχθεί τον
Χριστό.
Ένα βράδυ τον παρακάλεσα να μη αναβάλλει άλλο,
«Πήτερ, όλες οι διανοητικές αντιρρήσεις είναι μόνο δικαιο-
λογία», είπα. «Το πρόβλημα σου δεν είναι διανοητικό, αλλά
ηθικό. Γνωρίζεις την αλήθεια, και πρέπει να αποφασίσεις αν
θα την ακολουθήσεις ή όχι. Δεν μπορώ εγώ να αποφασίσω
για σένα. Αυτή τη στιγμή, χωρίς τον Χριστό, η ζωή σου δεν
έχει σκοπό ή νόημα. Πρέπει να αποφασίσεις αν θα πας σχο-
λείο ή όχι, αν θα δεχθείς μια εργασία, αν θα παίρνεις ναρκω-
τικά, αν θα αγαπάς ή θα μισείς... και επίσης θα πρέπει να απο-
φασίσεις αν θα δεχθείς ή θα αρνηθείς τον Χριστό. Είναι μια
απόφαση που δεν μπορείς να την αποφύγεις. Δεν υπάρχει ου-
δέτερο έδαφος. Αλλά εσύ πρέπει να αποφασίσεις».
Την άλλη μέρα ο Πήτερ φύτεψε μια σφαίρα στο κεφάλι
του και αυτοκτόνησε. Αυτά τα νέα δεν μπόρεσα σχεδόν να τα
αντέξω. Είχε αυτοκτονήσει επειδή του είχα μιλήσει έτσι; Ή-
ταν ο τρόπος που του μίλησα λανθασμένος; Μήπως έπρεπε
να σταματήσω να εργάζομαι ανάμεσα στους νεαρούς ναρκο-
μανείς; Απογοητεύτηκα τόσο, ώστε δεν μπορούσα να κηρύ-
ξω για αρκετές ημέρες. Ήμουν σε αγωνία, κυνηγημένος η-
μέρα και νύχτα από τη θύμηση της αυτοκτονίας του Πήτερ
και την πιθανότητα ότι κατά κάποιον τρόπο ήμουν εκείνος
που την συντόμευσε. Σιγά σιγά, όμως, μετά από πολλή προ-
σευχή, ο Κύριος μου έδειξε ότι είχα προσφέρει στον Πήτερ
200      τιΊ ^ωΐί< όχι το θάνατο. Όποιος αρνιόταν τον Χριστό διάλεγε

το θάνατο, χωρίς ακόμα να έχει φυτέψει μια σφαίρα στο κε-
φάλι του. Πολλοί κατέστρεφαν τους εαυτούς τους με ναρκω-
τικά, πιοτό, και σεξουαλικές διαστροφές. Αλλά πολλοί πάλι
διάλεγαν τη νέα ζωή με τον Χριστό. Δεν θα βοηθούσε κανένα
να παραμείνω άφωνος ή να δώσω τη λανθασμένη εντύπωση
ότι η απόφαση δεν ήταν επείγουσα.
Η καρδιά μου συνέχιζε να πονά στη θύμηση του Πήτερ.
Έβλεπα τη στοιχειωμένη έκφραση του να αντικατοπτρίζε-
ται στα πρόσωπα τόσων πολλών άλλων. Μπορούσε κανείς
να αισθανθεί τη δύναμη των πονηρών πνευμάτων στη ζωή
τους. Ήμουν σίγουρος ότι δαίμονες, σαν και αυτούς που εί-
χαν στοιχειώσει το σπίτι μας και είχαν κυριαρχήσει στη δι-
κή μου τη ζωή, είχαν επηρεάσει τον Πήτερ να καταστρέψει
τον εαυτό του. Είχε αφήσει τον εαυτό του στη δύναμη τους
όταν αρνήθηκε τον Χριστό. Οι αποδείξεις ότι δαιμονικές δυ-
νάμεις ενεργούσαν μέσω των ναρκωτικών και του Ανατολι-
κού μυστικισμού έπεφταν στην αντίληψη μου καθημερινά.
Αργά κάποιο βράδυ στεκόμουν με δυο φίλους έξω από την
πόρτα αυτού του υπογείου που χρησιμοποιούσαμε για τις συ-
ναθροίσεις. Ήταν άδειο εκείνη τη νύχτα* κανείς δεν κοιμό-
ταν εκεί. Προσπαθούσαμε να μιλήσουμε με ένα νεαρό ναρκο-
μανή ονομαζόμενο Ρέϋμοντ, που είχε προσπαθήσει να αυτο-
κτονήσει δυο φορές εκείνο το βράδυ και φαινόταν τελείως ε-
κτός εαυτού. Τρεις εβδομάδες πριν, τον είχα θερμά παρακι-
νήσει να εγκαταλείψει τα ναρκωτικά και να δεχθεί τον Χρι-
στό. Με είχε κοροϊδέψει τότε. Και τώρα καθώς μιλούσαμε
και οι τέσσερις, ο Ρέυμοντ ξαφνικά με τράβηξε μέσα στο υ-
πόγειο και κλείδωσε την πόρτα πριν καταλάβω τι συνέβηκε.
Ήταν πολύ πιο σωματώδης και δυνατός από μένα και ήμουν
αδύναμος να τον σταματήσω. Μέσα στο υπόγειο, με την πόρ-
τα κλειδωμένη, άρχισε να με στραγγαλίζει. Ενώ αυτός πίεζε
το λαιμό μου με όλη του την τρελή δύναμη, εγώ δεν αισθα-
νόμουν τίποτα. Ζαλισμένος από αυτό το θαύμα, οπισθοχώρη-
σε για λίγο. Έπιασα να ξεκλειδώσω την πόρτα, και ο Ρέυμο-
ντ πήδηξε πάνω μου σαν τίγρη.
«Είμαι ο Σατανάς!» φώναξε άγρια. «Ο Σατανάς είναι μέσα
μου!» Με πέταξε πάνω στην πόρτα και άρχισε να ψάχνει για
κάποιο όπλο. Σηκώνοντας μια μεγάλη, βαριά μποτίλια γε-    201

μάτη σιρόπι από αυτό που φτιάχναμε ποτά φρούτων, προχώ-
ρησε προς το μέρος μου, φωνάζοντας, «Είμαι ο Σατανάς!
Μη κουνιέσαι αλλιώς θα σπάσω την μποτίλια στη μούρη
σου!» Σήκωσε την μποτίλια πάνω από το κεφάλι του με το
χέρι τεντωμένο έτοιμος να την πετάξει.
Δεν υπήρχε καμιά αμφιβολία μέσα μου ότι ο Ρέυμοντ ήταν
κατειλημμένος από δαίμονες που είχαν μπει μέσα του με τη
χρήση ναρκωτικών, όπως εγώ μέσω της αυτοσυγκέντρωσης
είχα καταληφθεί από δαιμόνια, που μου είχαν δώσει την υπε-
ράνθρωπη δύναμη να στριφογυρίσω εκείνα τα βάρη σα μπα-
στούνι στο κεφάλι της θείας μου. Η μυϊκή δύναμη που τώρα
κατείχε ο Ρέυμοντ ήταν τρομερή. Αλλά ήξερα ότι η δύναμη
που αυτά τα πνεύματα είχαν πάνω μου κάποτε, είχε σπάσει τη
στιγμή που ο Χριστός μπήκε στην καρδιά μου.
«Αν είσαι ο Σατανάς», απάντησα σταθερά, «τότε δεν σε υ-
πακούω γιατί ανήκω στον Χριστό!» έκανα ένα βήμα προς το
μέρος του.
Αμέσως πέταξε τη μποτίλια με όλη του τη δύναμη. Την εί-
δα να έρχεται κατ' ευθείαν επάνω μου και φώναξα στον Ιη-
σού. Δεν είχα χρόνο ούτε να σκύψω. Τη μια στιγμή η μποτί-
λια ήταν έτοιμη να με χτυπήσει στο πρόσωπο και την άλλη
έσπασε με δύναμη στην πόρτα πίσω μου. Αισθάνθηκα τον
αέρα, και την είδα να παρεκκλίνει γύρω μου σα να είχε απο-
τραπεί από κάποια αόρατη ασπίδα.
«Ρέυμοντ, ο Ιησούς σε αγαπά και θέλει να σε βοηθήσει»,
του είπα, προχωρώντας σιγά προς το μέρος του. «Ο Ιησούς
είναι νικητής. Απαιτώ απαλλαγή για σένα στο όνομα του Κυ-
ρίου Ιησού Χριστού!»
Οι δαίμονες που ήταν μέσα του δεν μπορούσαν να υποφέ-
ρουν να ακούν το όνομα του Ιησού. Ο Ρέυμοντ έβαλε τα χέ-
ρια του πάνω από τα αυτιά του και άρχισε να τρέχει γύρω
από την αίθουσα φωνάζοντας, «Όχι! Όχι!» Τώρα μπόρεσα
να ξεκλειδώσω την πόρτα και να μπουν μέσα οι δυο φίλοι
μου. Καθώς έμπαιναν, ο Ρέυμοντ πήρε μια καρέκλα και τη
σήκωσε πάνω από το κεφάλι του για να μου σπάσει το κρα-
νίο.
«Στο όνομα του Ιησού, άφησε αυτή την καρέκλα!» Διέτα-
202     ξα· Η καρέκλα έπεσε στο πάτωμα πίσω του. Ήταν τώρα εντε-

λώς εκτός εαυτού. Άρπαξε μια βαριά φορητή θερμάστρα και
σημάδευε το κεφάλι μου όταν είπα πάλι, «στο Όνομα του Ιη-
σού, άφησε το κάτω!» Η θερμάστρα έπεσε από τα χέρια του.
Αρχίσαμε να προσευχόμαστε δυνατά, ζητώντας από τον
Θεό να δέσει τα πνεύματα που είχαν καταλάβει το Ρέυμοντ
και να τα βγάλει. Έτρεξε σε μια γωνιά και μαζεύτηκε εκεί
σαν ζώον, βγάζοντας παράξενους ήχους. Συνεχίσαμε να προ-
σευχόμαστε δυνατά στο όνομα του Ιησού Χριστού του Κυ-
ρίου. Ξαφνικά ο Ρέυμοντ φώναξε, «Ένα μαύρο πράγμα βγή-
κε από μέσα μου! Αλλά είναι ένα ακόμα!»
Συνεχίσαμε να διεκδικούμε τη νίκη στο όνομα του Κυρίου
Ιησού Χριστού. Τελικά ο Ρέυμοντ αναφώνησε, «Έφυγε! Έ-
φυγε!» Άρχισε να κλαίει σαν μωρό. «Σε παρακαλώ συγχώρε-
σε με, Κύριε», φώναξε, «για τα ναρκωτικά που έχω πάρει και
για την ομοφυλόφιλη ζωή που έχω ζήσει!» Προφανώς κέρδι-
ζε τα χρήματα για τα ναρκωτικά μέσω ομοφυλοφιλικών
πράξεων. Με τη χάρη του Θεού ο Ρέυμοντ έγινε ένας και-
νούριος άνθρωπος.
Οι μέθοδοι μας τάραξαν τους Χριστιανούς της Ζυρίχης.
«Οι Χριστιανοί λένε το έδαφος εδώ είναι πολύ σκληρό», μας
υπενθύμισε μια μέρα ο Χάιντς κλείνοντας το μάτι. «Ορισμέ-
νες εκκλησίες λένε ότι δεν μπορείς να κερδίσεις στον Χρι-
στό αυτούς τους Χίππυς και ναρκομανείς και ομοφυλόφι-
λους και πόρνες. Και η κρατική εκκλησία λέει ότι δεν είναι
απαραίτητο - αν είχαν βαπτισθεί μωρά και αφιερωθεί θα εί-
ναι στο τέλος εντάξει. Χα!» Εξερράγη με ένα σύντομο γέλιο.
«Αλλά ο Θεός μας έχει πει να βγούμε έξω στους δρόμους και
να τους κερδίσουμε στον Χριστό. Αένε ότι δεν μπορεί να γί-
νει. Κανείς εκτός από το Στρατό της Σωτηρίας δεν το κάνει
εδώ. Θα δούμε τι ο Θεός μπορεί να κάνει».
Καθημερινά βλέπαμε καινούριες αποδείξεις ότι «για τον
Θεό τα πάντα είναι δυνατά». Κηρύξαμε σε πλήθη που μερι-
κές φορές ήσαν εκατοντάδες άνθρωποι μπροστά από σιδηρο-
δρομικούς σταθμούς ή σε διασταυρώσεις δρόμων. Ήταν
πραγματικά ωραίο σ' αυτές τις ομιλίες να βλέπεις απαθείς
Ελβετούς να έρχονται μπροστά στην πρόσκληση, ποιος θέ-
λει να δεχθεί τον Χριστό. Γνωρίζαμε ότι δεν ήταν ο ζήλος
μας ή τα ταλέντα ή η αποφασιστικότητα μας, αλλά το Άγιο    203

Πνεύμα που εργαζόταν. Φαινόταν ότι είμαστε απλοί θεατές
που παρακολουθούσαμε μια επανάσταση να εκδηλώνεται.
Ένας σκληροτράχηλος Χίππυ που είχε μεταμορφωθεί από
τον Χριστό και ελευθερωθεί από τα ναρκωτικά έδειξε την ευ-
γνωμοσύνη του δίνοντας μας το παλιό του Φολκσβάγκεν. Έ-
κανε τόσο θόρυβο που το ονομάσαμε «κεραυνό», αλλά βοη-
θούσε πολύ στη δουλειά.
Όταν ένας από τους ηγέτες μεταξύ των ναρκομανών Χίπ-
πυς δέχτηκε τον Χριστό και βαφτίστηκε στη λίμνη, ήταν το
γεγονός σε όλη τη Ζυρίχη. Καθώς τα νέα άπλωναν, πολλοί
νέοι από διάφορες εκκλησίες προσφέρθηκαν να βοηθήσουν.
Μια νέα γυναίκα, που δέχθηκε τον Χριστό στην καρδιά της,
μας έδωσε όλα τα χρήματα που είχε στην τράπεζα από ευγνω-
μοσύνη, και τα χρησιμοποιήσαμε να προμηθευτούμε ένα με-
ταχειρισμένο μικρό λεωφορείο Φολκς - Βάγκεν. Μερικοί
νέοι ήλθαν από τις εκκλησίες τους από περιέργεια να δουν τι
συμβαίνει - και με καταστροφικά αποτελέσματα για μερι-
κούς. Εκείνοι των οποίων ο Χριστιανισμός δεν ήταν πραγμα-
τικός και προσωπικός συχνά προσηλυτίστηκαν από τους
Χίππυς στο δικό τους τρόπο ζωής· ναρκωτικά και μυστικι-
σμός και σεξουαλική ελευθερία και διαστροφές. Πόσο καθα-
ρά μπορούσαμε να δούμε την αλήθεια αυτού που ο Παύλος
είχε πει· «Αναλάβετε όλη την πανοπλία του Θεού... επειδή
δεν είναι η πάλη μας εναντίον εις σάρκα και αίμα, αλλά εναν-
τίον εις τας αρχάς, εναντίον εις τας εξουσίας, εναντίον εις
τους κοσμοκράτορας του σκότους του κόσμου τούτου».
Βρεθήκαμε σ' αυτή την πάλη ημέρα και νύχτα, και είδαμε
τόσες φαινομενικά απελπιστικές περιπτώσεις, ανθρώπων,
που ήσαν πραγματικά δεμένοι από τις δυνάμεις του σκότους,
να ελευθερώνονται και να μεταμορφώνονται από τον Χρι-
στό. Κανείς από εκείνους που άνοιξαν την καρδιά τους σ' αυ-
τόν δεν αφέθηκε στη σκλαβιά των παθών και των διαστρο-
φών που είχαν εξουσιάσει τη ζωή τους για χρόνια. Οι θεολο-
γικές διαφορές μεταξύ φιλελεύθερων και ευαγγελικών ήσαν
χωρίς σημασία. Βλέπαμε την καθημερινή απόδειξη στην
πραγματική ζωή ότι ο Ιησούς Χριστός είναι πραγματικά ο
μόνος δρόμος. Τίποτε άλλο δεν μπορούσε να φέρει την τέ-
204    λεία απαλλαγή που χρειαζόταν.

Όταν είχαμε κάψει τα είδωλα εκείνη την αξέχαστη μέρα,
είχα μόλις αρχίσει να καταλαβαίνω ότι ο Χριστός είχε πεθά-
νει όχι μόνο για να μπορέσω να λάβω συγχώρεση αλλά επί-
σης για να εξαφανίσει τον παλαιό Ράμπι και να μου δώσει
μια νέα ζωή. Σιγά σιγά αυτή η κατανόηση και η εμπειρία της
είχαν αυξηθεί. Μαζί με τον Χριστό είχα πεθάνει για όλα αυ-
τά που ήμουν πριν. Μέσω της Ανάστασης Του είχε έλθει να
ζήσει μέσα μου. Αυτό ήταν το μυστικό της καινούργιας μου
ζωής, και το έβλεπα να ισχύει τώρα σε πολλούς, οι οποίοι αλ-
λιώς θα ήσαν χωρίς ελπίδα.
Σταδιακά είχα αρχίσει να καταλαβαίνω ότι η νέα ζωή μέσα
από το θάνατο - μια νέα δημιουργία μέσω του θανάτου του
Χριστού και της Ανάστασης Του - ήταν το θέμα της Βίβλου
από τη Γένεση μέχρι την Αποκάλυψη, το μεγάλο σχέδιο για
το οποίο ο Θεός εργαζόταν από την πτώση του Αδάμ και της
Εύας. Ο Χριστός δεν είχε πεθάνει μόνο για να αποκαταστή-
σει τον χαμένο Παράδεισο της Εδέμ. Η ανθρώπινη φυλή θα
έπεφτε πάλι. Αλλά ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς
για να ζήσει μέσα μας, δημιουργώντας μια νέα φυλή αναγεν-
νημένων ανθρώπων των οποίων οι καρδιές θα γινόταν ο θρό-
νος Του, φέρνοντας το βασίλειο Του μέσα μας. Για μήνες εί-
χα συλλογισθεί πάνω στο εδάφιο 20 κεφάλαιο 2, της Επιστο-
λής προς Γαλατάς* «Σταυρώθηκα μαζί με τον Χριστό' ζω δε
όχι πλέον εγώ, αλλά ο Χριστός ζει μέσα μου». Πόσο αληθι-
νό είχα βρει ότι είναι!
Τα γραπτά ανθρώπων όπως των Άντριου Μάραιη,
Α.Γ.Τόζερ, και Όσγουαλντ Γ. Σμιθ ήσαν μεγάλη βοήθεια
στο να διευρύνω αυτή την έννοια. Μέσα από τα βιβλία τους
είδα πιο καθαρά από ποτέ τη διαφορά ανάμεσα στην αποχώ-
ρηση από τον κόσμο που προσπαθούσαν οι Βουδδιστές μο-
ναχοί και οι Ινδουιστές Γιόγκι και τη σταυρωμένη ζωή και α-
ναστάσιμη δύναμη διαθέσιμη στον πιστό μέσω του Χριστού.
Η καταστολή των φυσικών επιθυμιών που ο πατέρας μου είχε
χρησιμοποιήσει δεν ήταν ο σωστός δρόμος. Υπήρχε μόνο ο
δρόμος της νίκης κατά της αμαρτίας μέσω Ιησού Χριστού.
Το βρήκα εκφρασμένο τόσο καλά στα γραπτά του Τόζερ.

205

Έχουν υπάρξει εκείνοι που έχουν σκεφθεί ότι για να ξεφύγουν από το
δρόμο της αμαρτίας ήταν απαραίτητο να αποχωρήσουν από την κοι-
νωνία' έτσι αρνήθηκαν κάθε φυσική ανθρώπινη σχέση στον αγώνα
[τους] να απονεκρώσουν τη σάρκα.
... Δεν είναι γραφικό να πιστεύουμε ότι η παλιά Αδαμική φύση μπο-
ρεί να υποταχθεί με αυτό τον τρόπο... Δεν υποτάσσεται σε τίποτα λι-
γότερο από τονΣταυρό.
... Θέλουμε να σωθούμε αλλά επιμένουμε ότι ο Χριστός μόνο πρέπει
να πεθάνει... Παραμένουμε βασιλιάδες στο μικρό βασίλειο της Ψυ-
χής και φορούμε το φτηνό στέμμα με όλη την υπερηφάνεια ενός
Καίσαρα...
Εάν δεν πεθάνουμε, τότε... η ασταύρωτη σάρκα θα μας κλέψει την
καθαρότητα της καρδιάς, χαρακτήρα σαν του Χριστού, πνευματική ε-
νόραση, καρποφορία*.
Όσο περισσότερο πειραματιζόμουν τη ζωή του Χριστού μέ-
σα μου, τόσο πιο καθαρά μπορούσα να δω το λάθος που ο πα-
τέρας μου κι εγώ είχαμε κάνει. Η απάρνηση του εαυτού που
διδάσκεται στον Ανατολικό μυστικισμό όλων των ειδών ή-
ταν βασισμένη πάνω στην απατηλή πίστη ότι το μόνο πρό-
βλημα του ανθρώπου ήταν η λανθασμένη σκέψη και ότι το
μόνο που χρειαζόταν ήταν να «εννοήσει» ότι ήταν Θεός. Αλ-
λά αν πράγματι ήμουν Βράχμαν, τότε έπρεπε να το ήξερα από
την αρχή. Ποιο θα ήταν το κέρδος να «εννοήσω» για άλλη
μια φορά κάτι που ήδη γνώριζα και είχα ξεχάσει; Σίγουρα θα
το ξέχναγα πάλι. Αυτό δεν ήταν λύση αλλά ένα ψέμα του Σα-
τανά υπολογισμένο να τυφλώνει τους ανθρώπους στο γεγο-
νός ότι οι αμαρτίες τους έχουν χωρίσει αυτούς από τον Θεό.
Δεν μπορεί κανείς να λύσει ένα πρόβλημα απλώς με το να το
αρνηθεί. Ο θάνατος του Χριστού για τις αμαρτίες μας έδωσε
την πραγματική λύση· τη συγχώρεση που χρειαζόμαστε για
να ξανασυνδεθούμε με τον Θεό. Και η ανάσταση Του μας έ-
δωσε μια νέα ζωή που ποτέ δεν θα τελείωνε.
Άν είμαστε πρόθυμοι να πεθάνουμε μαζί με τον Χριστό,
δεχόμενοι το θάνατο του για μας, τότε μπορούσαμε πραγμα-
τικά να ζήσουμε - και μόνο τότε. Πόσο ευγνώμων ήμουν για-
τί με τον Χριστό είχα πεθάνει για όλες τις εγωιστικές μου φι-
λοδοξίες. Τώρα πια οι προσευχές μου δεν ήσαν παρακλήσεις
206      * ΑΓ  ΤΟΖΕΡ = Η ΡΙΖΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 1955, σελ. 65-66

προς τον Θεό να ευλογήσει τα σχέδια μου, αλλά ο τρόπος να
μάθω το θέλημα Του και να υποταχθώ σ' αυτό.
Πιστεύοντας ό,τι ο Λόγος του Θεού λέει, υποσχέθηκα να
μη επιτρέψω ποτέ ήττα στη Χριστιανική μου ζωή. Μπο-
ρούσα να δω τόσο καθαρά ότι ο Χριστός πέθανε στο σταυρό
για να μου δώσει τη νίκη.
Ένα εδάφιο που ο Κύριος μου έδωσε πάνω σ' αυτό με είχε
εντυπωσιάσει" «Σε όλα αυτά είμαστε περισσότερο από νικη-
τές μέσω εκείνου που μας αγάπησε». Το πίστεψα με όλη μου
την καρδιά.

207

19
ΝΕΑ ΖΩΗ
Η θεολογική εκπαίδευση που πήρα στο Βιβλικό Κολλέγιο
του Λονδίνου ήταν ανεκτίμητη. Δεν θα μπορούσα να εκπαι-
, δευσω άλλους χωρίς να είμαι εγώ ο ίδιος εκπαιδευμένος. Και
ήταν πολύ εμψυχωτικό να προσεύχεται κανείς και να σπου-
δάζει με νέους ανθρώπους από είκοσι πέντε χώρες που είχαν
αφιερώσει τη ζωή τους στην υπηρεσία του Χριστού. Κάθε
Σαθβατοκύριακο ήμουν απασχολημένος σ' ευαγγελισμό με
κάποια ομάδα του σχολείου σε περιοδεία. Τα δίδακτρα με
φαγητό και ύπνο ήσαν περίπου πεντακόσιες λίρες το χρόνο.
Κατά διαστήματα θα έπαιρνα μια αναφορά από το γραφείο
του σχολείου που έλεγε ότι τα χρήματα είχαν πληρωθεί για
λογαριασμό μου· και αυτό συνεχίστηκε όσον καιρό ήμουν
στο σχολείο. Ποτέ δεν έμαθα ποιοι ήσαν οι μυστικοί ευερ-
γέτες μου.
Όποτε είχαμε διακοπές - Χριστούγεννα, Πάσχα, και κα-
λοκαίρι - πήγαινα πίσω στη Ζυρίχη να βοηθήσω στη δου-
λειά εκεί. Το υπόγειο αυτού του γηροκομείου δόθηκε στην ο-
208     μάδα μας την άνοιξη του 1971.

Οι Χριστιανοί της Ζυρίχης, κυρίως οι ίδιοι νέοι τους ο-
ποίους εκπαιδεύαμε, έδιναν υλικά, χρόνο, και χρήμα να ανα-
καινίσουμε και να διακοσμήσουμε το μεγάλο δωμάτιο για να
το μετατρέψουμε σε Χριστιανικό καφενείο. Θέλαμε να το
κάνουμε όσο πιο καλό μπορούσαμε, ώστε περισσότεροι νέοι
να έρχονται και να ακούν για τον Χριστό. Μέχρι τότε περί-
που 150 πιστοί παρακολουθούσαν τάξεις μαθητείας που δίνα-
με, και μερικοί βοηθούσαν στη δουλειά. Όλοι σκεφθήκαμε
ότι έπρεπε να έχουμε ένα όνομα για το καφενείο. Το όνομα
που πήρε τις περισσότερες ψήφους ήταν «Νέα Ζωή». Δεν υ-
πήρχε πιο καλή περιγραφή του τι είχε συμβεί σε μένα, ή τη
μεταμόρφωση που βλέπαμε σε τόσους άλλους ναρκομανείς,
πόρνες, ομοφυλόφιλους, και εγκληματίες διαφόρων ειδών.
Πολλοί άλλοι που νόμιζαν ότι ήσαν Χριστιανοί, επειδή εί-
χαν μεγαλώσει μέσα σε κάποια εκκλησία και υπάκουαν
στους νόμους συναντούσαν το Χριστό προσωπικά, και αυ-
τοί επίσης άλλαζαν συμπεριφορά. Πήραμε αυτό το όνομα
για την εργασία μας - Αδελφότητα Νέα Ζωή - και με αυτό το
όνομα είμαστε γνωστοί σήμερα σε όλη την Ευρώπη. Χωρίς
να είμαστε πλέον κατ' ευθείαν συνδεδεμένοι με την Επιχεί-
ρηση Επιστράτευση, ακόμα συνεργαζόμαστε στενά μαζί της.
Υιοθετήσαμε μερικές αρχές που βγήκαν από προσευχή και
πείρα. Μια από τις πρώτες ήταν ότι ποτέ δεν θα ζητούσαμε
δωρεές, ποτέ δεν θα παίρναμε προσφορές στις συναθροίσεις
μας, και ποτέ δεν θα λέγαμε σε κανένα τις ανάγκες μας. Η εμ-
πιστοσύνη μας θα ήταν στον Θεό και όχι στους ανθρώπους.
Εάν παίρναμε βοήθεια από κάποιον, θέλαμε να είναι γιατί ο
Κύριος τον είχε παρακινήσει και όχι από κάποια έκκληση εκ
μέρους μας. Μια άλλη αρχή ήταν το κίνητρο μας να είναι
μόνο η αγάπη του Χριστού. Από αγάπη ο Θεός είχε δώσει
τον Γιο του, και επειδή μας αγάπησε ο Χριστός πέθανε για
τις αμαρτίες μας. Προσευχόμαστε στον Θεό να μας βοηθήσει
να κηρύξουμε τον Χριστό και να Τον υπηρετήσουμε από α-
γάπη, και όχι γιατί περιμέναμε κάποια αμοιβή στον Ουρανό.
Η δεύτερη επιστολή προς Τιμόθεο, Κεφ. Β', εδάφ. 2 εξέφρα-
ζε την τρίτη αρχή μας* «Και όσα άκουσες από εμένα διά πολ-
λών μαρτύρων, αυτά παράδωσε σε πιστούς ανθρώπους, που
θα μπορέσουν και άλλους να διδάξουν». Καταλάβαμε ότι ο    209

πρωταρχικός μας σκοπός ήταν να κάνουμε μαθητές οι οποίοι
με τη σειρά τους θα κέρδιζαν άλλους στον Χριστό και θα
τους εκπαίδευαν.
Από την αρχή καταλάβαμε ότι μια βασική ανάγκη ήταν
σταθερή Βιβλική διδασκαλία και εκπαίδευση στη Χριστια-
νική ζωή. Ήταν ανάγκη να γνωρίζουν οι καινούργιοι τι πί-
στευαν και γιατί. Ήταν σπουδαίο πράγμα ν' αρχίζει κανείς
τη Χριστιανική ζωή με μεγάλο ενθουσιασμό, αλλά ήταν κάτι
πιο σπουδαίο να αναπτύσσεται κάθε μέρα και πιο δυνατός
στην πίστη και να κερδίζει άλλους στον Χριστό. Η καινούρ-
για χαρά μπορούσε να κρατήσει για μέρες ή ακόμα εβδομά-
δες, αλλά όταν οι περιστάσεις γίνονταν δύσκολες και έρχον-
ταν αμφιβολίες και οι φίλοι προσπαθούσαν να τους τραβή-
ξουν πίσω στους παλιούς δρόμους, ο πειρασμός να έχουν λί-
γο ακόμα ελεύθερο σεξ ή ένα ακόμα μεθύσι από ναρκωτικά
μπορούσε να γίνει αβάστακτος. Χρειάζεται κανείς κάτι πο-
λύ περισσότερο από ενθουσιασμό για να περάσει μέσα από
τις πραγματικές δοκιμασίες και τις μάχες της ζωής. Δίναμε
έμφαση στο ότι ο Χριστός δεν είχε έρθει μόνο για να φέρει
τους ανθρώπους στον ουρανό, αλλά να αλλάξει τον τρόπο
που οι άνθρωποι ζουν πάνω στη γη, εδώ και τώρα* ότι περίμε-
νε από τους μαθητές του να τον υπακούουν, όχι μόνο να πι-
στεύουν σ' αυτόν. Κηρύτταμε αυτό που ο Χριστός είπε* «Και
όποιος δεν σηκώσει τον σταυρόν αυτού, και με ακολουθήσει,
δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Και δίναμε αυτό το μήνυ-
μα πεντακάθαρο.
Ο Χάιντς και η Αναλίζ, που είχαν παντρευτεί λίγο μετά
που ήλθαν στη Ζυρίχη, χρησιμοποιούσαν το μικρό διαμέρι-
σμα τους για «ευαγγελισμό με σπαγγέτι», προσκαλώντας
νέους από τους δρόμους για φαγητό και συζήτηση. Τελικά η
υπηρεσία αυτή απλώθηκε σε ένα τεράστιο παλιό σπίτι με
τέσσερα πατώματα και δέκα τέσσερα δωμάτια. Αυτό έγινε
βάση για την ομάδα και για εκατοντάδες Χίππυς που σταμα-
τούσαν εκεί για μια ή δυο ή τρεις νύχτες και άκουγαν για τον
Χριστό. Πολλοί παρατούσαν τα σχέδια τους να συνεχίσουν
το μονοπάτι των ναρκωτικών για την Ινδία και πήγαιναν πί-
σω να ζητήσουν συγγνώμη από γονείς που είχαν μισήσει, αλ-
 λά τώρα αγαπούσαν με την αγάπη του Χριστού. Και εκείνο

το παλιό σπίτι της Μορλιστράσσε, όπου το 1973 άρχισε το
πρώτο σεμινάριο οκτάμηνης εκπαίδευσης μαθητείας, ήταν
σύντομα πολύ μικρό. Το 1974, εκεί που κάποτε ήταν ένα με-
γάλο γηροκομείο, αρχίσαμε την πρώτη τάξη του τριετούς
φοιτήσεως Βιβλικού Σχολείου το οποίο έδινε έμφαση στην
πρακτική εξάσκηση. Διαλέγαμε τους σπουδαστές με πολλή
προσοχή, μετά από στενή παρακολούθηση στις καλοκαιρι-
νές αποστολές. Έτσι, σχεδόν όλοι ανέλαβαν πλήρη Χρι-
στιανική υπηρεσία. Τους έξι περίπου μήνες του τρίτου έτους
περνούσαν σε πρακτική ευαγγελιστική εργασία σε μια από
τις Ευρωπαϊκές πόλεις, όπου είχαμε εγκαταστήσει ομάδες.
Κάθε ομάδα εμπιστευόταν τον Κύριο για τις ανάγκες της και
οι δεσμοί με την Αδελφότητα Νέα Ζωή ήσαν πνευματικοί,
όχι οργανωτικοί. Το 1975 μετακομίσαμε σε μεγαλύτερα κτί-
ρια στο χωριό Βάτσενχάουζεν πάνω από τη Λίμνη Κονστάνς
στη βορειανατολική Ελβετία. Από το ύψος εκείνο απλώνον-
ταν πανοραμικά κάτω από μας μέρη της Γερμανίας και της
Αυστρίας και φυσικά της Ελβετίας.
Ολόκληρη η ομάδα μοιραζόταν το ενδιαφέρον μου να ε-
νεργήσουμε κατά της επιρροής του Ανατολικού μυστικι-
σμού που τώρα απλωνόταν τόσο γρήγορα στη Δύση. Από
τότε που έγινα Χριστιανός είχα δει το μέσο Δυτικό μυαλό να
παίρνει ένα βαθύ Ανατολικό προσανατολισμό. Η επιρροή
τέτοιων Γκουρού των ναρκωτικών όπως ο Τίμοθυ Λήρυ, ο
Άλαν Γουάτς, και ο Άλλεν Γκίνσμπεργκ είναι τόσο Ιν-
δουϊστική, ώστε συγχωνεύουν και συμπληρώνουν τις διδα-
σκαλίες των Ινδουιστών Γκουρού όπως του Μουκτανάντα,
του Μαχαράτζ Τζι, και του Μαχαρίσι Μαχές Γιόγκι. Αυτή η
νέα συναίσθηση που γεννήθηκε από τη συγχώνευση ναρκω-
τικών και μυστικισμού έχει κατά μεγάλο μέρος καταλάβει τη
σκέψη στα πανεπιστήμια, τη συζήτηση στις λέσχες και στα
πάρτυ, τον κινηματογράφο, και την τηλεόραση. Όταν επι-
σκέφθηκα το παγκόσμιο κέντρο του Μαχαρίσι όχι μακριά
από το Βάτσενχάουζεν λίγο μετά που είχε εμφανισθεί στην
«εκπομπή του Μερβ Γκρίφιν», μου είπαν ότι ένα εκατομμύ-
ριο Αμερικανοί στράφηκαν στον Υπερβατικό Διαλογισμό
σαν αποτέλεσμα αυτού του προγράματος. Ο Υ.Δ. είναι κα-
μουφλαρισμένος Ινδουισμός απατηλά περιγραφόμενος με ε-   211

πΐστημονικούς όρους και αρνούμενος τη θρησκευτική του
φύση για να εξαπατήσει τους Δυτικούς.
Επειδή αισθανόμουν μια ευθύνη να φανερώσω τέτοια ε-
σκεμμένα και έξυπνα ψέματα, άρχισα να μιλάω πιο ανοιχτά
σε δημόσιες συζητήσεις για να προειδοποιώ εκείνους που
τους τραβούσε η Γιόγκα, η αυτοσυγκέντρωση και άλλες μορ-
φές Ανατολικού μυστικισμού για την σατανική παγίδα στην
οποία έπεφταν. Προσκλήσεις άρχισαν να έρχονται για να μι-
λήσω σε πανεπιστήμια πάνω στο θέμα σύγκριση θρησκειών
ή να αντιπαραβάλω τον Ινδουισμό με το Χριστιανισμό. Στο
κάτω κάτω, τα είχα ζήσει και τα δυο. Σύντομα έπαιρνα προσ-
κλήσεις να μιλήσω σε πολλές χώρες. Δεν ήταν πλέον δυνα-
τό να περιοριστώ στην Ευρώπη.
Ενώ βρισκόμουν στο Ισραήλ στη μέση μιας περιοδείας σε
πολλές χώρες κατά το τέλος του 1972, αισθάνθηκα να οδη-
γούμαι, μέσω της προσευχής, να πετάξω στο Τρινιδάδ για
την πρώτη μου επίσκεψη εκεί, από τότε που έφυγα για το
Λονδίνο. Μολονότι τα εισιτήρια είχαν εξαντληθεί και είχαν
καταστάσεις αναμονής λόγω της μεγάλης εορταστικής κίνη-
σης, με τη χάρη του Θεού, βρήκα μια θέση από το Τέλ Αβίβ
στο Λονδίνο και μετά από εκεί για το Πορτ ο Σπαίην χωρίς
καθυστερήσεις. Ένας φίλος βρέθηκε στο αεροδρόμιο όταν
προσγειωθήκαμε και με μετέφερε στο παλιό σπίτι. Φαινόταν
σαν ένα θαύμα όταν ανέβηκα τις σκάλες και μπήκα στο σα-
λόνι περίπου στις 12 παρά τέταρτο. Ήταν παραμονή Χρι-
στουγέννων.
«Ράμπι! Αυτό είναι ενα δώρο από τον Θεό!» αναφώνησε η
Μα. «Τον παρακαλούσα να σε στείλει εδώ για τα Χριστού-
γεννα». Τι συνάντηση είχαμε μετά από έξι χρόνια!
Η Μα γερνούσε και φαινόταν πολύ πιο αδύνατη από τότε
που είχα φύγει, αλλά ακόμα δοξολογούσε τον Θεό και ήταν
μια μαρτυρία για τον Χριστό. Περάσαμε πολλές όμορφες ώ-
ρες σε προσευχή και συζητώντας μαζί για το Λόγο του Θεού,
ενθυμούμενοι εκείνες τις πρώτες ημέρες όταν είχαμε γίνει
Χριστιανοί. Μετά από τόσα χρόνια ακόμα δεν μπορούσαμε
να ξεπεράσουμε το θαυμασμό για την αλλαγή που ο Χριστός
είχε κάνει στην οικογένεια μας και στην ατομική ζωή του κα-
212     θενός μας. Ήταν μεγάλη χαρά να βλέπω παλιούς φίλους,

Χριστιανούς και Ινδουιστές, και είχα το προνόμιο να κηρύ-
ξω το Ευαγγέλιο σε ολόκληρο το Τρινιδάδ.
Σύντομα μετά την επιστροφή μου στην Ευρώπη ήρθαν νέα
ότι η Μα ήταν σοβαρά άρρωστη. Κράτησε λίγες εβδομάδες,
φάνηκε προς στιγμήν να συνέρχεται, και μετά μάθαμε ότι έ-
φυγε για να είναι με τον Κύριο. Στην κηδεία δεν υπήρχε ο δυ-
νατός θρήνος που είχε συνοδεύσει τους θανάτους του Νόνα
και του πατέρα μου και που πάντα σημάδευε το θάνατο ενός
Ινδουιστή. Γνωρίζαμε ότι η ψυχή της ήταν τώρα πλέον με
τον Χριστό σε μια νέα διάσταση ζωής στον Ουρανό, όχι με-
τενσαρκωμένο σε κάποιο άλλο σώμα για να αρχίσει ένα α-
κόμα γύρο πόνου και θλίψης εδώ στη γη. Θα ξανάβλεπα τη
Μα κάποια μέρα στον ερχομό του Χριστού, και αυτό μπορεί
να είναι οποιαδήποτε στιγμή - όλα τα σημεία το δείχνουν. Εν
τω μεταξύ, ήμουν ευγνώμων στον Θεό που μου έδωσε αυτή
την τελευταία συνάντηση με τη Μα πριν την πάρει από ανά-
μεσα μας. Η μνήμη της ζωής του Χριστού που έζησε και οι
πολλές ώρες προσευχής που πέρασε στα γόνατα θα παρέμε-
ναν μια πρόκληση και έμπνευση για μένα στο να συνεχίσω
να υπηρετώ τον Χριστό μ' όλη μου την καρδιά, όπως ακριβώς
εκείνη με είχε προτρέψει, για μια ακόμα φορά, να κάνω, κα-
τά τις τελευταίες μέρες που είμαστε μαζί.
Το χειμώνα του 1975 ένα από τα όνειρα μου πραγματο-
ποιήθηκε επί τέλους. Πέντε από το προσωπικό μας και δέκα
οχτώ σπουδαστές πήγαμε στην πρώτη μας εκπαιδευτική απο-
στολή στην Ανατολή. Ένας από τους σκοπούς μας ήταν να
εκπαιδεύσουμε νέους να πάνε σε χώρες όπως το Πακιστάν
και η Ινδία να μεταφέρουν το μήνυμα του Χριστού. Προσ-
φέρουμε υποτροφίες σε εκλεκτούς σπουδαστές που θα δίνουν
τη μαρτυρία τους για τον Χριστό ενώ φοιτούν σε πανεπιστή-
μια στην Ινδία, το Μπαγκλαντές, το Πακιστάν, το Αφγανι-
στάν, το Νεπάλ. Ένας από τους στόχους αυτού του ταξιδιού
ήταν να έχουμε επαφές γι' αυτό το πρόγραμμα.
Στη Γιουγκοσλαβία σταμάτησαν δυο από τα τρία λεωφο-
ρεία και συνέλαβαν τους επιβάτες για διανομή χριστιανικών
φυλλαδίων. Μετά από μερικές ώρες αφέθηκαν ελεύθεροι και
συνεχίσαμε προς την Ανατολή. Περνώντας την Τουρκία εί-
χαμε τη χαρά να κηρύξουμε για πρώτη φορά σε Μουσουλμα-     213

νική χώρα και είδαμε μερικούς Μουσουλμάνους να δέχονται
τον Χριστό. Στην Κωνσταντινούπολη ήταν μεγάλη ενθάρ-
ρυνση να μείνουμε στο σπίτι ενός νεαρού ζεύγους που είχαν
γίνει Χριστιανοί στη Ζυρίχη πριν από τρία χρόνια, και να
δούμε ότι ακόμα υπηρετούσαν τον Κύριο τους και αύξαναν
στην πίστη. Ο νεαρός ανήκε σε μια από τις πιο πλούσιες οι-
κογένειες της Τουρκίας. Είχε ζήσει σαν ελεύθερος με μια
Γαλλίδα στην Ελβετία, και οι δυο με ναρκωτικά, όταν τους
μίλησα για το Ευαγγέλιο στο κέντρο μας στη Ζυρίχη μόλις
πριν φύγουμε για τη σταυροφορία του Μονάχου κατά τους
Ολυμπιακούς Αγώνες το 1972. Και οι δυο προσευχήθηκαν
και δέχθηκαν τον Χριστό. Όταν ο πατέρας του απείλησε να
τον αποκληρώσει - είχε απαντήσει ότι ο Χριστός άξιζε πε-
ρισσότερο από όλον τον κόσμο. Οι δυο τους είχαν παντρευ-
τεί και τώρα κέρδιζαν κι άλλους στον Χριστό στην Τουρκία.
Στο Πακιστάν είδαμε καλή ανταπόκριση προς το Ευαγγέ-
λιο. Οι μεταφραστές μου στις συναθροίσεις ήσαν δυο νεα-
ροί Ελβετοί. Πριν μερικά χρόνια, είχαν ακολουθήσει το μο-
νοπάτι των ναρκωτικών για την Ινδία, πέφτοντας βαθιά μέσα
στα ναρκωτικά και τον Ανατολικό μυστικισμό. Κατά θαυμα-
στό τρόπο ο Θεός τους είχε αγγίξει ενώ ζούσαν στο Πακι-
στάν, όπου και οι δύο δέχτηκαν τον Χριστό. Επιστρέφοντας
στην Ελβετία, είχαν έλθει στο σχολείο μαθητείας, και σ' αυ-
τό το ταξίδι μπορούσαν να μεταφράζουν τις ομιλίες μου στη
γλώσσα Ουρδού, καθώς κήρυττα σε ολόκληρο Πακιστάν.
Έλλειψη χρόνου ανάγκασε την υπόλοιπη ομάδα να επι-
στρέψει πίσω στην Ελβετία. Είχα συνεχίσει προς την Ινδία,
θέλοντας να κάνω κι άλλες επαφές και μερικά ακόμα κηρύ-
γματα πριν επισκεφθώ τη μητέρα μου κοντά στη Βομβάη, ό-
που ζούσε στο ναό του Γκουρού της. Δεν υπήρξε πρόβλημα
μπαίνοντας στο Πακιστάν, αλλά όταν προσπάθησα να βγω
είχα συλληφθεί, όπως έχω ήδη περιγράψει. Βέβαιοι ότι εί-
χαν πιάσει ένα μεγάλο ψάρι στα δίχτυα τους - δεν είναι καθη-
μερινό το να πιάνουν έναν κατάσκοπο - οι αξιωματικοί των
συνόρων έστειλαν μήνυμα στο αρχηγείο στη Λαχώρη. Ο ί-
διος ο αρχηγός θα ήθελε να με ανακρίνει περισσότερο πριν
με ξεφορτωθούν με συνοπτική διαδικασία όπως έπρεπε σε έ-
214     ναν Ινδό κατάσκοπο.

Εκτός από τον οπλισμένο φύλακα έξω από την πόρτα, με
άφησαν μόνο μου, ενώ όλοι περιμέναμε την άφιξη του Αρχη-
γού. Μου είχαν πει ότι ήταν ένας πολύ άγιος άνθρωπος, κά-
ποιος που είχε κάνει τρία προσκυνήματα στη Μέκκα. Πώς
αυτό τον αξίωνε να είναι ο αρχηγός της αστυνομίας στη Λα-
χώρη δεν ήξερα, αλλά δεν θα βοηθούσε τη θέση μου ακόμα
και αν το ήξερα. Ένας ευλαβής Μουσουλμάνος δεν θα ήταν
πιο επιεικής για ένα Χριστιανό από έναν Ινδουιστή, όμως η
μόνη μου ελπίδα ήταν να πείσω τον Αρχηγό ότι ήμουν Χρι-
στιανός. Επί πλέον, είχα πάρει την απόφαση να ομολογώ τον
Χριστό σε όποιον μπορούσα.
Αυτές τις τρεις ώρες που πέρασα φρουρούμενος μόνος μέ-
σα στο μικρό δωμάτιο, ένα πλήθος αναμνήσεων πέρασαν
από μπροστά μου. Δεν είχα μετανοιώσει που ήλθα στο Πακι-
στάν. Εάν, με το να βρεθώ εκεί, ένας μόνο είχε δεχτεί τον
Χριστό και είχε πάρει συγχώρεση αμαρτιών και αιώνια ζωή,
τότε άξιζε με το παραπάνω. Όμως, πολλοί είχαν δεχτεί τον
Χριστό. Ίσως δεν θα μπορούσα να πείσω τον Αρχηγό ότι δεν
ήμουν κατάσκοπος ή Ινδουιστής. Οι άλλοι αξιωματούχοι εί-
χαν πεισθεί ότι έ\εγα ψέματα. Πόσο μισούσαν τους Ινδουι-
στές! Γι' αυτούς ο θάνατος μου θα ήταν μια μερική εκδίκηση
για τους χιλιάδες Μουσουλμάνους που είχαν δολοφονηθεί
από τους Ινδουιστές. Και πιστεύοντας ότι ήμουν ένας Ινδός
κατάσκοπος θα έκανε την εκδίκηση πιο γλυκιά.
Δεν υπάρχει καλύτερος καιρός να δοκιμάσεις την πίστη
κάποιου από το να βρεθεί αντιμέτωπος με πιθανό θάνατο, και
τώρα ήμουν πιο βέβαιος από ποτέ ότι ο Χριστός με αγαπούσε
και ότι ο φυσικός θάνατος δεν μπορούσε παρά να οδηγήσει
την ψυχή μου στην παρουσία Του, όπου η Μα είχε ήδη προη-
γηθεί. Η καρδιά μου ήταν γεμάτη χαρά καθώς συλλογιζό-
μουν όλα όσα ο Χριστός είχε κάνει στη ζωή μου και τους
πολλούς άλλους τους οποίους είχα δει να μεταμορφώνονται
μέσω της πίστης σ' Εκείνον. Ήμουν στα χέρια του Θεού, επι-
θυμώντας μόνο το θέλημα Του και ο,τιδήποτε θα ήταν για τη
δόξα Του, ενθυμούμενος την επιθυμία του Παύλου που εκ-
φράστηκε από τη φυλακή ότι «ο Χριστός θα μεγαλυνθεί εις
το σώμα μου, είτε δια ζωής ή δια θανάτου». Σκέφθηκα τα γρα-
πτά του Τόζερ - ένα από τα βιβλία του ήταν στη βαλίτσα μου    215

- και το δεύτερο κεφάλαιο προς Γαλάτες, εδ. 20, πάνω στο ο-
ποίο είχα σκεφθεί για τόσα χρόνια. «Μαζί με τον Χριστό
έχω σταυρωθεί* τώρα ζω όχι πλέον εγώ, αλλά ο Χριστός ζει
μέσα μου». Είχα ήδη πεθάνει με τον Χριστό, έτσι ο θάνατος
δεν μπορούσε να με αγγίξει. Δεν φοβόμουν τους ανθρώπους.
«Γιατί κατασκοπεύεις εδώ στη χώρα μας;» ήταν ο μόνος
χαιρετισμός που ο Αρχηγός μού έδωσε, όταν τελικά έφθασε.
«Αλλά δεν είμαι κατάσκοπος», διαμαρτυρήθηκα. «Δεν θα
το έκανα αυτό».
Φαινόταν να διασκεδάζει. «Δεν θα το έκανες; Γιατί όχι;»
«Επειδή είμαι Χριστιανός».
«Εσύ Χριστιανός; Δεν είναι αυτό το διαβατήριο σου;» ρώ-
τησε δείχνοντας το πάνω στο γραφείο μπροστά του. «Μαχα-
ράτζ δεν είναι Χριστιανικό όνομα, όπως και να το κάνεις».
Το βλέμμα του μου έλεγε ότι ήταν προσβολή στη νοημοσύνη
του να φαντάζομαι ότι θα πίστευε ένα τέτοιο φανταστικό ψέ-
μα.
«Ναι, το όνομα μου είναι Μαχαράτζ, αλλά είμαι Χριστια-
νός», επέμεινα.
«Απόδειξε το». Χαμογελούσε τώρα σα να απολάμβανε ένα
μυστικό αστείο.
Με αιφνιδίασε. Ποτέ δεν το είχα σκεφθεί πριν. Πώς θα
μπορούσα ποτέ να αποδείξω τι πίστευα μέσα στην καρδιά
μου; Δεν υπήρχε κανείς που να με ξέρει εδώ, ούτε μάρτυρες
να μα ρτυ ρή σου ν για τη ζωή μου...
«Είσαστε Μουσουλμάνος;» ρώτησα με σεβασμό.
«Ναι, είμαι».
«Μπορείτε να αποδείξετε ότι είσαστε Μουσουλμάνος;»
Σίγουρα θα έβλεπε πόσο απόλυτα παράλογος γινόταν.
«Γιατί θα έπρεπε να το κάνω;» μου απάντησε. «Δεν είμαι
εγώ ο κατάσκοπος!»
«Αλλά ούτε εγώ είμαι κατάσκοπος!»
«Τότε απόδειξε ότι είσαι Χριστιανός!» Χαμογέλασε πάλι.
«Βλέπετε», είπα ανοίγοντας το χαρτοφύλακα μου, «εδώ
είναι η Βίβλος μου. Ένας Ινδουιστής θα κράταγε τη Βίβλο;»
Γέλασε. «Ένας έξυπνος κατάσκοπος, ναι!»
Άρχισα να γυρίζω τις σελίδες κάτω από τη μύτη του. «Αλ-
216     λά κοιτάχτε, κύριε, βλέπετε πως είναι όλα υπογραμμισμένα,

σελίδα με σελίδα, τα εδάφια που έχουν κάποια σημασία για
μένα...»
«Οποιοσδήποτε κατάσκοπος θα έκανε το ίδιο».
Έψαξα πάλι το χαρτοφύλακα μου. «Έχω εδώ άλλα Χρι-
στιανικά βιβλία... και κοιτάχτε αυτά τα γράμματα από αν-
θρώπους που οδήγησα στο Χριστό, διαβάστε τι λένε».
Κούνησε το χέρι του χωρίς να ρίξει μια ματιά στις τελευ-
ταίες μου «αποδείξεις». «Νομίζεις ότι είμαι βλάκας; Εύκολη
απομίμηση, όλα αυτά».
Ήμουν ζαλισμένος. Δεν υπήρχε τρόπος να «αποδείξω» ότι
ήμουν Χριστιανός. Τότε σκέφθηκα κάτι άλλο. «Έχω μια α-
κόμη απόδειξη», είπα, πιάνοντας το χαρτοφύλακα μου για
τελευταία φορά. «Εάν και αυτό δεν σας πείσει... Είναι χειρό-
γραφο, η ιστορία της ζωής μου». Το ακούμπησα πάνω στο
γραφείο μπροστά του. «Λέει τα πάντα* τη ζωή μου σαν Ιν-
δουιστής και πώς έγινα οπαδός του Ιησού, του Μεσσία. Κα-
νένας κατάσκοπος δεν θα σκεπτόταν να υποκριθεί κάτι σαν
αυτό... όχι τόσες πολλές σελίδες!»
Ρίχνοντας μου μια ματιά δυσπιστίας, άνοιξε το χειρόγρα-
φο και άρχισε να διαβάζει. Ήταν η τελευταία μου ελπίδα.
Καθώς γύριζε σελίδα μετά από σελίδα, προσευχόμουν και
παρακολουθούσα την έκφραση του. Στο κεφάλαιο 14, «Ο
Θάνατος ενός Γκουρού» - τίποτε άλλο δεν είχε γραφεί μετά
από αυτό μέχρι τότε - άρχισε να διαβάζει πιο αργά, προφα-
νώς απορροφημένος στην ιστορία του πώς είχα δώσει την
καρδιά μου στον Χριστό. Κοντά στο τέλος, καθώς διάβαζε
πώς σπάσαμε και κάψαμε τα είδωλα, έκανε ένα ήχο επιδοκι-
μασίας και κούνησε το κεφάλι του. Το Κοράνι καταδικάζει
την ειδωλολατρεία, και οι Μουσουλμάνοι είχαν καταστρέ-
ψει πολλά Ινδουϊστικά είδωλα και ναούς όταν κατέκτησαν
την Ινδία αιώνες πριν. Σιγά και προσεκτικά διάβασε το κε-
φάλαιο πάλι. Μετά μου έδωσε το χειρόγραφο πίσω.
«Με έπεισες ότι είσαι Χριστιανός», είπε, χωρίς η έκφρα-
ση του προσώπου του να μαλακώσει καθόλου. «Αλλά τι έκα-
νες στη χώρα μας;»
Πώς να απαντούσα σ' αυτό; Μήπως είχα πηδήξει από το
τηγάνι μέσα στη φωτιά; Είχα ακούσει για Χριστιανούς που
είχαν εκτελεσθεί πρόσφατα στο Πακιστάν, επειδή μιλούσαν     217

σε Μουσουλμάνους για τον Χριστό. Άλλοι είχαν καταδικα-
στεί σε πολυετείς φυλακίσεις. Ζητώντας από τον Θεό σοφία,
διάλεξα τις λέξεις μου προσεχτικά.
«Έχετε μια μεγάλη χώρα», είπα ειλικρινά, «αλλά επίσης
έχετε πολλά προβλήματα. Ήρθα με μια ομάδα από 22 άλλους
από την Ελβετία. Επισκεφθήκαμε νοσοκομεία, ορφανοτρο-
φεία, λεπροκομεία, προσπαθώντας να βοηθήσουμε με όποιο
τρόπο μπορούσαμε, σωματικά και πνευματικά. Αγαπούμε το
λαό σας και τη χώρα σας. Μολονότι η βοήθεια μας είναι μι-
κρή, κάναμε ό,τι μπορούσαμε».
Με είχε παρακολουθήσει στενά. Η έκφραση του προσώ-
που του χαλάρωσε για πρώτη φορά. Άνοιξε το διαβατήριο
μου, άπλωσε το χέρι βαριεστημένα για μια σφραγίδα, και την
πίεσε στη σελίδα που είχε την ημερομηνία εισόδου στη χώ-
ρα. Δίνοντας μου το διαβατήριο είπε, «Μπορείς να φύγεις!»
Ευγνώμων στον Θεό, περπάτησα μπροστά από τον οπλι-
σμένο φρουρό και έξω από την πόρτα, ελεύθερος. Οι αξιωμα-
τούχοι που με είχαν ανακρίνει πριν και που περίμεναν έξω
εκφράσανε το θαυμασμό τους για μένα. Δεν μπορούσαν να
πιστέψουν ότι μου επιτρεπόταν να φύγω.
Διασχίζοντας τα εκατό μέτρα της ουδέτερης ζώνης προς
τον Ινδικό συνοριακό σταθμό, ευχαρίστησα τον Κύριο για
τη χάρη του και προσευχήθηκα ώστε ο ανώτερος Μουσουλ-
μάνος αξιωματούχος να κερδισθεί στον Χριστό από την ι-
στορία που είχε διαβάσει. Είχε πεισθεί ότι ήταν αληθινή, και
η έκφραση του προσώπου του καθώς διάβαζε, μου έλεγε ότι
ήταν βαθιά συγκινημένος από την μεταστροφή μου στον
Χριστό.
Τα προβλήματα μου, όμως, δεν είχαν τελειώσει. Αμέσως
με πήρανε σε ένα εσωτερικό γραφείο για ανάκριση από Ιν-
δούς αξιωματούχους. Αυτοί φαίνονταν να νομίζουν ότι είμαι
Πακιστανός κατάσκοπος.
«Πρέπει να είσαι Πακιστανός», επέμενε ο αξιωματούχος
που με ανέκρινε. «Κανένας Ινδός δεν θα βρισκόταν στο Πα-
κιστάν. Τι έκανες εκεί;»
«Είμαι Χριστιανός και έκανα Χριστιανική εργασία εκεί».
«Εσύ, ένας Βραχμάνος, Χριστιανός; Οι Πάριοι γίνονται
218    Χριστιανοί, αλλά όχι οι Βραχμάνοι. Δεν σε πιστεύω».

«Βέβαια, μπορώ να σας πω πώς έγινε». Άρχισα πάλι την ι-
στορία μου προσπαθώντας να την κάνω σύντομη, και άκουγε
με ενδιαφέρον που διαρκώς αύξανε. Όταν είχα τελειώσει
κούνησε αργά το κεφάλι του με θαυμασμό, άνοιξε το διαβα-
τήριο μου, πάτησε τη σφραγίδα εισόδου σε μια άγραφη σε-
λίδα, και έβαλε την υπογραφή του. «Καλό ταξίδι», είπε ευ-
χάριστα.
Είναι αδύνατο να περιγράφει κανείς την Ινδία σ' αυτούς
που δεν την έχουν δει μόνοι τους. Η δυστυχία, η φτώχεια, η
αρρώστια, και η δεισιδαιμονία είναι τρομακτική. Εάν τα χω-
ριά παρουσιάζουν μια φρικτή εικόνα, καταθλίβεται κανείς
από τη φρίκη της εικόνας που παρουσιάζουν τα ατέλειωτα ε-
κατομμύρια που συνωστίζονται στις πόλεις της Ινδίας. Ο οι-
κοδεσπότης μου στην Καλκούτα είπε ότι περισσότεροι από
ένα εκατομμύριο περνούν μια θλιβερή ζωή στους δρόμους
αυτής της πόλης χωρίς να έχουν ούτε μια λασποκαλύβα να α-
ποκαλούν σπίτι. Πεθαίνουν εκεί που γεννήθηκαν - στους υ-
πονόμους ή σε ένα στενό ή σ' ένα βρώμικο πεζοδρόμιο κάτω
από τον καυτό ήλιο - χωρίς να έχουν γνωρίσει τίποτε άλλο ε-
κτός από την δυστυχία της αρρώστιας και φτώχειας, και την
απελπιστικότητα της προσπάθειας να εξευμενίσουν ή να επι-
καλεσθούν τις θεότητες, που δεν δείχνουν την παραμικρή α-
γάπη ή ενδιαφέρον και μόνο απαιτούν περισσότερο φόβο.
Να ζεις και να πεθαίνεις σε τέτοια άθλια, απελπιστική δυστυ-
χία και όμως να σου λένε ότι είσαι Θεός και ότι μόνο χρειά-
ζεται να το «εννοήσεις» - ποιος θα μπορούσε να σκεφθεί ένα
αστείο πιο μακάβριο από αυτό; Και να σου λένε ότι οι σάπιες
πληγές στο σώμα σου, η πείνα που σου τρώει το στομάχι, και
το βαθύ κενό της ψυχής σου είναι μόνο Μάγια, μια ψευδαί-
σθηση... μπορούσε να υπάρξει μια απάτη πιο διαβολική;
Η καρδιά πολύ πονούσε καθώς έβλεπα τα πλήθη της Ινδίας
που υπέφεραν. Θαύμασα για το ότι οι Δυτικοί κοίταζαν προς
την Ινδία για πνευματική ενόραση. Από πείρα μου γνώριζα
ότι ο Ινδουισμός με τη μοιρολατρική πίστη στην Κάρμα, τη
μετενσάρκωση, και τους ψεύτικους θεούς, ήταν η ρίζα των
προβλημάτων της Ινδίας. Τι τύφλωση για τους Δυτικούς να
αποβλέπουν στον Ανατολικό μυστικισμό για φώτιση! Δεν
είχε τίποτα να προσφέρει παρά σκοτάδι, και η δυστυχία της    219

Ινδίας ήταν εύγλωττη μαρτυρία του πόσο βαθύ ήταν πραγμα-
τικά το σκοτάδι. Τέτοια τεράστια απάτη μπορούσε να προ-
βληθεί μόνο από την ίδια διαβολικά έξυπνη πηγή που πείθει
εκατομμύρια νέους να καταστρέφουν τους εαυτούς τους για
χάρη του ψεύτικου παράδεισου που βρίσκουν όταν κάνουν
χρήση ναρκωτικών.
Ήταν μια ευχάριστη αλλά επίσης παράξενη και κάπως α-
μήχανη εμπειρία να δω τη μητέρα μου πάλι, για τρίτη φορά
μέσα σε είκοσι ένα χρόνια. Λίγο μετά που άφησα το Τρινι-
δάδ για την Αγγλία, είχε ξαφνικά εγκαταλείψει το ναό στο
Πορτ ο Σπαίην, αφήνοντας αυτή την προνομιούχα θέση ό-
που φαινομενικά ήταν τόσο ευτυχισμένη. Με χρήματα που
οι πλούσιοι φίλοι της μάζεψαν για έπιπλα, βιβλία και άλλα ε-
φόδια, είχε ανοίξει ένα σχολείο για κορίτσια. Όλοι ήσαν
βέβαιοι ότι μ' εκείνη διευθύνουσα θα γινόταν ένα πρώτης
τάξεως σχολείο μάθησης. Μολονότι υποτίθεται ότι ήταν α-
δογμάτιστο, είχε δώσει πολύ έμφαση στη Γιόγκα στο πρό-
γραμμα, διδάσκοντας αυτή τη σειρά των μαθημάτων η ίδια.
Μετά, ξαφνικά ένα Σαββατοκύριακο, χωρίς καμιά προειδο-
ποίηση είχε απλώς μαζέψει τις αποσκευές της και είχε εξα-
φανιστεί. Τη Δευτέρα το πρωί όταν τα κορίτσια γύρισαν στο
σχολείο το βρήκαν κλειδωμένο χωρίς ένα σημείωμα που να
δίνει εξηγήσεις. Η θεία Ρεβάτη έμαθε αργότερα ότι η μητέρα
μου είχε διαταχθεί να πάει στο ναό του Γκουρού της στη Νέα
Υόρκη, του Μπόμπα Μουκτανάντα. Μετά από ένα χρόνο
που πέρασε εκεί βοηθώντας να στρατολογήσουν οπαδούς για
το Μουκτανάντα μεταξύ των πιο πλούσιων Αμερικανών, είχε
επιστρέψει στον κεντρικό ναό του στην Ινδία με μια ομάδα
νέων προσήλυτων και είχε μείνει εκεί από τότε σε μια θέση
μεγάλης υπευθυνότητας.
Ήσαν περίπου εκατό νεαροί Δυτικοί στο ναό του Μουκτα-
νάντα κοντά στη Βομβάη όταν έφθασα, πολύ λιγότεροι από
συνήθως, επειδή οι περισσότεροι έλειπαν για λίγες μέρες σε
διακοπές. Αυτό το πολύ γνωστό συγκρότημα πολυκατοικιών
του Γκουρού στέκεται σαν μια όαση ευημερίας και αφθονίας
στη μέση της πιο άθλιας από κάθε πλευρά φτώχειας.
Να ζω πάλι σ' ένα Ινδουϊστικό ναό - τι αναμνήσεις μου ξα-
220     νάρθαν, και πόσο καθαρά αισθάνθηκα το σκοτάδι και την κα-

ταπίεση των πονηρών πνευμάτων! Ήμουν ευγνώμων, όμως,
για την ευκαιρία που είχα να μιλήσω ειλικρινά με πολλούς
από τους Δυτικούς που ζούσαν και σπούδαζαν εκεί. «Κοιτά-
χτε όλη τη δυστυχία γύρω σας», τους έλεγα με συμπάθεια.
«Με τους τεράστιους φυσικούς πόρους και εργατικό δυναμι-
κό, η Ινδία θα έπρεπε να είναι μια από τις πιο πλούσιες χώρες
στον κόσμο - αλλά έχει καταστραφεί από τη θρησκευτική
φιλοσοφία της. Είναι για λύπηση! Γιατί, παρ' όλα αυτά, ε-
σείς δεχόσαστε τον Ινδουισμό;»
«Έχουμε αηδιάσει από το Δυτικό υλισμό», απαντούσαν.
«Σήμερα η Ινδία προσπαθεί απελπισμένα να αποκτήσει
Δυτική τεχνολογία - και υλισμό», θα τους υπενθύμιζα, «ελ-
πίζοντας να σώσει τα εκατομμύρια των ανθρώπων της που
πεινούν. Όχι μόνο οι Δυτικοί, αλλά πολλοί από τους πλού-
σιους Ινδουιστές, είναι επίσης υλιστές. Ο Ινδουισμός δεν θα
σας απαλλάξει από αυτό, αλλά ο Χριστός μπορεί. Κοιτάχτε
τι έχει χτίσει ο Μουκτανάντα με τα λεφτά που έχει αποκτή-
σει στη Δύση. Πόσα από αυτά έχει χρησιμοποιήσει για να
βοηθήσει τους πεινασμένους, δυστυχισμένους ανθρώπους
που ζουν στις καλύβες γύρω από την πλούσια ιδιοκτησία
του; Ο Χριστός είναι η μόνη ελπίδα για σας ή εμένα... ή την
Ινδία. Και ο υλισμός που έχετε απαρνηθεί δεν είναι ο Χρι-
στιανισμός».
Η μητέρα μου φαινόταν αδύνατη και όχι πολύ καλά. Το
σύστημα ήταν αυστηρό, αρχίζοντας στις 3:30 π.μ. κάθε μέρα
με αρκετές ώρες Γιόγκα και αυτοσυγκέντρωση. Η μητέρα
και εγώ είχαμε μερικές καλές συζητήσεις, αλλά ήταν αδύνα-
το για μένα να της πω μια λέξη για τον Χριστό, γνωρίζοντας
ότι αυτό θα θρυμμάτιζε την εύθραυστη σχέση που προσπα-
θούσαμε να.διατηρήσουμε. Αλλά προσευχόμουν καθημερι-
νά στον Κύριο να μου επέτρεπε να έχω λίγες ημέρες μαζί της
μακριά από την πανίσχυρη παρουσία των δαιμόνων εκεί στο
ναό.
Προς μεγάλη μου χαρά, αφού έμεινα μαζί της περίπου τέσ-
σερις μέρες, η μητέρα μου δέχτηκε να έλθει μαζί μου στη
Βομβάη. Κάποιοι φίλοι μου είχαν προσφέρει το σπίτι τους
να μείνουμε όσο έλειπαν. Μου φαινόταν σαν όνειρο. Η μη-
τέρα μαγείρευε τα γεύματα, η ένταση σταδιακά ατονούσε και    221

είμαστε φίλοι πάλι, ζώντας σε ένα σπίτι μαζί μετά από τόσα
χρόνια. Προσπάθησα να μη κάνω τίποτα που θα διατάρασσε
την ηρεμία της νέας μας σχέσης, απολαμβάνοντας κάθε λε-
πτό, διώχνοντας από το μυαλό μου κάθε υπενθύμιση του πό-
σο σύντομη θα ήταν. Χαζέψαμε στις βιτρίνες των καταστη-
μάτων και πήγαμε στα αξιοθέατα, κάναμε περιπάτους μαζί,
και αρχίσαμε να γνωρίζουμε και να καταλαβαίνουμε πάλι ο
ένας τον άλλο μετά από ένα τόσο μεγάλο χωρισμό. Με ευγέ-
νεια και αυξανόμενη εμπιστοσύνη αρχίσαμε να ανοίγουμε
τις καρδιές μας σα να είμαστε δυο ξένοι που συναντιώνται.
Τότε ένα αξέχαστο απόγευμα η εύθραυστη καινούρια σχέ-
ση που προσπαθούσαμε να χτίσουμε έγινε ξαφνικά χίλια
κομμάτια. Είχα προσπαθήσει με προσοχή να αποφύγω κάθε
λέξη που θα την ενοχλούσε. Ούτε ένας υπαινιγμός για το γε-
γονός ότι ήμουν Χριστιανός δεν είχε βγει από τα χείλη μου,
μόνο λίγες προσεκτικές παρατηρήσεις για τη φανερή δυστυ-
χία που βλέπαμε παντού. Μπορούσε αυτό να είναι το αποτέ-
λεσμα χιλιάδων ετών Κάρμα και ανοδικής εξέλιξης προς τη
θεοποίηση μέσω της μετενσάρκωσης για την οποία μιλούσε
συνεχώς; Ποτέ δεν προσπάθησε να απαντήσει σ' αυτή την ε-
ρώτηση, απλώς συνέχιζε με ενθουσιασμό - προσπαθώντας
σκέφτηκα, λίγο κουραστικά να φαίνεται ευτυχισμένη - για
τη Γιόγκα και την αυτοσυγκέντρωση και τις ευθύνες της στο
ναό και πολλούς επαίνους για το Γκουρού της, το Μουκτα-
νάντα, για τον οποίο μιλούσε ξανά και ξανά σα να ήταν Θεός.
Εκείνο το απόγευμα, όμως, τελικά δεν μπόρεσα να παραμεί-
νω άλλο σιωπηλός. Ήταν σφάλμα μου να μη μιλάω σα να
συμφωνούσα μαζί της.
«Σε παρακαλώ, Μαμά, ο Γκουρού σου δεν είναι Θεός», εί-
πα ξαφνικά εκπλήσσοντας ακόμα και τον εαυτό μου. «Κα-
νείς άνθρωπος δεν έχει το δικαίωμα να αποκαλεί τον εαυτό
του έτσι».
«Κοίταξε, ο δικός σου Ιησούς είπε ότι αυτός ήταν Θεός»,
απάντησε αμέσως, σα να περίμενε και να ήλπιζε ότι θα έκανα
μια τέτοια παρατήρηση. «Ο Μπάμπα λέει μόνο αυτό που ο
Ιησούς είπε για τον εαυτό του».
Την κοίταξα με θλίψη. «Αλλά, Μαμά», είπα σοβαρά, «ό-
222    ταν ° Ιησούς λέει ότι είναι Θεός, πραγματικά είναι Θεός, και

η Βίβλος το αποδείχνει ότι είναι αλήθεια - αλλά ο Γκουρού
σου είναι απλώς ένας άνθρωπος».
Ανακάτευε κάποιο φαγητό πάνω στη σόμπα. Τώρα γύρισε
απότομα να με αντικρύσει. «Πρόσβαλες το Γκουρού μου και
τη θρησκεία μου και δεν θα το ανεχθώ άλλο! Εάν ήρθες γι'
αυτό - να με προσηλυτίσεις στο Χριστιανισμό - τότε μη κά-
νεις τον κόπο να ξανάρθεις!» Έφυγε βιαστικά από το δωμά-
τιο, αφήνοντας με πολύ ταραγμένο για να κινηθώ. Σε λίγο
την άκουσα να μετακινείται μέσα στο υπνοδωμάτιο που χρη-
σιμοποιούσε* μετά τα βήματα της κατέβαιναν τις σκάλες. Τη
συνάντησα στο σαλόνι.
«Φεύγω», είπε απότομα.
«Μαμά, δεν μπορείς να το κάνεις αυτό», διαμαρτυρήθηκα,
παίρνοντας τη μικρή βαλίτσα από το χέρι της και βάζοντας
την στο πάτωμα. «Σε παρακαλώ, μη φεύγεις!»
Σήκωσε τη βαλίτσα της και αποφασιστικά βγήκε από την
πόρτα. Την παρακολούθησα από το παράθυρο, αισθανόμε-
νος ανίκανος και συντριμμένος, καθώς αποχαιρετούσε μερι-
κούς ανθρώπους που ζούσαν δίπλα και τους οποίους είχε
γνωρίσει. Μετά εξαφανίστηκε στη στροφή του δρόμου κρα-
τώντας τη μικρή βαλίτσα της.
Τρέχοντας στο δωμάτιο μου, έπεσα στο κρεβάτι με ένα αί-
σθημα τέλειας ερημιάς τόσο που μόλις μπόρεσα να προσευ-
χηθώ. Κύριε, παρακάλεσα, μετά από όλα αυτά τα χρόνια,
μόνο αυτό μπορώ να πω στη μητέρα μου για σένα; Σε παρακα-
λώ φέρτην πίσω! Συνέχισα να προσεύχομαι, αλλά είχα τέ-
τοια ψυχική αγωνία ώστε αποκοιμήθηκα μέσα στη λύπη μου.
Όταν ξύπνησα είχε σκοτεινιάσει. Κάποιος μετακινιόταν
μέσα στο υπνοδωμάτιο που χρησιμοποιούσε η μητέρα μου.
Ανακάθισα στο κρεβάτι, και αφουγκράστηκα. Μπορούσε να
είναι αυτή; Μετά όλα ησύχασαν δεν άκουγα τίποτα εκτός
από την αναπνοή μου. Περίμενα όσο μπορούσα, μετά πήγα
προσεκτικά στο δωμάτιο της. Ήταν ξαπλωμένη στο κρεβάτι.
«Μπορώ να σου φέρω λίγο φαγητό;» ρώτησα.
Μουρμούρισε ένα αχνό «όχι» και γύρισε από την άλλη
πλευρά. Πήγα κάτω στην κουζίνα και ετοίμασα κάτι να φάω.
Όλα παρέμεναν ήσυχα επάνω. Μερικές ώρες αργότερα τη
ρώτησα αν ήθελε να της φέρω κάτι να φάει ή να πιει, αλλά η    223

αντίδραση της ήταν η ίδια. Προσευχήθηκα την περισσότερη
νύχτα για κείνη. Την άλλη μέρα πάλι αρνήθηκε τις διστακτι-
κές μου προσφορές για φαγητό ή ποτό και παρέμεινε κλει-
σμένη στο δωμάτιο της. Το βράδυ ένας φίλος από την Επι-
χείρηση Επιστράτευση ενώθηκε μαζί μου και προσευχηθή-
καμε για ώρες κάτω από το δωμάτιο της μητέρας μου.
Το άλλο πρωί ήρθε στην κουζίνα και ετοίμασε πρωινό σα
να μη είχε συμβεί τίποτα. Συζητώντας μαζί, αποφύγαμε προ-
σεκτικά να αναφέρουμε αυτό το ατυχές επεισόδιο και μείνα-
με μακριά από θέματα που θα μπορούσαν να μας οδηγήσουν
στην ίδια κατάσταση. Ήταν μια μέρα πριν τα Χριστούγεννα,
τα πρώτα που θα περνάγαμε μαζί μετά από 21 χρόνια. Είχα
μερικές δουλειές να κάνω σε ένα Χριστιανικό βιβλιοπωλείο
στη Βομβάη, τελευταία ευκαιρία πριν κλείσουν για τις γιορ-
τές. Με την άδεια της μητέρας μου πήγα εκεί αργά το απόγευ-
μα. Μετά τη συζήτηση μας, καθώς ο διευθυντής και εγώ
βγαίναμε από το γραφείο του προς την έξοδο, είδα ένα βιβλίο
με ενδιαφέροντα τίτλο - Θεολογία · Ινδουϊστική και Χρι-
στιανική - και αγόρασα ένα αντίτυπο για μένα. Θα είχε πολ-
λές βοηθητικές πληροφορίες για τις πολλές συζητήσεις που
είχα πάνω σ' αυτό το θέμα.
Όταν γύρισα στο σπίτι, η Μητέρα ετοίμαζε ήδη το βραδι-
νό μας. Σταμάτησα στην κουζίνα και συζητούσαμε όταν ήρθε
ο φίλος μου ο ιεραπόστολος.
« Έχω κάτι που θέλω να σου δώσω, Ράμπι», είπε δίνοντας
μου ένα βιβλίο. «Ξέρω ότι ενδιαφέρεσαι γι' αυτό το θέμα».
Παίρνοντας το βιβλίο από κείνον άρχισα να γελώ. «Ευχα-
ριστώ», είπα ειλικρινά, «αλλά μόλις αγόρασα το ίδιο βιβλίο
πριν από μια ώρα. Τι σύμπτωση!» Άνοιξα την τσάντα που
είχα ακουμπήσει στο τραπέζι και τράβηξα το άλλο αντίτυπο,
μετά τα ακούμπησα το ένα δίπλα στο άλλο. «Τώρα τι να κάνω
με δυο βιβλία με τον ίδιο τίτλο;» ρώτησα αστειευόμενος.
Η μητέρα μου παρακολουθούσε και άκουγε. Έσκυψε και
φάνηκε να διαβάζει τον τίτλο· Θεολογία' Ινδουϊστική και
Χριστιανική. Ξαφνικά είπε, «Θα μπορούσες να μου έδινες το
ένα».
Ξαφνιάστηκα. Με δυσκολία κρατήθηκα από του να φω-
224     νάξω, Δόξα στον Κύριο! Ποτέ δεν θα τολμούσα να της προσ-

φέρω ένα τέτοιο βιβλίο. Και ακόμα και τώρα δεν άπλωσε το
χέρι της. Τα άφησα στο τραπέζι. Όταν τελειώσαμε το δείπνο
πήρε ένα αντίτυπο και πήγε πάνω στο δωμάτιο της, όπου ή-
μουν σίγουρος ότι άρχισε να το διαβάζει. Τώρα βρήκα την
ευκαιρία να κάνω κάτι που περίμενα χρόνια.
Τηλεφώνησα τον διευθυντή του βιβλιοπωλείου στο σπίτι
του, και τον ρώτησα αν μπορούσε να μου κάνει μια ειδική
χάρη. «Ξέρω ότι το μαγαζί, έχει κλείσει για τις γιορτές» είπα,
«αλλά θα μπορούσα να προμηθευτώ ένα αντίτυπο μιας Αγίας
Γραφής σε σύγχρονη γλώσσα;»
Ήταν πολύ πρόθυμος να με βοηθήσει, ειδικά όταν του εμ-
πιστεύθηκα ότι ήταν για τη μητέρα μου για να το πάρει μαζί
της στο ναό.
Η Μητέρα και εγώ είχαμε ήσυχα και αγαπημένα Χρι-
στούγεννα μαζί. Το απόγευμα έπρεπε και οι δυο μας να αφή-
σουμε τη Βομβάη, εκείνη για να πάει πίσω στο ναό του Γκου-
ρού της κι εγώ να πετάξω για την Ελβετία όπου θα παρέδιδα
ένα έγγραφο στο Κογκρέσσο της Νεολαίας για Παγκόσμιες
Ιεραποστολές, σχετικά με την πρόκληση που παρουσιαζό-
ταν από την αυξανόμενη επιρροή του Ανατολικού μυστικι-
σμού στη Δύση. Καθώς χωρίζαμε, της έδωσα τη Βίβλο τυλι-
γμένη σε ωραίο Χριστουγεννιάτικο χαρτί.
«Υποσχέσου», είπα με ένα χαμόγελο, «ότι δεν θα το ανοί-
ξεις μέχρι να πας πίσω στο ναό».
«Υπόσχομαι», είπε χαρούμενα, «αλλά νομίζω ότι ήδη ξέ-
ρω τι είναι». Το ζύγιζε με το χέρι, και ήμουν σίγουρος ότι
νόμιζε πως ήταν ένα κουτί σοκολάτες.
«Όχι, δεν ξέρεις!» είπα μ' ένα γέλιο. «Θα είναι μια πρα-
γματική έκπληξη, αλλά ξέρω ότι θα σου αρέσει».
Λίγες εβδομάδες μετά, ένα γράμμα από τη μητέρα μου με
πρόφθασε στην Αμερική. Με λίγα λόγια έλεγε, «Ευχαριστώ
πολύ για τη Βίβλο, Ράμπι. Την έχω κάτω από το μαξιλάρι μου
και τη διαβάζω κάθε μέρα. Θα ήθελα ν' αφήσω το ναό και να
έλθω να ζήσω μαζί σου».

225

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Ο Ράμπι είναι διαρκώς σε κίνηση, κηρύττοντας στη Γερ-
μανία, Γαλλία, Αυστρία, Νότιο Αμερική, Καναδά ... Δεν εί-
ναι ένας άνθρωπος που μπορεί εύκολα να τον πιάσεις στο τη-
λέφωνο. Αλλά αυτή τη φορά τον έπιασα στο γραφείο του
στην Ελβετία. Με ενθάρρυνε να έλθω για μια επίσκεψη, με
τη βεβαιότητα ότι θα περνούσαμε λίγο καιρό μαζί.
Καθώς το αεροπλάνο προσγειώθηκε στη Ζυρίχη και στα-
μάτησε στο σταθμό οι σκέψεις μου πήγαν τρία χρόνια πίσω
εκείνη την ημέρα στο Παρίσι, όταν ο Ράμπι κι εγώ συναντη-
θήκαμε για πρώτη φορά. Μου είχε πει μέρος από την αξιοση-
μείωτη ιστορία του τότε, και εισηγήθηκα ότι έπρεπε να την
κάνει γνωστή στον κόσμο - αλλά ποτέ δεν φανταζόμουν ότι
θα με άκουγε, πολύ λιγότερο ότι οι δρόμοι μας θα διασταυ-
ρώνονταν πάλι ένα χρόνο μετά στη Λωζάνη στο Παγκόσμιο
Συνέδριο για τον Ευαγγελισμό. Γίναμε στενοί φίλοι από τό-
τε, αλλά αυτή θα ήταν η πρώτη μου επίσκεψη στο Βάλτσεν-
χάουζεν, στα κεντρικά γραφεία της Αδελφότητας Νέα Ζωή.
Ένα πρώιμο μερικό σχέδιο του βιβλίου του είχε σώσει πι-
θανώς τη ζωή του Ράμπι στα σύνορα Πακιστάν - Ινδίας. Τώ-
ρα το χειρόγραφο είχε τελειώσει και θα είχα την ευκαιρία να
226     το επεξεργαστώ μαζί του πριν το δώσει στον εκδότη. Γνωρί-

ζοντας την ιστορία τόσο καλά, ανυπομονούσα να ρωτήσω το
Ράμπι τι είχε συμβεί στα χρόνια που μεσολάβησαν σε μερι-
κούς από τους ανθρώπους που αναφέρονται εκεί.
Όταν πέρασα από τον έλεγχο διαβατηρίων με τη βαλίτσα
μου μια νέα γυναίκα περίπου είκοσι πέντε με πλησίασε.
«Πρέπει να είσθε ο κ. Χαντ», είπε. Με το ύψος μου, τη φαλά-
κρα, και τη γενειάδα δεν ήταν πολύ δύσκολο να αναγνωρι-
σθώ.
«Ναι, είμαι». Δεν ήταν ακόμα 6 π.μ. και είχα ζητήσει από
το Ράμπι να μη με περιμένει κανείς· ήταν πολύ νωρίς, και τέ-
λος πάντων ήξερα να κυκλοφορώ στην Ευρώπη.
«Είμαι η Ρενάτε. Ο Ράμπι είπε ότι ερχόσουν, και προσφέρ-
θηκα να σε πάω μέχρι το σταθμό. Τα λεωφορεία δεν κυκλο-
φορούν συχνά τόσο πρωί».
«Πολύ ευγενικό εκ μέρους σου... Πραγματικά δεν το περί-
μενα».
Μέσα στο σπορ αυτοκίνητο της στο δρόμο για το Μπάν-
χοφ, έκανα την ερώτηση που συνήθιζα* «Πότε έγινες Χρι-
στιανή;»
Αυτή η ερώτηση αποκάλυψε μια από τις πολλές μαγευτι-
κές ιστορίες που ο Ράμπι δεν μου είχε πει. Υπήρχαν πάρα
πολλές.
«Συνέβη πριν τρία χρόνια», είπε η Ρενάτε. «Η αδελφή μου
η Ίνγκε, μια χωρίς ελπίδα ναρκομανής, ήταν στο νοσοκο-
μείο και πέθαινε από μια αθεράπευτη ασθένεια που κατέστρε-
φε το αίμα της. Οι γιατροί της έδιναν μόνο λίγες ώρες ζωής.
Η μητέρα είχε ήδη κανονίσει για την κηδεία. Τότε εκείνη ά-
κουσε για το Ράμπι και τη δουλειά που έκανε με τους ναρκο-
μανείς».
Ήμουν κρεμασμένος από κάθε λέξη της τώρα. Εδώ ήταν
μια ιστορία που ο Ράμπι έπρεπε να βάλει μέσα στο βιβλίο -
αλλά φυσικά δεν μπορείς να τα βάλεις όλα. Ούτε η Ρενάτε τα
είπε όλα. Έμαθα αργότερα ότι και η δική της ζωή ήταν ένα α-
πελπιστικό μπέρδεμα αλκοολισμού και ελεύθερου σεξ.
«Ο Ράμπι και η ξαδέλφη του Ανάντα ήλθαν στο νοσοκο-
μείο, μίλησαν για το Ευαγγέλιο στην αδελφή μου, και προ-
σευχήθηκαν για κείνη. Άνοιξε την καρδιά της στον Χριστό
πριν εκείνοι φύγουν. Προς μεγάλη έκπληξη των γιατρών, η    227

Ίνγκε γιατρεύτηκε. Εγώ, επίσης έγινα Χριστιανή - στο κα-
φενείο το άλλο βράδυ. Αλλά και η μητέρα μου δέχθηκε τον
Χριστό».
Ώστε η Ανάντα ήταν στην Ευρώπη, και ζούσε ακόμα για
τον Χριστό. Αυτό ήταν καλό να το ξέρω.
«Και ο Αμάρ είναι εδώ», πρόσθεσε η Ρενάτε, «σπουδάζει
Γερμανικά όπως η Ανάντα και τραγουδάει σε μερικές συνα-
θροίσεις του Ράμπι. Ζει με τους Χέντιγκερ εδώ στη Ζυρίχη».
Οι Χέντιγκερ. Υπήρχαν τόσα πολλά ονόματα, που όλα εί-
χαν κάποιο μέρος στην ιστορία. Ξεφύλλισα τους φακέλλους
της μνήμης μου. Ναι, είχαν υποδεχθεί το Ράμπι όταν είχε έρ-
θει στη Ζυρίχη για πρώτη φορά, και τον μεταχειρίστηκαν
σαν παιδί τους. Και τώρα είχαν πάρει τον Αμάρ, το μικρότε-
ρο γιο της θείας Ρεβάτη, ο οποίος, όπως ο Ράμπι, ήταν ένας
πολύ θρησκευόμενος Ινδουιστής σε μικρή ηλικία. Η Ανάντα
και ο Αμάρ είχαν ακολουθήσει το Ράμπι στην Ελβετία. Πιο
σπουδαίο, ακόμα ακολουθούσαν τον Χριστό, ακόμα τον υπη-
ρετούσαν μετά από όλα αυτά τα χρόνια. Αυτό ήταν το είδος
της πληροφορίας που με ενδιέφερε.
Ελαφρό χιόνι είχε αρχίσει να πέφτει έξω από τη Ζυρίχη.
Το δίωρο ταξίδι με το τραίνο μέσα από την ωραία Ελβετική
εξοχή έφτασε στο αποκορύφωμα του με το απότομο ανέβα-
σμα στο βουνό με ένα μικρό οδοντωτό τραινάκι στο γραφι-
κό χωριό του Βάλτσενχάουζεν. Ήταν πραματικά υπέροχη ε-
ξοχή, ψηλά πάνω από το Μπρέγκεν, της Αυστρίας, και με μια
θέα που σου έκοβε την αναπνοή κάτω προς τη Αίμνη Κον-
στάντς. Σε απάντηση της ερώτησης μου για οδηγίες να βρω
την Αδελφότητα Νέα Ζωή, ο οδηγός του τραίνου, που ήταν
επίσης σταθμάρχης και εισπράκτορας, μου έδειξε «εκείνο το
μεγάλο καφετί σπίτι» κουρνιασμένο πάνω σε μια απότομη
πλαγιά, περίπου ένα μίλι μακριά. Προσφέρθηκε να τηλεφω-
νήσει. Σε λίγα λεπτά ένα VW σταμάτησε μπροστά από το μι-
κρό σταθμό. Ο Ράμπι πήδηξε έξω και έτρεξε να με χαιρετή-
σει, με τα χέρια απλωμένα, το πρόσωπο του φωτισμένο από ε-
κείνο το ακράτητο χαμόγελο.
Οι σπουδαστές που συνάντησα στο σχολείο μαθητείας στο
«μεγάλο καφετί κτίριο» της Νέας Ζωής με εντυπωσίασαν πο-
228     λύ. Ήσαν σχεδόν όλοι νέοι Χριστιανοί δύο, τριών, τεσσάρων

χρόνων - αλλά με μια εκπληκτική ωριμότητα που φαίνεται
να έρχεται πιο γρήγορα σ' αυτούς που αφήνουν τα πάντα για
να ακολουθήσουν πραγματικά τον Χριστό. Τα μαθήματα γί-
νονταν σε μια μεγάλη αίθουσα δίπλα από τα δωμάτια όπου έ-
μεναν και τα γραφεία. Είχαν ακόμα και πισίνα, που τη χρησι-
μοποιούσαν για βαπτίσεις, με 15 πόντους χιόνι στον πάτο
τώρα. Η τάξη και η ικανότητα με την οποία γίνονταν τα πάν-
τα με εντυπωσίασε σχεδόν τόσο όσο και ο ζήλος και η αφο-
σίωση αυτών που την έκαναν. Αυτοί οι άνθρωποι όχι μόνο
είχαν την επιθυμία να εργαστούν για τον Κύριο τους, αλλά το
έκαναν με εξυπνάδα και ρεαλισμό. Ο Ράμπι μου είχε πει ότι ο
Χάιντς ήταν μεγάλος οργανωτής, αλλά τα πάντα φαίνονταν
να λειτουργούν χωρίς τη φανερή εποπτεία του. Δεν υπήρχε
προσωπολατρεία, που να μπορούσα να διακρίνω, ούτε εξύ-
μνηση των ιδρυτών.
«Η θεία του Ράμπι Ρεθάτη ήταν εδώ πριν μερικές εβδομά-
δες», είπε ένας από τους σπουδαστές συμπτωματικά ένα
πρωινό στο τραπέζι. Και κάποιος άλλος, λίγο αργότερα, μου
έδειξε μια φωτογραφία μιας ελκυστικής και δυναμικής γυ-
ναίκας που φορούσε ένα σαρί καθισμένη ανάμεσα στους
σπουδαστές, με το πρόσωπο της να λάμπει από ένα χαμόγελο
όπως του Ράμπι. Ήταν δύσκολο να τη φανταστώ σαν μια
θρησκευόμενη Ινδουΐστρια να λατρεύει με φανατισμό την
Κάλι, την αιμοδιψή, φονική θεά που ήταν η ευνοούμενη της.
Τι αλλαγή είχε κάνει ο ΧριστόςΙ Αυτή η σκέψη ερχόταν συ-
νεχώς στο μυαλό μου καθώς ο Ράμπι και εγώ επεξεργαζόμα-
στε την ιστορία μαζί τις επόμενες δέκα μέρες. Ναι, τι διαφο-
ρά. Την είδα στο Ράμπι, και άκουσα την αλλαγή που ο Χρι-
στός κατορθώνει καθώς μιλούσαμε για μερικούς από τους
άλλους που περιλάμβανε η ιστορία και τον ρωτούσα τι έκα-
ναν τώρα.
«Η θεία Ρεβάτη κερδίζει Ινδουιστές στον Χριστό», μου
είπε ο Ράμπι χαρούμενα. «Αγαπά ιδιαιτέρως να μεταφέρει το
Ευαγγέλιο σε απομακρυσμένα χωριά όπου μιλούν κυρίως Ιν-
δικά. Κάνει συναθροίσεις για παιδιά και γυναίκες και ακόμα
έχει προσκληθεί να μιλήσει σε μερικούς από τους ναούς.
Φαντάσου να μπορείς να μιλάς για τον Χριστό μέσα σε
Ινδουϊστικό ναό!»	229

Είχα ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον να μάθω τι είχε συμβεί σε
μια άλλη από τις θείες του - την αδελφή του πατέρα του, Μο-
χανή.« Έγινε Χριστιανή;» ρώτησα.
Ο Ράμπι κούνησε το κεφάλι του στενόχωρα. «Όχι. Πήγα
να τη δω πριν μερικούς μήνες όταν ήμουν τελευταία στο Τρι-
νιδάδ. Δεν έκανε καμιά κίνηση όταν προσπάθησα να της μι-
λήσω. Έχει γίνει όπως ο πατέρας μου, τον οποίο λάτρευε.
Κοιτάζει μόνο χωρίς να λέει τίποτα. Πρέπει να τη φροντί-
ζουν όπως αυτή κάποτε φρόντιζε για κείνον. Θα νόμιζε κα-
νείς ότι το ίδιο πνεύμα που είχε καταλάβει εκείνον τώρα έχει
καταλάβει αυτήν».
Και ο Κρίσνα; Έμαθα ότι αποφοίτησε από το Γέηλ και ε-
τοιμάζει το ντοκτορά στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ ενώ
υπηρετεί σαν βοηθός ποιμένα σε μια ευαγγελική εκκλησία
στην περιοχή της Βοστώνης. Ο θείος Λάρυ είναι καθηγητής
σε ένα πανεπιστήμιο στην Ανατολική Ακτή των Η.Π.Α., και
ο τελευταίος από την οικογένεια που έγινε Χριστιανός. Ή-
σαν τα γραπτά του C.S. Lewis που έπεισαν το λαμπρό μυα-
λό του. Έδωσε την καρδιά του στον Χριστό και σταθερά αυ-
ξάνει στην πίστη.
Η Σάντρα είναι επίσης στην Ελβετία, για να πλατύνει την
νοσοκομειακή της πείρα, και ελπίζει να πάει σύντομα στον
ιεραποστολικό αγρό. «Η Σάντη είναι στο Λονδίνο», μου είπε
ο Ράμπι, «και ακόμα υπηρετεί τον Κύριο. Και ο Μπρένταν
Μπαίην, ο καλύτερος φίλος μου από τους Νέους για τον Χρι-
στό στο Κολλέγιο Ρόγιαλ Κουήν... είναι γιατρός τώρα, στην
Τζαμάικα, με μια καλή οικογένεια, ένας πραγματικά καρπο-
φόρος Χριστιανός, που υπηρετεί τον Κύριο με πολλούς τρό-
πους».
Καθισμένος στο σαλόνι του σπιτιού που ο Ράμπι μοιράζε-
ται με την Αναλίζ, τον Χάιντς, και τα τρία μικρά παιδιά τους
- και διάφορους προσκεκλημένους και μέλη του προσωπι-
κού από καιρού εις καιρόν - κοίταζα πέρα από την όμορφη
Λίμνη Κονστάνς στη Γερμανία και την Αυστρία και την Ελ-
βετία, μόλις κάτω από τη δική μας πλευρά, και σκέφθηκα
πόσο θαυμάσιο ήταν ότι τόσοι πολλοί από αυτούς που ήσαν
ένα μέρος της ιστορίας του Ράμπι είχαν σκορπιστεί στα τέσ-
230     σέρα άκρα του κόσμου για να μιλήσουν σε άλλους για τον

Χριστό.
«Τι έγινε η Μόλη;» Ρώτησα με ενδιαφέρον. Για μένα ήταν
ο πιο ενδιαφέρων χαρακτήρας. Τι κουράγιο είχε δώσει ο
Θεός σ' αυτό το κορίτσι! «Πού είναι τώρα και τι κάνει;»
Ο Ράμπι χαμογέλασε. «Πέρασα λίγες μέρες μαζί με την οι-
κογένεια της κι εκείνη τον περασμένο Ιούνιο στη Νέα Υόρ-
κη. Παντρεύτηκε ένα νέο που άκουσε για το Ευαγγέλιο από
τον Κρίσνα. Έχουν δυο χαριτωμένα μικρά. Η Μόλη είναι δι-
πλωματούχος νοσοκόμα και ο άντρας της σπουδάζει Ιατρι-
κή. Ετοιμάζονται για το ιεραποστολικό έργο».
« Όλος ο κόσμος είναι ένας ιεραποστολικός αγρός, αδελ-
φέ!» μου είπε ο Χάιντς Στρούπλερ όταν τον συνάντησα για
πρώτη φορά. Ήταν ακριβώς όπως τον είχε περιγράψει ο Ρά-
μπι - με το δικό του ενσωματωμένο μεγάφωνο, που ήταν η
φωνή του, για να κηρύττει οπουδήποτε, ένα μίγμα ενέργειας
και ζήλου, εξολοκλήρου αφιερωμένος στον Χριστό. Επι-
πλέον με μια διάθεση εύθυμη που χαλιναγωγούσε την υπερα-
φιέρωση από του να γίνεται βάρος. «Δεν μπορείς να φαντα-
στείς πόσο ριζοσπαστικές φάνηκαν οι ενέργειες μας στους
Ευρωπαίους Χριστιανούς στην αρχή», είπε ο Χάιντς. «Και τι
αντίσταση συναντήσαμε στο μήνυμα για αληθινό Χριστιανι-
σμό και υπηρεσία από τις εκκλησίες. Ξέρεις πως οι Ελβετοί
και οι Γερμανοί θέλουν να κάνουν τα πάντα με το ρολόι»,
πρόσθεσε με ένα κλείσιμο του ματιού. «Θυμάμαι κάποτε ο
Τζωρτζ Φέρβερ - είναι ένας από τους ιδρυτές της Επιχείρη-
σης Επιστράτευσης - έλεγε αυτά που ο Θεός τον ήθελε να
πει χωρίς να ενδιαφέρεται για την ώρα. Τελικά, ένας από
τους ποιμένες προσπάθησε να τον σταματήσει. Ήταν όρθιος
στο τέλος της αίθουσας και κούναγε το ρολόι του. Ο Τζωρτζ
τον κοίταξε και είπε, «Δόξα στον Κύριο! Ο αδελφός εκεί πί-
σω θέλει να δώσει το ρολόι του για τις ανάγκες στο Μπα-
γκλαντές!» Αυτό σταμάτησε το κούνημα του ρολογιού, και ο
Τζωρτζ συνέχισε λέγοντας για τη μεγάλη ανάγκη να απαρνη-
θούμε τον εαυτό μας, να σηκώσουμε το Σταυρό, και να ακο-
λουθήσουμε τον Χριστό».
Τα άλλα μέλη του προσωπικού της Αδελφότητας Νέας
Ζωής τους οποίους συνάντησα φαίνονταν να έχουν όλοι το
ίδιο πάθος να μεταφέρουν το Ευαγγέλιο του Χριστού στον    231

κόσμο. Ήδη περισσότεροι από 300 νέοι άνθρωποι που είχαν
εκπαιδευτεί είχαν φύγει για να δαπανήσουν τις ζωές τους κη-
ρύττοντας τον Χριστό σε πολλές χώρες. Περίπου 85 σπουδα-
στές είναι στο σχολείο τώρα. Ελπίζουν να επεκταθούν, αλλά
όχι να γίνουν τόσο μεγάλοι ώστε να χάσουν την προσωπική
επαφή με τον κάθε ένα μαθητή κάτι που είναι τόσο βασικό.
Το πρόσωπο του Ράμπι ακόμα φωτίζεται όποτε μιλάει για
τη Μα. Η ζωή της προσευχής που εκείνη ζούσε είχε μεγάλη
επίδραση επάνω του. «Είχε πολύ λίγα πράγματα», μου είπε.
«Μόνο λίγα ρούχα. Τα μόνα πράγματα που άφησε όταν πέθα-
νε ήσαν μερικά μεγάλα κουτιά γεμάτα γράμματα από φίλους
και τα πολλά παιδιά και εγγόνια σε όλο τον κόσμο... και κάτι
άλλο, το πιο ακριβό απόκτημα της. Ήταν η Βίβλος που της
είχε δωρήσει ο Διοναρΐν... στη γιορτή της Μητέρας. Εύρι-
σκε μεγάλη παρηγοριά απ' αυτή. Της έδινε ελπίδα ότι είχε
γίνει Χριστιανός πριν πεθάνει. Ο θείος Κουμάρ έχει τη Βί-
βλο στο Λονδίνο τώρα».
Όταν ο Ράμπι μιλάει για το μέλλον, πάντα έρχεται στο ίδιο
θέμα* την ανάγκη να πολεμήσει την επίδραση του Ανατολι-
κού μυστικισμού που σαρώνει τη Δύση. Εκατομμύρια που
κάποτε πίστευαν στην Ανάσταση του Χριστού, τουλάχιστον
σαν ιστορικό γεγονός, τώρα πιστεύουν στη μετεμψύχωση. Η
ιδέα ότι ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ ήταν απλώς μια από τις
πολλές ενσαρκώσεις του «πνεύματος του Χριστού» που υπο-
τίθεται ότι ήταν και στο Ράμα, Κρίσνα, Βούδδα, μεταξύ άλ-
λων, γίνεται ολοένα και πιο δημοφιλής, στρώνοντας το δρό-
μο για τον Αντίχριστο, που θα υποκριθεί ότι είναι η τελευ-
ταία του ενσάρκωση. Ο προσωπικός Θεός της Βίβλου συγ-
χέεται από πολλούς ανθρώπους, με τις Φυσικές ή Κοσμικές
Δυνάμεις ή τους Φυσικούς Νόμους του Μαχαράσι ή τη Βάση
της Ύπαρξης του Πωλ Τίλιχ. Είναι όλα Δυτικοποιημένες
εκδόσεις του Ινδουϊστικού Βράχμαν.
«Προσεύχομαι για το άνοιγμα ενός Κέντρου Ανατολικών
Σπουδών κάπου στην Ελβετία», είπε ο Ράμπι. «Θα ήταν ένα
μέρος όπου άνθρωποι που έχουν εξαπατηθεί από τον Υ.Δ. ή
τη Γιόγκα ή άλλες μορφές Ανατολικού μυστικισμού όπως
Ζεν, Εκανκάρ, EST είναι σχεδόν αμέτρητες - θα μπορούσαν
232     να έλθουν για συμβουλή στο πώς να ξαναβρούν τον εαυτό

τους και να οδηγηθούν στον Χριστό. Και οι Χριστιανοί θα
μπορούσαν να σπουδάσουν ώστε να προετοιμασθούν να ομο-
λογούν τον Χριστό σε κείνους που έχουν συνηθίσει σε ένα
Ανατολικό τρόπο σκέψης. Υπάρχει μια καινούρια γενιά αν-
θρώπων στη Δύση τώρα, ιδιαίτερα στα πανεπιστήμια, με
τους οποίους ο μέσος Χριστιανός δεν μπορεί να επικοινω-
νήσει, αλλά χωρίς να το αντιλαμβάνεται. Υπάρχουν εκατομ-
μύρια τέτοιοι Δυτικοί, και ο αριθμός τους αυξάνεται γοργά».
Από το δωμάτιο μου στη σχολή, καθώς παρακολουθούσα
το Ράμπι να κατεβαίνει ένα απότομο, χιονισμένο μονοπάτι
για μια ακόμα συνεδρίαση επανεξέτασης του χειρογράφου,
όλα αυτά μου φαίνονταν σα να ήταν όνειρο. Δεν είναι τόσο
συνηθισμένο να βλέπεις έναν Ινδό να περπατάει μέσα στη
χιονοθύελλα με Ελβετικά σαλέ γύρω γύρω. Με βλέπει να
κοιτάζω από το παράθυρο τώρα, με χαιρετάει, και χαμογε-
λάει. Σκέπτομαι το Ράμπι στα δεκάξη του στο Τρινιδάδ, να
προσεύχεται εκείνη την «ανόητη» προσευχή - για να του ε-
πιτρέψει ο Θεός να κηρύξει το Ευαγγέλιο σε ένα εκατομμύ-
ριο ανθρώπους - και αντιλαμβάνομαι ότι έχει κηρύξει σε αρ-
κετά εκατομμύρια μέχρι τώρα.
Ο Ράμπι φθάνει στο δωμάτιο μου χτυπώντας τα πόδια του
για να διώξει το χιόνι από τα παπούτσια του βγάζοντας το
παλτό, αρχίζει να μιλάει για το μέλλον του Σχολείου και για
τη δική του υπηρεσία. Υπάρχει μια βαθιά ικανοποίηση στη
φωνή του, και αυτό το αιώνιο χαμόγελο αντανακλά μια εσω-
τερική ειρήνη που τίποτα δεν φαίνεται ικανό να διαταράξει.
Η συζήτηση στρέφεται προς το Κέντρο για Ανατολικές
Σπουδές που έχει προταθεί. Λέω του Ράμπι πόσο πολύ συμ-
φωνώ ότι είναι τρομερά απαραίτητο και πόσο καλό θα ήταν
αν η μητέρα του, μετά απ' όλα αυτά τα χρόνια στον Ινδουι-
σμό, θα μπορούσε να γίνει μέλος του προσωπικού.
Νεύει αργά. «Αυτό θα ήταν τόσο υπέροχο. Η μητέρα μου
πραγματικά ψάχνει για την Αλήθεια, αλλά υπάρχει ακόμα
μια πνευματική μάχη που συνεχίζεται. Πρέπει να φύγει μα-
κριά από το Γκουρού της. Προσεύχομαι πάρα πολύ γΓ αυτή
να ανοίξει την καρδιά της τελείως στον Χριστό - και σύντο-
μα».
233

234

«Θα προσεύχομαι για κείνη, και εγώ, αδελφέ!» Υποσχέθη-
κα.
Είχα ελπίσει τόσο πολύ να συναντήσω τη μητέρα του Ράμ-
πι, έλπιζα ότι θα ήταν στην Ελβετία μέχρι να φθάσω εκεί.
Αλλά εκείνη είναι ακόμα στο ναό κοντά στη Βομβάη. Αυτός
δεν είναι ο τρόπος που θα έπρεπε να τελειώσει αυτή η ιστο-
ρία - αλλά φυσικά δεν έχει τελειώσει.
Νταίηβ Χαντ

γλωσσάριο
ΑΒΑΤΑΡ: Στην ευρύτερη έννοια, η ενσάρκωση κάποιου Θεού σε ζων-
τανή μορφή. Κάθε είδος έχει προφανώς τις δικές του μετεν-
σαρκώσεις. Στη στενότερη έννοια, όμως, ένας Αβατάρ είναι η
μετενσάρκωση του Βισνού. Μερικοί Ινδουιστές επιμένουν ότι ο
Βισνού έχει μετενσαρκωθεί αναρίθμητες φορές, ενώ άλλοι δι-
δάσκουν ότι έχει έλθει μετενσαρκωμένος μόνο εννιά φορές:
Ως Ψάρι, Χελώνα, Άνθρωπος - Λιοντάρι, Αγριογούρουνο, και,
ως Παιδί-Νάνος, Ράμα, Κρίσνα, Βούδδας και Χριστός.
Ο ακριβής ρόλος που ο Αβατάρ παίζει για να φέρει σωτηρία
στον άνθρωπο δεν είναι ξεκάθαρος, αλλά ένας Αβατάρ θεωρεί-
ται γενικά ότι ενεργεί ως Γκουρού σε κάθε μετενσάρκωση. Πολ-
λοί ορθόδοξοι Ινδουιστές πιστεύουν ότι ο ΚΑΛΚΙ, ο επόμενος Α-
βατάρ μετά τον Χριστό, πρόκειται να εμφανισθεί στη γη σε
425.000 χρόνια. Όμως, υπάρχουν εκατοντάδες Γκουρού σήμε-
ρα που θεωρούνται από τους οπαδούς τους ότι είναι Αβατάρ.
ΑΡΤΙ: Μια θρησκευτική τελετουργία που γίνεται με την περιστροφή
της ιερής φλόγας ή του θυμιάματος καθώς κρατιέται πάνω σε
μια πιατέλα με το δεξί χέρι - κάνοντας κύκλους, όπως περι-
στρέφονται οι δείχτες τους ρολογιού, γύρω από το ομοίωμα ε-
νός θεού ή άγιου. Αυτό μπορεί να γίνει από κάθε έναν Ινδουι-
στή στο δικό του δωμάτιο της προσευχής.	235

ΑΣΡΑΜ: Από την Ινδική λέξη Ασράμα που δηλώνει τις τέσσερις «φά-
σεις» στη ζωή του Ινδουιστή, που γεννήθηκε δυο φορές (υψηλή
τάξη): 1) Εφηβική ηλικία σαν άγαμος σπουδαστής της θρη-
σκείας· 2) Παντρεμένος νοικοκύρης με παιδιά" 3) Χρόνος για α-
πόσυρση στο δάσος για αυτοσυγκέντρωση και τελετουργίες· 4)
Γεράματα, όταν από κάποιον αναμένεται να απαρνηθεί όλα τα
υπάρχοντα, εκτός από ένα κομμάτι ύφασμα, που δένει από τη
μέση και κάτω, κι ένα κατσαρόλι, να ζει από τη ζητιανιά και να εί-
ναι ελεύθερος από κάθε υποχρέωση και τύπους. Ο όρος έχει
φθάσει να εφαρμόζεται περισσότερο στην τρίτη «φάση» της
ζωής, καθώς και στη μοναδικότητα ενός σοφού. Σήμερα, συνή-
θως, χρησιμοποιείται για μια θρησκευτική κοινότητα ή μονα-
στήρι στην Ινδία, συχνά εκεί που πάει να σπουδάσει κάποιος κά-
τω από έναν Γκουρού και, ακόμα, μερικές Χριστιανικές Οργα-
νώσεις στην Ινδία, αποκαλούν σήμερα τα άσυλα τους «Ασράμ».
ΑΥΤΟ-ΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗ: Αυτογνωσία, ο τελικός σκοπός της Ανατολικής
Αυτοσυγκέντρωσης (Διαλογισμού) και της Γιόγκα, όποιο όνομα
και αν έχει. Απελευθέρωση από την «ψευδαίσθηση», ότι το ατο-
μικό εγώ είναι διάφορο από το Παγκόσμιο Εγώ ή το Βράχμαν.
Μέσω της άγνοιας ο άνθρωπος έχει ξεχάσει ποιος πραγματικά
είναι και, θεωρεί έτσι τον εαυτό του διαφορετικό από το γείτονα
και το Βράχμαν. Μέσω της αυτογνωσίας ελευθερώνεται απ' αυ-
τή την άγνοια της ατομικής ύπαρξης κι επανέρχεται στην Ένω-
ση με το Βράχμαν.
ΑΥΤΟΣΥΓΚΕΝΤΡΠΣΗ (ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ): Για τους Δυτικούς αυτό ση-
μαίνει περισυλλογή του νου, αλλά για το Μυστικιστή της Ανατο-
λής είναι ακριβώς το αντίθετο, και προκαλείται μεγάλη σύγχυση
πάνω σ' αυτό το θέμα στη Δύση.
Η Ανατολική αυτοσυγκέντρωση, (που διδάσκεται σαν Υ.Α.,
ΖΕΝ κ.λπ.)*, είναι μια τεχνική για ν' απαγκιστρώσει κανείς τον
εαυτό του από τον κόσμο των πραγμάτων και των ιδεών (από τη
Μάγια), με την απελευθέρωση του νου από κάθε εκούσια ή λογι-
κή σκέψη. Αυτό τον ανεβάζει σε «ανώτερες» καταστάσεις συ-
* Σημ. Μετάφρ.: Υ.Α. σημαίνει Υπερβατική Αυτοσυγκέντρωση, και Υ.Δ. σημαίνει Υπερβατικός Διαλο-
γισμός.
Ζεν: είναι μια μορφή Βουδδισμού, που λέει ότι ο φωτισμός έρχεται από την Αυτοσυγκέντρωση και
236      το ένστικτο με λιγότερη εξάρτηση από τις βεδικές γραφές.

ναίσθησης.
Αν και είναι γνωστές στη Δύση κάτω από πολλά ονόματα, ο
στόχος κάθε μορφής Αυτοσυγκέντρωσης της Ανατολής είναι η
«συνειδητοποίηση» του ανθρώπου στην ενότητα με το Σύμπαν.
Είναι η πόρτα στην «ανυπαρξία» που αποκαλείται Νιρβάνα. Γε-
νικά προσφέρεται μεν ως τεχνική «χαλάρωσης», όμως, η
Αυτοσυγκέντρωση, στην πραγματικότητα στοχεύει - και σε τε-
λική ανάλυση οδηγεί - στην υποταγή του ανθρώπου σε μυστι-
κές δυνάμεις του αόρατου πνευματικού κόσμου.
ΑΧΙΜΣΑ: Το δόγμα της μη βίας προς κάθε μορφή ζωής. Αφού ο Ιν-
δουιστής πιστεύει ότι τα έντομα και τα ζώα, μέσω καλής κάρμα,
εξελίσσονται προς τα επάνω για να γίνουν άνθρωποι - και ότι
άνθρωποι μέσω κακής κάρμα μπορούν να γίνουν ζώα ξανά ή έν-
τομα - θα ήταν ισοδύναμο με φόνο και καννιβαλισμό να σκοτώ-
σει και να φάει ο,τιδήποτε ζωντανό, εκτός από φυτά. Ο Ινδουι-
στής πρέπει να είναι χορτοφάγος.
Το δόγμα Αχίμσα, όμως, δεν είναι συνεπές με τις Ινδουϊστικές
γραφές και πρακτική. Πολλοί Ινδουιστές ακόμα προσφέρουν
ζώα για θυσίες, και κατά την εξέλιξη της Ιστορίας, οι Ινδουιστές
έχουν επιδείξει όχι λιγότερη ροπή στο να σκοτώνουν τον ε-
χθρό σε πολέμους κι επαναστάσεις, από ανθρώπους που δεν
παραδέχονται το δόγμα Αχίμσα. Οι Ινδουιστές, οπωσδήποτε έ-
χουν συστηματικά αποφύγει να σκοτώνουν τις αγελάδες.
ΒΑΓΚΑΒΑΝΤ-ΓΚΙΤΑ: Βλέπε Μπαγκαβάντ - Γκιτά
ΒΑΓΚΒΑΝ: Βλέπε Μπαγκβάν
ΒΕΔΑΝΤΑ: κυριολεκτικά «το τελικό ή τελευταίο ή το καλύτερο από
τις Βέδες». Στην πιο πλατιά έννοια, αναφέρεται στις Ουπανισά-
δες· στη στενότερη αναφέρεται σ1 ένα από τα έξι ορθόδοξα συ-
στήματα Ινδουϊστικής φιλοσοφίας, βασισμένα πάνω στις Ουπα-
νισάδες, που πρωταρχικά διατυπώθηκαν από το φιλόσοφο Μπο-
δοραγιάννα, ο οποίος έζησε περίπου πριν 2000 χρόνια. Η Βε-
δάντα είναι ανυποχώρητη στις μονιστικές και πανθεϊστικές α-
πόψεις της. Το Βράχμαν είναι το Παν κι η μόνη Πραγματικότητα,
όλα τα άλλα είναι αυταπάτη.
Η Εταιρεία Βεδάντα, που ιδρύθηκε από τον Βιβεκανάντα, το
διάδοχο του Ραμακρίσνα, με κέντρα σε όλο τον κόσμο, επαγ-
γέλλεται ότι διδάσκει ανοχή για όλες τις θρησκείες. Όμως, η    237

«Ένωση όλων των θρησκειών», την οποία υιοθετεί, είναι στην
πραγματικότητα όχι φιλελεύθερη ή ανοιχτή, αλλά βασισμένη
πάνω στον ανυποχώρητο Μονισμό, ο οποίος λέει ότι τα πάντα
είναι Ένα.
ΒΕΔΕΣ: Οι αρχικές γραφές του Ινδουισμού, λέγεται ότι είναι μεγα-
λύτερες από τους θεούς, επειδή αυτές θα υπάρχουν, ακόμη κι
όταν οι θεοί θα χαθούν. Πιστεύεται ότι είναι αποκάλυψη από το
ίδιο το Βράχμαν, το Απόλυτο, και υπήρξαν στην αιώνια και τέ-
λεια μορφή τους από την αρχή. Οι Βέδες είναι οι: Ριγκβέδα, Για-
χουρβέδα, Σαμαβέδα και Αθαρβαβέδα. Σαν σύνολο έχουν διαι-
ρεθεί σε τέσσερις τάξεις: Οι Μάντρας (μετρικοί ψαλμοί δοξολο-
γίας), οι Βραχμάνας (εγχειρίδιο ιεροτελεστίας και προσευχής
για οδηγία του ιερέα), οι Αρανιάκας (ειδική πραγματεία για ερη-
μίτες και άγιους), και, οι Ουπανισάδες (φιλοσοφική Πραγμα-
τεία).
ΒΕΔΙΚΑ: Η γλώσσα στην οποία οι Βέδες αρχικά είχαν συνταχθεί, μια
αρχαϊκή μορφή Σανσκριτικών, που, επίσης, ονομάζονται Αρχαία
Ινδο-Αριανικά. Ως επίθετο σημαίνει, «όπως διδάσκεται ή εξη-
γείται στις Βέδες».
ΒΡΑΧΜΑ: Να μη γίνει σύγχυση με το Βράχμαν, το οποίο είναι όλοι οι
Θεοί σε ένα. Ο Βράχμα, ο Δημιουργός είναι ο πρώτος θεός του
Ινδουϊστικού Τριμούρτι (Τριαδικότητας). Οι άλλοι δυο είναι ο
Βισνού, ο Διατηρητής, και ο Σίβα, ο καταστροφέας. Υποθετικά
κάθε 4.320 εκατομμύρια χρόνια ο Σίβα καταστρέφει τα πάντα. Ο
Βράχμα τα δημιουργεί όλα πάλι, και, ο Βισνού ενσαρκώνεται,
για να δείξει το δρόμο για το Βράχμαν. Συχνά απεικονίζεται να
βγαίνει από τον αφαλό του Βισνού (πράγμα που, όμως, φαίνεται
να αντιβαίνει στο ρόλο του σαν Δημιουργού)· ο Βράχμα συνή-
θως εικονίζεται με τέσσερα κεφάλια και τέσσερα χέρια να κρα-
τάει σκεύη θυσίας, χάντρες προσευχής κι ένα χειρόγραφο.
ΒΡΑΧΜΑΝ: η τελική Πραγματικότητα. Ασώματο, ανέκφραστο, δεν
γνωρίζει και δεν μπορεί να γνωρισθεί, γιατί ούτε προσωπικό εί-
ναι, ούτε απρόσωπο' και Δημιουργός και όλα όσα έχουν δη-
μιουργηθεί. Το Βράχμαν είναι το Παν και το Παν είναι το Βρά-
χμαν.
Η τελική αλήθεια και η σωτηρία για τον Ινδουιστή είναι να
238	«εννοήσει» ότι και ο ίδιος είναι Βράχμαν, ότι αυτός και όλο το

σύμπαν είναι ένα και το αυτό ΟΝ. Οπωσδήποτε το Βράχμαν δεν
είναι ένα ακόμη όνομα για τον Θεό της Βίβλου, αλλά μια αντίλη-
ψη ξένη και αντίθετη προς τον Ιουδαιο-Χριστιανικό Θεό. Το
Βράχμαν είναι όλα και τίποτε. Περιλαμβάνει καλό και κακό, ζωή
και θάνατο, υγεία και αρρώστια και, ακόμα, τη μη πραγματικότη-
τα.
ΒΡΑΧΜΑΝΟΣ: Η ανώτατη Ινδουϊστική τάξη και η πλησιέστερη αν-
θρώπινη μορφή στο Βράχμαν, μετά από χιλιάδες μετενσαρκώ-
σεις, και επομένως, το ενδιάμεσο μεταξύ του Βράχμαν και των
άλλων τάξεων. Για να γίνει κάποιος ιερέας πρέπει να είναι Βρα-
χμάνος. Αυτό δίνει στους Βραχμάνους μεγάλη επιρροή πάνω
στις άλλες τάξεις· οπωσδήποτε, οι Βραχμάνοι πρέπει να ζουν
μια πολύ περισσότερο θρησκευτική ζωή, παρά οι μη-Βραχμάνοι,
και κάθε κακή πράξη τιμωρείται πιο βαριά σ' αυτούς παρά στις
κατώτερες τάξεις.
Στα Σανσκριτικά η λέξη για την κάστα (τάξη) είναι βάρνα, που
σημαίνει χρώμα. Οι Βραχμάνοι, πιθανόν, είναι απόγονοι των
λευκών Αρίων, οι οποίοι κατέλαβαν την Ινδία και ακόμα και σή-
μερα το δέρμα των Βραχμάνων είναι γενικά αρκετά πιο ανοιχτό
από τις άλλες τάξεις.
ΒΡΑΧΜΑΧΑΡΙΠΑ: Κατά κυριολεξία σημαίνει «θρησκευτική ζωή». Η
ονομασία έχει δοθεί στην πρώτη από τις τέσσερις φάσεις στη
ζωή του Ινδουιστή της ανώτερης τάξης. Εφόσον αυτή ήταν η ε-
ποχή κατά την οποία η σεξουαλική αποχή ήταν υποχρεωτική, η
λέξη έφτασε να χρησιμοποιείται και για γεροντότερους θρη-
σκευόμενους Ινδουιστές, οι οποίοι ζούσαν ακόμα κάτω από αυ-
τό τον όρκο της αγαμίας.
ΓΙΟΓΚΑ: Στην κυριολεξία σημαίνει «ζευγάρωμα» κι αναφέρεται στην
ένωση με το Βράχμαν. Υπάρχουν διάφορα είδη και σχολές Γιό-
γκα, αλλά και διάφορες τεχνικές. Όλες, όμως, έχουν τον ίδιο
τελικό σκοπό, την ένωση με το Απόλυτο.
Οι στάσεις κι ο έλεγχος της αναπνοής έχουν σκοπό να βοη-
θήσουν στην Ανατολικού τύπου αυτοσυγκέντρωση, και, ως μέ-
σον ελέγχου του σώματος στην πειθαρχία του ανθρώπου ν' α-
παρνηθεί όλες τις επιθυμίες που το σώμα θα μπορούσε διαφο-
ρετικά να επιβάλει στο νου.
Η Γιόγκα έχει σχεδιαστεί ειδικά να επιφέρει μια κατάσταση    239

ύπνωσης, η οποία, υποτίθεται, επιτρέπει στο νου ν' ανέβει ψη-
λά σε ένωση με το Βράχμαν. Είναι ένα μέσον απομάκρυνσης
από τον κόσμο της αυταπάτης κι αναζήτησης της μόνης αληθι-
νής Πραγματικότητας. Εάν κάποιος θελήσει ν' αποκτήσει καλή
φυσική κατάσταση μόνο, πρέπει να διαλέξει μάλλον ασκήσεις
που είναι μόνο γι' αυτό το σκοπό. Κανένα μέρος της Γιόγκα δεν
μπορεί να χωρισθεί από τη φιλοσοφία, που βρίσκεται πίσω απ'
αυτή.
ΓΙΟΓΚΙ: Σε κάπως ελεύθερη έννοια πρόκειται για κείνον που έχει επι-
τύχει κάποια πρόοδο στην εξάσκηση της Γιόγκα, αλλά, στην α-
ληθινή της έννοια αναφέρεται σε κείνον που είναι δάσκαλος
της Γιόγκα1 αυτό σημαίνει κάποιον που, με την εξάσκηση στη
Γιόγκα, έχει επιτύχει την ένωση με το Βράχμαν που είναι κι ο
πραγματικός της σκοπός.
Ο αληθινά αυτοσυγκεντρούμένος Γιόγκι έχει αποκόψει τον
εαυτό του από κάθε λογική (αισθητή) αντίληψη, συμπεριλαμ-
βάνοντας και την οικογένεια και τους φίλους, αλλά κι όλες τις
ανθρώπινες συγγένειες. Υποτίθεται ότι είναι έξω από χώρο και
χρόνο, τάξη, χώρα και θρησκεία, και ακόμα, πέρα από το καλό
και το κακό.
Όπως ο Κρίσνα είπε στην Βαγκαβάντ-Γκιτά, τίποτα δεν έχει
αξία για τον Γιόγκι εκτός από την ίδια τη Γιόγκα.
ΓΚΑΤ ή ΓΑΤ: Μια ειδική περιοχή, που είναι ορισμένη για τελετουργι-
κές καύσεις ανθρώπινων σωμάτων. Υπάρχουν πολλά τέτοια μέ-
ρη σε όλη την Ινδία, αλλά τα πιο δημοφιλή και ιερά είναι αυτά
κοντά σε ορισμένες «ιερές» πόλεις, όπως το Μπεναρές, κατά
μήκος στις όχθες του Γάγγη, επειδή είναι πιο εύκολο να σκορπι-
στεί η στάχτη στο ιερό ποτάμι.
ΓΚΙ: Λάδι που γίνεται από βούτυρο, χρησιμοποιείται για τελετουργι-
κούς σκοπούς και θεωρείται πολύ ιερό, γιατί προέρχεται από
την Αγελάδα, το ιερότερο από όλα τα πλάσματα.
ΓΚΟΥΡΟΥ: Κατά κυριολεξία σημαίνει «δάσκαλος», αλλά, με την έν-
νοια ότι είναι εκδήλωση του Βράχμαν. Τεχνικά, οι Ινδουϊστικές
γραφές δεν μπορούν να γίνουν αντιληπτές μόνο με το διάβα-
σμα, αλλά, πρέπει να διδαχθούν από έναν Γκουρού, που κι ο ί-
διος έχει μαθητέψει στα πόδια κάποιου Γκουρού. Κάθε Ινδουϊ-
240	^Πζ πρέπει ν' ακολουθεί έναν Γκουρού, για να καταφέρει να

φτάσει σε αυτογνωσία. Είναι μέσω των Γκουρού που η αρχαία
σοφία των σοφών περνάει στις επόμενες γενεές. (Πολλοί σπου-
δαστές της Βίβλου βρίσκουν καταπληκτική σχέση μεταξύ αυ-
τής της αντίληψης της πνευματικής διαφώτισης μέσω της γνώ-
σης και του Δένδρου της Γνώσης, που έφερε την πτώση του αν-
θρώπου στην Εδέμ).
Ο Γκουρού λατρεύεται και μετά θάνατο και θεωρείται από
πολλούς Ινδουιστές ότι επικοινωνεί μαζί τους πιο δυνατά από
πριν όταν φύγει από αυτή τη ζωή, και βρίσκεται, καθώς υποτίθε-
ται, σε ανώτερα επίπεδα ύπαρξης. Γι' αυτό, ο τάφος ενός Γκου-
ρού θεωρείται από πολλούς ότι είναι ο ιδεώδης τόπος για αυτο-
συγκέντρωση.
ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ: Βλέπε Αυτοσυγκέντρωση.
ΙΝΔΟΥΪΣΜΟΣ: Η κυριότερη θρησκεία της Ινδίας, η οποία περιέχει τό-
σες πολλές διαφορετικές κι αντικρουόμενες δοξασίες, ώστε
είναι αδύνατο να προσδιοριστούν. Ο Ινδουιστής μπορεί να είναι
Πανθεϊστής, Πολυθεϊστής, Μονοθεϊστής, Αγνωστικιστής ή, κι α-
κόμα, και άθεος· με ενδιαφέρον για την ηθική ή κι αδιάφορος1
δυαρχικός, πλουραλιστής ή μονιστής, τακτικός στους ναούς και
στη λατρεία των διάφορων θεών ή και χωρίς θρησκευτικά κα-
θήκοντα- και, όμως, να αποκαλείται Ινδουιστής.
Ο Ινδουιστής λέει ότι αγκαλιάζει και δέχεται όλες τις θρη-
σκευτικές δοξασίες, αλλά, κάθε θρησκεία που μ' αυτό τον τρό-
πο αγκαλιάζεται γίνεται μέρος του Ινδουισμού. Ο συγκρητιστής
προσπαθεί να βάλει τον Χριστιανισμό μέσα σ' αυτό το «αγκάλια-
σμα, που ισοπεδώνει» αλλά, είναι σαφές ότι, ο θεός της Βίβλου
δεν είναι το Βράχμαν, ο Ουρανός δεν είναι η Νιρβάνα, ότι ο Ιη-
σούς Χριστός δεν είναι απλά μια ενσάρκωση του Βισνού και, ότι
η σωτηρία του Θεού κατά χάρη μέσω της πίστης στο θάνατο του
Χριστού για τις αμαρτίες μας, και, η ανάσταση Του, αντιτίθενται
στην όλη διδασκαλία του Ινδουισμού.
ΚΑΡΜΑ: Πα τον Ινδουιστή, η Κάρμα είναι ο τελικός Νόμος του προο-
ρισμού ή η μοίρα. Το δόγμα διδάσκει ότι για κάθε ηθική ή πνευ-
ματική σκέψη, λέξη ή πράξη, η Κάρμα παράγει ένα αναπόφευ-
κτο αποτέλεσμα. Προφανώς αυτό δεν θα μπορούσε να υποφερ-
θεί σε μια και μόνη ζωή· έτσι, η Κάρμα απαιτεί τη μετενσάρκω-
ση. Τα περιστατικά κι οι καταστάσεις κάθε διαδοχικής γέννη-   241

σης, και τα γεγονότα κάθε διαδοχικής ζωής, είναι, καθώς
δέχονται, καθορισμένα απόλυτα από τη συμπεριφορά στην ίδια
ηλικία σε προηγούμενες ζωές. Δεν υπάρχει συγχώρηση στην
Κάρμα. Καθένας πρέπει να υποφέρει για τις πράξεις του.
ΚΑΠΑ: Κοινωνική Τάξη: Πρόκειται για ένα δόγμα, που εφευρέθηκε
από τους Άριους ιδρυτές του Ινδουισμού για να κρατούν τους
μελαμψούς Δραβιδιανούς, σε ήρεμη υποταγή όταν πια τους εί-
χαν νικήσει κι έγιναν κατακτητές. Οι Βέδες διδάσκουν ότι, οι
τέσσερις κάστες (τάξεις) - Βραχμάνοι, Κσατρίγια, Βαΐσιγια και
Σούντρα - αρχικά είχαν βγει από τέσσερα μέρη του σώματος
του Βράχμα: Οι Βραχμάνοι, από το κεφάλι και, οι άλλοι, από
προοδευτικά κατώτερα μέρη. Τα δόγματα της Κάρμα και της
μετενσάρκωσης ακολούθησαν αυτή την αντίληψη φυσιολογικά,
διδάσκοντας ότι, αυτοί από τις κατώτερες τάξεις, με το να απο-
δεχθούν τη μοίρα τους αδιαμαρτύρητα, μπορούν να Βελτιώ-
σουν τις πράξεις τους και έτσι να ελπίζουν σε μια ανώτερη με-
τενσάρκωση την επόμενη φορά.
Οι Πάριοι* ήσαν κάτω από κάθε τάξη και έτσι έξω από το θρη-
σκευτικό σύστημα του Ινδουισμού. Όταν οι Μουσουλμάνοι ει-
σέβαλαν στην Ινδία, οι Πάριοι προσηλυτίσθηκαν πιο εύκολα α-
φού ο Ισλαμισμός τους πρόσφερε άμεση αναγνώριση. Οι περισ-
σότεροι από τους Χριστιανούς της Ινδίας είναι απόγονοι των
Πάριων και πολλοί απ' αυτούς ονομάζονται Χριστιανοί, μόνο και
μόνο για να υψώσουν τους εαυτούς τους πάνω από την οικογέ-
νεια των Πάριων.
ΚΡΙΣΝΑ: Ο πιο λαοφιλής κι αγαπημένος θεός των Ινδουιστών, που έ-
γινε θέμα αμέτρητων μύθων, από τους οποίους πολλοί είναι ε-
ρωτικοί. Ο Κρίσνα είναι ο πιο γνωστός από τους Ινδουϊστικούς
θεούς στη Δύση εξαιτίας του ιεραποστολικού ζήλου των οπα-
δών που υπάρχουν στις κυριότερες πόλεις και τραγουδούν, χο-
ρεύοντας το «Χάρε Κρίσνα». Ελπίζουν να φτάσουν στην ευτυ-
χία και τη σωτηρία, με το να ψάλλουν ακατάπαυστα τη Μάντρα:
«Χάρε Κρίσνα, Χάρε Κρίσνα, Χάρε Ράμα, Χάρε Ράμα, Χάρε Χάρε
Χάρε». Σαν τον Ράμα, ο Κρίσνα υποτίθεται ότι είναι μια από τις
ενσαρκώσεις του Βισνού.
' Σημ. τ. Μετάφρ. θεωρούντο οι απόβλητοι, αφού ήσαν έξω από τις τέσσερις κάστες κι επομένως,
242       ακάθαρτοι. Αυτούς ούτε να τους αγγίζουν επιτρεπόταν, γι' αυτό στην Αγγλική ονομάζονται «Μη εγ-
γίσιμοι».

ΚΟΥΝΤΑΛΙΝΙ: Κατά κυριολεξία σημαίνει «Περιτυλιγμένη» κι είναι το
όνομα μιας θεάς, που συμβολίζεται από ένα φίδι, από τριάμιση
περιτυλίγματα, και το οποίο κοιμάται με την ουρά στο στόμα
του. Αυτή η θεά, ή «όφις της ζωής, της φωτιάς και της σοφίας»
υποθέτουν ότι κατοικεί μέσα στο σώμα του ανθρώπου, κοντά
στη βάση της σπονδυλικής στήλης. Όταν ξυπνήσει, χωρίς κα-
τάλληλο έλεγχο, μαίνεται σαν τρομερό φίδι, μέσα στον άνθρω-
πο, με μια δύναμη που είναι αδύνατο να αντισταθεί κανείς.
Λέγεται ότι, χωρίς κατάλληλο έλεγχο, η Κουνταλίνι παράγει
υπερφυσικές ψυχοσωματικές δυνάμεις, που έχουν την πηγή
τους σε δαιμονικά όντα, και οδηγούν τελικά σε ηθική, πνευματι-
κή και φυσική καταστροφή. Ωστόσο αυτή τη δύναμη της Κουν-
ταλίνι είναι που η αυτοσυγκέντρωση κι η Γιόγκα σκοπεύουν να
ξυπνήσουν και να ελέγξουν. Προχωρημένοι σπουδαστές σε Υ.Α.
(Υπερβατική Αυτοσυγκέντρωση), καθώς κι άλλους τύπους αυ-
τοσυγκέντρωσης, που τώρα χρησιμοποιούν στη Δύση, είχαν
μάλιστα εμπειρίες της Κουνταλίνι.
ΛΙΝΓΚΑΜ: Όρος που χρησιμοποιείται για το φαλλικό έμβλημα του
θεού Σίβα. Υπάρχουν αποδείξεις λατρείας του Λίνγκαμ στην
κοιλάδα του Ινδού, που χρονολογικά προηγούνται της εισβολής
των Αρίων. Αρχικά, ενώ γελοιοποιήθηκε από τους Άριους εισ-
βολείς, η λατρεία αυτού του ερωτικού συμβόλου αργότερα υιο-
θετήθηκε κι απ1 αυτούς. Παρόλο που συνδέεται με μορφές λα-
τρείας της γονιμότητας, Ταντρισμό και θρησκευτικές ιεροτελε-
στίες, που αφορούν σεξουαλικές διαστροφές, το έμβλημα του
Σίβα είναι πρωταρχικό αντικείμενο λατρείας σε κάθε σχεδόν Ιν-
δουϊστικό ναό και όχι μόνο σ' αυτούς που είναι αφιερωμένοι α-
ποκλειστικά στον Σίβα.
ΛΟΤΑ: Μικρή ορειχάλκινη κούπα, από την οποία «ιερό» νερό χύνεται
ή ραντίζεται ή πίνεται σε διάφορες θρησκευτικές τελετές.
ΜΑΧΑΒΑΡΑΤΑ: Ένα από τα δυο μεγάλα επικά ποιήματα στις Ινδουϊ-
στικές γραφές, το άλλο είναι το Ραμαγιάνα. Αποτελείται από
110 χιλιάδες δίστηλα, είναι τρεις φορές μεγαλύτερο από τη Χρι-
στιανική Βίβλο και έτσι, το πιο μεγάλο ποίημα στον κόσμο. Ή-
ταν εργασία αμέτρητων ποιητών και συντακτών, οι οποίοι έκα-
ναν συνεχώς προσθέσεις, απαλείψεις και μετατροπές, κατά την
αρέσκεια τους. Τα δόγματα του είναι ασαφή και, συχνά, αντί-   243

κρουόμενα. Όμως, θεωρούνται ακόμα από τους Ινδουιστές ιε-
ρές γραφές.
ΜΑΝΤΙΡ: Μια ακόμα λέξη για τον Ινδουϊστικό ναό.
ΜΑΝΤΡΑ: Ηχητικό σύμβολο από μια ή περισσότερες συλλαβές, χρη-
σιμοποιούμενο συχνά για να επιφέρει μυστικιστική κατάσταση.
Πρέπει να διδαχτεί από τη ζωντανή φωνή ενός Γκουρού και δεν
μπορεί να μαθευτεί με άλλο τρόπο. Δεν είναι ανάγκη να κατα-
λάβει κανείς τη σημασία της Μάντρα. Η δύναμη είναι στην επα-
νάληψη του ήχου. Λέγεται ότι περικλείει ένα πνεύμα ή θεότητα
και η επανάληψη της Μάντρα, καλεί αυτό το πνευματικό ον κον-
τά σε αυτόν που την επαναλαμβάνει. Έτσι η Μάντρα από τη μια
μεριά προσκαλεί ένα ον να μπει μέσα σ' αυτόν που τη χρησιμο-
ποιεί, και, από την άλλη, δημιουργεί την παθητική κατάσταση
στον αυτοσυγκεντρούμενο να δεχθεί την είσοδο αυτού του
πνευματικού όντος.
ΜΑΓΙΑ: Η Ινδουϊστική εξήγηση για την ύπαρξη ολόκληρου του
σύμπαντος, τόσο του πνεύματος όσο και του σώματος, όπως
την καταλαβαίνει ο άνθρωπος. Εφόσον το Βράχμαν είναι η μόνη
Πραγματικότητα κάθε τι άλλο είναι αυταπάτη, που εκπέμπεται
από τον Βράχμα, το Δημιουργό, όπως η θερμότητα από τη φω-
τιά. Η άγνοια του ανθρώπου αποτυχαίνει να δει τη μια πραγματι-
κότητα και, έτσι, δέχεται την αυταπάτη ή το φανταστικό σύμπαν
σχημάτων, πόνου και θλίψης. Η σωτηρία έρχεται μέσω του φω-
τισμού, ο οποίος και διασκορπίζει την αυταπάτη. Αφού το Σύ-
μπαν φαίνεται το ίδιο σε όλους τους παρατηρητές κι ακολου-
θεί ορισμένους νόμους, μερικές Ινδουϊστικές αιρέσεις διδά-
σκουν ότι, η μάγια είναι πραγματικά ένα όνειρο των θεών, και, οι
άνθρωποι προσθέτουν μόνο την προσωπική τους αίσθηση τα-
λαιπωρίας.
ΜΑΚΑΡΙΟΤΗΤΑ: Η κατάσταση που επιτυγχάνεται όταν η αυταπάτη
της ύπαρξης, μακριά από το Βράχμαν - το οποίο είναι Αγνή Ύ-
παρξη - Γνώση - Μακαριότητα - έχει εξαφανιστεί μέσω της αυ-
τοσυγκέντρωσης και του φωτισμού και, όλες οι επιθυμίες έχουν
πάψει. Εφόσον αυτή η κατάσταση λέγεται ότι είναι πέρα από
πόνο ή ευχαρίστηση, ο Βούδδας, ο οποίος μεγάλωσε Ινδουι-
στής, τη θεωρούσε σαν «εκμηδένιση» και την αποκαλούσε, επί-
244	σης «ΝΙΡΒΑΝΑ».

ΜΟΚΣΑ: Απελευθέρωση από τον κύκλο της μετενσάρκωσης, με την
είσοδο στην ανώτατη κατάσταση ύπαρξης, που κατορθώνεται
από εκείνους που έχουν ξεφύγει από το σύμπαν της Μάγια κι έ-
χουν φτάσει σε ενότητα με το Βράχμαν. Οι Ινδουιστές προσμέ-
νουν τη Μόκσα ως το τέλος του πόνου και της ταλαιπωρίας, που
η μετενσάρκωση έχει σωρεύσει επάνω τους από τη μια ζωή στην
άλλη. Όμως, σύμφωνα με τους ορθόδοξους Ινδουιστές δεν υ-
πάρχει τελική φυγή, και, ο άνθρωπος πρέπει τελικά να ξανα-
μπεί στον κύκλο των γεννήσεων και των θανάτων. Εφόσον κά-
ποτε υπήρχε μόνο το Βράχμαν, σύμφωνα με τις Ινδουϊστικές
γραφές, δεν ωφελεί να επανέλθεις σ' αυτό. Η Μόκσα είναι μόνο
προσωρινή ξεκούραση, ένας άλλος σταθμός στον «Τροχό» που
γυρίζει διαρκώς ολόγυρα, χωρίς τελειωμό επαναλαμβάνοντας
αυτό τον ίδιο κύκλο κάθε 4.320 εκατομμύρια χρόνια.
ΜΠΑΡΑΧΙ: Σημαίνει «Δώδεκα», μια θρησκευτική τελετή που γίνεται
τη δωδέκατη ημέρα μετά τη γέννηση του άρρενα Βραχμάνου,
κατά την οποία οι Παντίτ κι οι αστρολόγοι κάνουν προγνώσεις,
οι οποίες αφορούν το μέλλον του παιδιού.
ΜΠΑΓΚΑΒΑΝΤ-ΓΚΙΤΑ: Το πιο δημοφιλές από τα Ινδουϊστικά γραπτά,
τμήμα του Μαχαβαράτα, και το πιο διαβασμένο, από κάθε Ιν-
δουϊστικό ιερό βιβλίο σε Ανατολή ή Δύση. Γνωστό ως «ο Ύμνος
του Κυρίου» και, που συχνά, αποκαλείται «το Ευαγγέλιο του Ιν-
δουισμού», η Γκιτά είναι ένας διάλογος ανάμεσα στον πολεμι-
στή Αρτζιούνα, και δειλιάζει να σκοτώσει τους συγγενείς του,
που συναντάει στον πόλεμο, και τον ενσαρκωμένο Θεό Κρίσνα,
ο οποίος οδηγεί το άρμα του και τον εμψυχώνει να κάνει το κα-
θήκον του, σαν καλός και γενναίος Πολεμιστής.
ΜΠΑΓΚΒΑΝ: Ινδική λέξη για τον Θεό ή τον Κύριο.
ΜΠΑΪ: Κυριολεκτικά σημαίνει «Αδελφός». Είναι όρος τιμής που δίνε-
ται σε κάποιον που είναι όμοιος μ' αυτόν. Σπάνια ένας ηλικιω-
μένος θρήσκος Ινδουιστής θα χρησιμοποιούσε αυτόν τον όρο,
απευθυνόμενος σ' ένα νεαρό άτομο, πάντως ποτέ σ' ένα παιδί.
Επομένως, όταν ο Γκοσίν άρχισε να απευθύνεται στον Ράμπι
κατ' αυτόν τον τρόπο ήταν μια ένδειξη ότι είχε μεταφέρει σ' αυ-
τόν την τιμή και το σεβασμό που είχε για τον πατέρα του.
ΜΠΑΤΖΑΝΣ: Τραγούδια λατρευτικής αγάπης, που χρησιμοποιούνται
στη λατρεία των θεών.	245

246

ΝΑΜΑΣΤΕ: Κοινός Ινδουϊστικός χαιρετισμός, που για μερικούς ση-
μαίνει απλά, «Γεια σου», συνοδεύεται δε από το σφίξιμο των χε-
ριών και μια ευγενική υπόκλιση, σε αναγνώριση του Παγκό-
σμιου Εγώ, που βρίσκεται μέσα σε όλους τους ανθρώπους.
ΝΙΡΒΑΝΑ: Η λέξη σημαίνει «φύσημα», όπως όταν σβήνουμε ένα κερί.
Νιρβάνα είναι «ο παράδεισος», τόσο για τους Ινδουιστές όσο
και για τους Βουδδιστές, παρ' ότι οι πολλές αιρέσεις τους έ-
χουν διαφορετικές ιδέες περί του τι είναι και πώς μπορεί κανείς
να τη φτάσει. Υποθετικά δεν είναι ούτε τόπος ούτε κατάσταση
και υπάρχει μέσα σε όλους, περιμένοντας τον καθένα μέχρι να
τη «συνειδητοποιήσει». Είναι μηδενισμός, ή η μακαριότητα που
έρχεται από το να μη μπορεί κανείς πλέον να αισθανθεί μέσω
της εκμηδένισης πόνο ή ευχαρίστηση, της προσωπικής ύπαρ-
ξης, μέχρι ν1 απορροφηθεί μέσα στο καθαρό ΟΝ.
ΝΓΙΑΣΑ: Η τελετουργική πράξη του καλέσματος μιας θεότητας να
μπει στο σώμα του λατρευτή με επίθεση των χεριών κάποιου,
(συνήθως, Γιόγκι ή Γκουρού), πάνω στο μέτωπο, τους ώμους και
στήθος, κ.λπ. ενώ επαναλαμβάνεται μια Μάντρα. Η επανάληψη
της Μάντρα είναι σχεδιασμένη να μεταμορφώσει τον λατρευτή
στην ομοιότητα της θεότητας, που περικλείεται στη δόνηση ή
τον ήχο της Μάντρα. Η Νγιάσα έχει σκοπό να δυναμώσει αυτή
την ενέργεια.
ΝΤΕΒΑΤΑΣ: Οι θεότητες ή οι θεοί.
ΝΤΑΚΣΙΝΑ: Ένα από τα πολλά ονόματα του Σίβα, που σημαίνει «δε-
ξιά» και, γι' αυτό όταν δίνονται χρήματα στους Βραχμάνους σαν
προσφορά, πρέπει να δίνονται με το δεξί χέρι.
ΝΤΑΡΜΑ: Ο σωστός τρόπος ζωής για έναν Ινδουιστή. Δεν είναι κάτι
το απόλυτο, διαφέρει δε όχι μόνο για κάθε τάξη, αλλά και για
κάθε πρόσωπο και πρέπει καθένας να την ανακαλύψει για τον
εαυτό του. Δεν είναι μια ηθική αρχή, περιέχει όμως ορισμένο
σύστημα κανόνων, που, υποτίθεται οδηγούν ένα πρόσωπο σε
μυστική σύνδεση με το Βράχμαν, αλλά που δεν σχετίζονται, α-
ναγκαστικά και με την ηθική αναγνώριση του σωστού ή λανθα-
σμένου, το οποίο είναι σύμφυτο με την ανθρώπινη συνείδηση.
Η Ντάρμα κάποιου μπορεί, στην πραγματικότητα, να είναι πάνω
από το σωστό ή το λανθασμένο.

ΝΤΕΓΙΑ: Μικρή κούπα από πηλό, μ' ένα προεξέχον χείλος που συνή-
θως, περιέχει Γκι (βλ. λέξη), ή κάποιο άλλο είδος λαδιού, κι ένα
φυτίλι, το οποίο πρέπει να είναι αναμμένο κατά τις θρησκευτι-
κές τελετές και τις ειδικές γιορτές.
ΝΤΟΤΙ: Ένα μακρύ ύφασμα, το οποίο ο άντρας τυλίγει γύρω του σαν
φούστα. Κανονικά, κρέμεται σχεδόν μέχρι το έδαφος, αλλά ό-
ταν κάνει ζέστη ή όταν εκτελεί βαριές εργασίες, μπορεί ν' ανα-
διπλώνει το κράσπεδο προς τη μέση, μειώνοντας έτσι το μήκος
στο ήμισυ. Μερικοί τραβούν το ύφασμα που κρέμεται ανάμεσα
στα πόδια τους και μετατρέπουν τη φούστα σε ένα είδος παντα-
λόνι, που μοιάζει με σακούλα. Παρόλο που στις πόλεις πολλοί
Ινδοί τώρα φορούν Δυτικά ρούχα, το Ντότι συνηθίζεται ακόμα
στα χωριά. Επιπλέον και στις πόλεις, οι άγιοι άνθρωποι και οι ιε-
ρείς, γενικά, φορούν ένα Ντότι, συχνά μάλιστα, κάτω από το σα-
κάκι.
ΟΜΠΕΑ MAN: Πρόκειται για το Ινδουϊστικό αντίστοιχο του μάγου, ο
οποίος, γενικά θεωρείται ότι έχει στην εξουσία του τις δυνάμεις
των δαιμόνων κι άλλες κατώτερες οντότητες τις οποίες χρησι-
μοποιεί, επί πληρωμή, για να εκπληρώνει τις επιθυμίες αυτών,
που έρχονται και του ζητούν βοήθεια.
ΟΥΠΑΝΙΣΑΔΕΣ: Στην κυριολεξία σημαίνουν, «καθισμένος - κοντά».
Η ονομασία δόθηκε σε ένα τμήμα των Ινδουΐστικών γραφών,
που περιέχει ορισμένες μυστικιστικές διδασκαλίες, οι οποίες υ-
πέθεταν ότι είχαν παραδοθεί αρχικά από αρχαίους Γκουρού σε
εκλεκτούς μαθητές, που τους είχαν επιτρέψει να καθήσουν
κοντά τους για καθοδήγηση.
Ενώ οι Ουπανισάδες χρονολογούνται από το 400 π.Χ. και δεν
θεωρήθηκαν αρχικά μέρος του Βεδικού κανόνα, έγιναν ωστόσο
αποδεκτές σαν τέτοιες μόλις τα τελευταία χρόνια.
Η φιλοσοφία των Ουπανισάδων είναι εσωτερική και γίνεται
καταληπτή μόνο από λίγους. Καλύπτουν μια ποικιλία περίπλο-
κων θεμάτων, από τη φύση του θεού και του ανθρώπου μέχρι
το σκοπό της ύπαρξης και της τελικής σωτηρίας. Οι Ουπανισά-
δες προσπαθούν να λύσουν όλα τα προβλήματα με μια μόνο
θέση, η οποία διαπερνά όλες αυτές. Αυτή παραδέχεται την ταυ-
τότητα της ατομικής ψυχής (άτμαν) με την Παγκόσμια Ψυχή
(Βράχμαν) και την ουσιαστική ενότητα των πάντων σαν κάτι ενι-  247

αίο. Μια από τις πιο γνωστές εκφράσεις αυτού του δόγματος
βρίσκεται στη διδασκαλία του Ουδδαλάκα προς τον γιο του
Σβετακέτου στην Ουπανισάδα Χαντογκιγιά: «Η λεπτή ουσία εί-
ναι παγκόσμια διαχυμένη σε όλα τα πράγματα, όπου και να βρε-
θούν είναι το αληθινό Εγώ. Και, Σβετακέτου, αυτό είσαι εσύ!»
ΠΑΝΤΙΤ: Βραχμάνος, ο οποίος είναι ειδικά σπουδασμένος στον Ιν-
δουισμό, κι ο οποίος μπορεί να μεταδώσει αυτή τη γνώση προς
ωφέλεια των άλλων, με μια συμβουλή για το μέλλον ή με τη με-
σιτεία του στους θεούς. Όλοι οι Βραχμάνοι δεν είναι ιερείς ή
Παντίτ. Παρ' ότι κάθε Βραχμάνος είναι αυτόματα ικανός -λόγω
της καταγωγής του - να γίνει Παντίτ. Εντούτοις, όλοι τους δεν
αφιερώνουν τους εαυτούς τους αρκετά στη θρησκεία, ώστε να
γίνουν Παντίτ. Έτσι οι περισσότεροι Βραχμάνοι στην Ινδία, σή-
μερα, ακολουθούν άλλα επαγγέλματα.
ΠΟΥΤΖΙΑ: Κυριολεκτικά, σημαίνει «Λατρεία». Κι η λέξη κι ο τύπος της
λατρείας που χρησιμοποιείται έχουν ρίζα Δραβιδική. Υιοθετή-
θηκε σαν όρος για κάθε τελετουργική και γιορταστική λατρεία,
σαν συνήθεια των Αρίων στις ζωοθυσίες, συμπεριλαμβάνοντας
και την επάλειψη του θυσιαστηρίου με αίμα. Σταδιακά υποχώ-
ρησε κάτω από την πίεση του Βουδδισμού στη μη χρήση βίας,
σύμφωνα με τη Δραβιδική πρακτική της προσφοράς λουλου-
διών και το σημάδεμα των λατρευτών με κρέμα σανταλόξυλου.
Μαζί με τα λουλούδια, νέες μορφές της Ινδουϊστικής Πούτζια,
που εκτελούνται σε ναούς κι ιδιωτικά σπίτια, περιέχουν γενικά
προσφορές από φρούτα, ρούχα, νερό και χρήματα.
ΡΑΜΑ: Η ενσάρκωση του Βισνού, του οποίου η ζωή είναι το θέμα του
έπους Ραμαγιάνα. Για τον Ινδουιστή, ο Ράμα συμπεριφέρεται
πάντοτε με τη μεγαλύτερη ευγένεια, και, είναι ο ιδεώδης άν-
τρας. Η γυναίκα του, Σίτα, είναι η ιδεώδης γυναίκα. Κάθε Ιν-
δουϊστική αίρεση σέβεται τον Ράμα κςι το όνομα του είναι από
τα συνηθέστερα που δίνονται στα παιδιά των Ινδών. Όλοι οι Ιν-
δουιστές θα ήθελαν να πεθάνουν με το όνομα του Ράμα στα
χείλη τους. Όταν, ο Μαχάτμα Γκάντι έπεσε θανάσιμα τραυματι-
σμένος από τον Ινδουιστή δολοφόνο του μουρμούρισε «Ω, ΡΑ-
ΜΑ! Ω, ΡΑΜΑ!»
ΡΑΜΑΓΙΑΝΑ: Κυριολεκτικά σημαίνει, «οι μεταβάσεις του Ράμα», εί-
248	ναι ένα από τα δυο μεγάλα Ινδουϊστικά επικά ποιήματα, (αποτε-

λούμενο από εφτά βιβλία), όπου εκτίθεται η ανθρώπινη ζωή του
θεού Ράμα, η μετενσάρκωση του Βισνού. Πιθανότατα, δυνατά
επηρεασμένο από Βουδδιστές συντάκτες, ήταν αρχικά σε διά-
φορες εκδόσεις· σήμερα, υπάρχει σε τρεις επίσημες εκδόσεις,
που κάθε μια είναι διαφορετική από τις άλλες σε μερικές λεπτο-
μέρειες, κι είναι, γενικά αναγνωρισμένες στην Ινδία.
ΡΙΓΚΒΕΔΑ: Η πιο σπουδαία και σεβάσμια από τις τέσσερις Βέδες
(αλλ' όχι κι η αρχαιότερη). Μια συλλογή από διάφορους παλιούς
μύθους, ψαλμωδίες (Μάντρας) και ύμνους, χωρισμένη σε δέκα
βιβλία. Οι ύμνοι της, γενικά στερεότυποι και ξεροί, εκφράζουν
δοξολογίες για πολλούς αρχέγονους θεούς της Φύσης. Οι ιερα-
τικές προσευχές είναι εγωιστικού και σαρκικού χαρακτήρα, που
σπάνια εκφράζουν τον πόθο για πνευματική σοφία, αλλά κυρίως
για κρασί, γυναίκες, πλούτο κι επιρροή.
ΣΑΝΑΝ: Μαλακή, αρωματική κρέμα σανταλόξυλου, που χρησιμοποι-
είται για να κάνουν διακριτικά της κοινωνικής τάξης και τελε-
τουργικά σημεία για θρησκευτικούς σκοπούς, τόσο στους
θεούς όσο και στους λατρευτές, γενικά, πάνω στο μέτωπο και
στο λαιμό ή μόνο στο λαιμό.
ΣΑΝΠΑΣΙ: Θρησκευόμενος Ινδουιστής, στην τέταρτη φάση της ζωής
του, ο οποίος, έχοντας απαρνηθεί τα πάντα, είναι πλέον πάνω
από νόμους κι ιεροτελεστίες και κρατάει τον εαυτό του μακριά
από την κοινωνία και τις τελετές. Εάν δεν ανήκει σε καμιά ειδι-
κή τάξη, αλλά είναι ανεξάρτητος, μπορεί να αποκαλείται Σαν-
τού, ή θα μπορούσε να αποκαλείται Πόγκι, εάν είναι δάσκαλος
της Γιόγκα.
ΣΑΚΤΙ ΠΑΤ: Όρος που χρησιμοποιείται για το άγγιγμα του Γκουρού,
συνήθως από το χέρι του στο μέτωπο του λατρευτή, το οποίο
παράγει υπερφυσικά αποτελέσματα. «Σάκτι» κατά κυριολεξία
σημαίνει δύναμη· και με το να δίνει το Σάκτι - Πατ ο Γκουρού γί-
νεται κανάλι αρχικής δύναμης, της κοσμικής δύναμης, που υπο-
βαστάζει το Σύμπαν, ενσωματωμένη στη θεά Σάκτι, τη σύντρο-
φο του Σίβα. Το υπερφυσικό αποτέλεσμα του Σάκτι, με το άγγι-
γμα του Γκουρού, μπορεί να ρίξει το λατρευτή στο έδαφος ή
μπορεί να τον κάνει να δει ένα λαμπρό φως και να πάρει την
πείρα του φωτισμού ή εσωτερικού φωτισμού, ή να έχει κάποια
άλλη μυστικιστική ή ψυχοσωματική εμπειρία.	249

ΣΑΝΤΓΙΑ: Ο θεός του λυκόφωτος, όνομα που δίνεται επίσης στην
πρωινή, μεσημεριανή και βραδυνή προσευχή του Ινδουιστή,
που είναι γεννημένος δυο φορές (στις τάξεις πάνω από την τά-
ξη των Σάντρα, βλέπε λέξη «κάστα»), κατά την οποία η Γκαγιά-
τρι Μάντρα πρέπει να επαναληφθεί όσες φορές είναι δυνατόν,
για να κρατήσει τον Ήλιο στον ουρανό και να φέρει σωτηρία σ'
αυτόν που την ψάλλει.
ΣΟΥΑΜΙ: Ένας Σανγιάσι ή Γιόγκι, ο οποίος ανήκει σε μια ειδική θρη-
σκευτική τάξη. Στην πράξη ο όρος χρησιμοποιείται συχνά ως
τίτλος για έναν Γκουρού ή τον αρχηγό ενός τάγματος (θρη-
σκευτικού).
ΤΑΞΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ: Βλέπε λ. «κάστα».
ΤΑΣΑΣ: Μεγάλα τελετουργικά τύμπανα.
ΤΖΑΝΜΑ: Ένα όνομα που δόθηκε σε μια προηγούμενη ζωή από κεί-
νους που πιστεύουν στη μετενσάρκωση. Χρησιμοποιείται με
την έννοια του σκαλοπατιού στο δρόμο της ύπαρξης, που έχει
προετοιμάσει κάποιον να κάνει το επόμενο βήμα. Το προηγού-
μενο Τζάνμα αποφασίζει τι θα είναι το επόμενο Τζάνμα.
ΤΖΙΒΑΝ - ΜΟΥΚΤΙ: Επαινείται πάρα πολύ στη Μπαγκαβάντ-Γκιτά, ως
το ανώτατο ιδεώδες του ανθρώπου. Είναι το επίτευγμα- μέσω
της Γιόγκα - της μυστικής ένωσης με το Βράχμαν, ενώ ακόμα ο
άνθρωπος βρίσκεται μέσα στο σώμα.
ΥΨΗΛΟΤΕΡΗ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΤΗΤΑ: Υπάρχουν ποικίλα «επίπεδα» συ-
νειδητότητας, που διανοίγονται μέσα από τη Γιόγκα και την αυ-
τοσυγκέντρωση, ονομάζονται δε «υψηλότερες» καταστάσεις
γιατί διαφέρουν από την κανονική συνειδητότητα του καθενός
και, υποτίθεται, ότι γίνονται βιώματα στο δρόμο για τη Νιρβάνα.
Οι διάφορες σχολές του Ανατολικού Μυστικισμού, τα ερμηνεύ-
ουν και με διαφορετικό τρόπο. Χαρακτηριστικές καταστάσεις
είναι η «συνειδητότητα της ενότητας» κατά την οποία κάποιος
πειραματίζεται μια μυστικιστική ένωση με το Σύμπαν, και η «συ-
νειδητότητα της θέωσης» όταν κάποιος πειραματίζεται ότι στην
πραγματικότητα είναι ο ίδιος Θεός*.
* Σημ. τ. μετάφρ.: Η γνωστή κατάσταση άσκησης μέσω της Γιόγκα, που φτάνει στη γνώση αυτή κι α-
~ ςη         ναφωνεί: «Άχαμ Βράχμα Άσσι», δηλ. -Είμαι Βράχμαν». Βλέπε τα βιβλία των -ΕκδόσεωνΠέργαμος;
ιδίως το: »Γιόγκα».

Όμοιες «καταστάσεις συνειδητότητας» πειραματίζονται πολ-
λοί μέσω της ύπνωσης, μέσω της διαμεσιτικής έκστασης (Μέν-
τιουμ), μέσω ορισμένων ναρκωτικών, μέσω τελετουργιών όταν
ασκείται η μαγεία, μέσω του Βουντού κ.λπ. Όλες αυτές οι περι-
πτώσεις είναι ελαφρές διαφοροποιήσεις του ίδιου αποκρυφι-
στικού φαινομένου.

251

κδόσβις
έργαμος

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ^
Αριθμός
Βιβλίου **	Τίτλος	Τιμή

1	0 ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΓΚΟΥΡΟΥ (2η Έκδοση)	200	
2	Η ΒΑΣΙΛΕΣΑ ΤΗΣ ΜΑΥΡΗΣ ΜΑΓΕΙΑΣ (4η Έκδοση)	400	
3	ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΓΝΩΡΕΟΥΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ; (2η Έκδοση)	80	
4	0 ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΝΩΕ		
	ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΑ (3η Έκδοση)	80	
5	ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ (2η Έκδοση)	150	
6	ΜΙΛΟΥΣΑ ΜΕ ΠΝΕΥΜΑΤΑ (3η Έκδοση)	400	
7	ΧΑΡΑ ΚΑΙ ΝΙΚΗ	250	
8	ΘΕΣΕΕ t ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ · ΘΕΩΡΙΕΣ		
	Πόσο επιστημονικός είναι ο Νεο-Δαρβινισμός	150	
9	ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ	120	
10	ΑΥΤΟΓΕΝΕΉΚΗ	80	
n	ΠΟΓΚΑ	100	
12	ΚΥΡΙΟΙ, ΕΚΑΝΑ ΛΑΘΟΣ!	100	
13	ΤΟ ΚΥΚΝΕΙΟ ΑΣΜΑ ΤΗΣ ΓΗΣ (5η Έκδοση)		
	Το Βιβλίο της Αποκάλυψης του Ιωάννη		
	Κείμενο-Μετάφραση-Σχόλια-Ερμηνεία		
	Μεγάλο σχήμα, πολυτελής έκδοση, σελ. 368	1.200	
* Με κάθε επιφύλαξη για τυχόν αλλαγή των τιμών
** Για παραγγελίες, αρκεί ο αριθμός του κάθε βιβλίου

14	ΒΕΛΟΝΕΜΟΣ	150
15	ΠΕΡΑ ΑΠ' ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥΣ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ	300
16	ΑΠΑΝΤΗΣΕΕ ΣΕ ΠΡΟΣΕΥΧΗ	400
17	ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ (εξαντλήθηκε - ετοιμάζεται 2η έκδοση, αναθεωρημένη)        —
18	ΘΑΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΥΘΟΙ	500
19	ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ...
Το εκπληκτικό βιβλίο, σε περιεχόμενο και
εκτύπωση, με τετράχρωμες φωτογραφίες	800
20	ΕΚΛΕΚΤΟΙ Ή ΠΛΑΝΕΜΕΝΟΙ; (2η Έκδοση)
Ποιοι είναι οι «Μάρτυρες του Ιεχωβά»;	150
21	ΣΑΝΤΟΥ ΣΟΥΝΤΑΡ ΣΙΝΓΚ	120
22	Η ΒΙΒΛΟΣ (5η Έκδοση)
Δέκα λόγοι για τους οποίους πιστεύω ότι
η Βίβλος είναι ο Λόγος του θεού	80
23	Η ΒΙΒΛΟΣ ΚΙ Ο ΑΡΧΑΙΟΣ ΚΟΣΜΟΣ (2η Έκδοση)	700
24	θ' ΑΣΤΕΙΕΥΣΑΙ, ΒΕΒΑΙΑ
Το βιβλίο πρόκληση για την εποχή μας	500
25	Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΕΝΟΣ ΓΚΟΥΡΟΥ
Μια συνταρακτική περίπτωση	600
26   Τσερνομπίλ (3η Έκδοση)	ΐ50
27	«ΤΟ ΑΙΝΙΓΜΑ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΤΗΣ ΓΑΛΙΛΑΙΑΣ»
Απάντηση στον Ν. Κόκκινο	400
28	Η ΖΩΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ (2η Έκδοση)	400
29	Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΡΥΒΕΙ ΤΗ ΛΥΣΗ (2η Έκδοση)	500
30	ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ: (3η Έκδοση)
Είναι άραγε αξιόπιστα;	500
31	ΑΠΟΚΡΥΦΕΜΟΣ, ΜΑΥΡΗ ΜΑΓΕΙΑ... ΣΤΗΝ ΕΓΠΣΊΉ-
ΜΟΝΙΚΗ ΜΑΣ ΕΠΟΧΗ · (3η Έκδοση)
•	Διάλεξη που έγινε στα Πανεπιστήμια Αθηνών και θεσσαλονίκης         150
32	ΟΙ ΑΡΝΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΕΡΦΥΣΙΚΟΥ (2η Έκδοση)	400
33	ΥΠΟΘΕΣΗ ΙΗΣΟΥΣ... # (2η Έκδοση)
•	Διάλεξη που έγινε στα Πανεπιστήμια Αθηνών και θεσσαλονίκης         150
34	ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΜΕΔΑΣ
Για όσους ψάχνουν για την Αλήθεια
και το νόημα της ζωής	400
35	Ο ΧΡΕΤΟΣ ΚΙ Ο ΕΙΚΟΣΤΟΣ ΑΙΩΝΑΣ (2η Έκδοση)	150
36	ΠΡΟΣ Ή; (Η ΕΝΑΝΘΡΩΠΗΣΗ · Η ΣΤΑΥΡΩΣΗ ·
Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ · Η ΑΝΑΛΗΨΗ · Η ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗ)	150
37	Η ΜΕΡΑ ΠΟΥ ΠΕΘΑΝΕ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ
Σίγουρες αποδείξεις για την Ανάσταση του Χριστού	400
38	ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Αίτια και θεραπεία (2η Έκδοση)	800

39	ΜΕΤΑΞΥ ΟΥΡΑΝΟΥ ΚΑΙ ΚΟΑΑΣΗΣ	500	
40	Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΑΠΕΑΕΥΘΕΡΩΣΗΣ	500	
41	ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΔΑΧΤΥΑΑ ΠΑ ΤΗΝ ΉΑ		
	Παιδιχό-εικονογραφημένο. Μια αληθινή ιστορία	150	
42	ΠΡΟΔΟΜΕΝΟΣ	400	
43	ΕΥΤΥΧΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ	60	
44	ΑΥΤΑΠΑΤΗ	60	
45	ΜΕΤΑΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΤΗ	60	
46	ΞΕΝΕΣ ΙΔΕΕΣ	60	
47	ΠΕΤΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ	60	
48	ΕΞΥΨΩΣΗ ΤΗΣ ΧΑΡΗΣ - ΑΠΟΚΛΕΕΜΟΣ ΤΗΣ ΚΑΥΧΗΣΗΣ	60	
49	0 ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΤΗΣ	60	
50	0 ΦΙΛΟΣ ΤΩΝ ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ	60	
51	ΤΟ ΒΑΠΤΕΜΑ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ	200	
52	ΒΡΟΧΗ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ	600	
53	Ή ΑΛΛΑΞΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ	400	
54	ΜΙΛΑΕΙ Η ΕΠΕΤΗΜΗ	300	
55	Η ΜΑΧΗ: Εγχειρίδιο πορείας χαι ζωής	700	
56	ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΣΕ ΦΥΓΗ	400	
57	ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΤΗΣ: Μέσα από την Επιστήμη	500	
58	ΣΤΗΝ ΑΡΕΝΑ ΤΗΣ ΠΕΤΗΣ	400	
59	ΑΠΑΝΤΗΣΗ: ΣΤΟΝ R. AMBELAIN, 0 «ΠΑΥΛΟΣ»	400	
60	ΕΙΝΑΙ ΤΑΧΑ ΚΑΝΕΝΑΣ ΕΚΕΙ;	500	
61	Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΙΩΝ	400	
62	ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΕΙΝΑΙ ΕΛΑΦΡΥ		
	Ένα ανεπανάληπτο και συνταρακτικό βιβλίο	700	
63	ΤΟ ΜΟΝΙΜΟ ΘΑΥΜΑ: Οι προφητείες της Βίβλου	700	
64	ΤΑ ΔΥΝΑΤΑ ΜΟΥ ΠΑ ΤΗ ΜΕΓΑΛΟΣΥΝΗ ΤΟΥ	•	
65	συγχώρηση	•	
66	ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΕΥΔΑΙΜΟΝΕΜΟΥ	300	
67	συγχαρητήρια	400	
68	Η ΠΕΤΗ ΣΕ ΔΟΗΜΑΣΙΑ	400	
69	Η ΠΕΝΤΑΤΕΥΧΟΣ: Στη Νεοελληνική	700	
70	Η ΕΠΕΤΟΛΗ ΙΟΥΔΑ: Κείμενο-Μετάφραση-Σχόλια-Ερμηνεία	500	
71	0 ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΚΟΜΒΩΝ		
	Μια συγκινητική ιστορία από τους διωγμούς		
	των πρώτων Χριστιανών	300	
72	ΟΙ ΧΑΡΕΜΑΉΚΟΙ		
	Βιβλίο ντοκουμέντο.		
	Καταπιάνεται με όλο το φάσμα του θέματος	1.000	

73	ΨΥΧΙΚΗ ΤΟΝΩΣΗ (8η Έκδοση)
Σκέψεις για κάθε μέρα	*
74	ΟΙ ΨΑΑΜΟΙ. Σε Νεοελληνική μεταφορά	500
75	ΠΕΟΥΣ ΤΟΥ ΝΑΥΗ/ΚΡΠΈΣ/ΡΟΥΘ
Σε Νεοελληνική μεταφορά	400
76	ΕΣΔΡΑΣ/ΝΕΕΜΙΑΣ/ΕΣΘΗΡ
Σε Νεοελληνική μεταφορά	300
77	Ο ΘΑΝΑΤΟΣ. Το λυκόφως ή το λυκαυγές της ανθρώπινης υπόθεσης;
• Διάλεξη που δόθηκε στη Φιλοσοφική Σχολή
του Πανεπιστημίου θεσσαλονίκης	300
78	ΒΙΒΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΗΣΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ	100
79	Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
Εκτεταμένη και βαθιά επιστημονική
έρευνα για την προέλευση του ανθρώπου	*
80	Ο ΕΩΣΦΟΡΟΣ ΣΑΤΑΝ ΚΙΝΕΙΤΑΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ
Η ιστορία και η δράση του, άλλοτε
και στις ημέρες μας	*
Ισχύει από 1-3-1990
κάθε προηγούμενος τιμοκατάλογος ακυρώνεται
 Τα βιβλία με αστερίσκο είναι υττό έκδοση

Τα βιβλία μας
υπάρχουν στα κεντρικότερα βιβλιοπωλεία
των περισσότερων πόλεων της Ελλάδας
και σε ορισμένες πόλεις του Εξωτερικού.
Μπορείτε να τα ζητήσετε
στα ακόλουθα βιβλιοπωλεία:
ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΤΤΙΚΗΣ:
•	Βιβλιοπωλείο «ΕΠΙΛΟΓΗ», Τασοπούλου 2.
ΑΓΡΙΝΙΟ:
•	Βιβλιοπωλείο «ΣΚΑΜΝΕΛΗ», Παπαοτράτου 2.
ΑΘΗΝΑ:
•	Βιβλιοπωλείο «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ», Ιπποκράτους 9.
•	Βιβλιοπωλείο «ΑΝΩΓΈΙΟΝ», Πολυτεχνείου 1.
•	Βιβλιοπωλείο ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, Ιπποκράτους 15.
•	Βιβλιοπωλείο «ΓΡΗΓΟΡΗ», Σόλωνος 71.
•	Βιβλιοπωλείο ΔΗΜΑΚΑΡΑΚΟΥ, Πατησίων 32.
•	Βιβλιοπωλείο «ΔΙΦΡΟΣ», Ακαδημίας 57.
•	Βιβλιοπωλείο «ΕΠ1ΣΤΗΜΗ & ΠΙΣΤΗ», Εμμ. Μπενάκη 3.
•	Βιβλιοπωλείο «ΕΣΤΙΑΣ», Ι. Κολλάρου, Σόλωνος 60.
•	Βιβλιοπωλείο «ΚΑΛΟΣ ΤΥΠΟΣ», Σίνα 2.
•	Βιβλιοπωλείο ΚΑΝΔΗΛΑΓΠΉ, Αιόλου 104 (1ος όροφος).
•	Βιβλιοπωλείο ΚΑΡΔΑΜΓΓΣΑ, Ιπποκράτους 8.
•	Βιβλιοπωλείο ΛΑΔΙΑ, Ιπποκράτους 22.
•	Βιβλιοπωλείο «ΜΗΝΥΜΑ», Σόλωνος 83.
•	Βιβλιοπωλείο «0 ΛΟΓΟΣ», Εμμ. Μπενάκη 28.
•	Βιβλιοπωλείο «ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ», Ακαδημίας 57.
•	Βιβλιοπωλείο «ΠΑΡΟΥΣΙΑ», Σόλωνος 94.
•	Βιβλιοπωλείο ΠΓΓΣΙΛΟΥ, Σοφοκλέους 4.
•	Βιβλιοπωλείο «ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ», Σταδίου 41.
•	Βιβλιοπωλείο «ΠΥΡΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ», Ιπποκράτους 16.
•	Βιβλιοπωλείο ΣΙΔΕΡΗ, Σταδίου 44.
•	Βιβλιοπωλείο ΧΡΙΣΤΑΚΗ, Σόλωνος 81.
ΑΙΓΑΛΕΩ:
•	Βιβλιοπωλείο «ΜΟΡΦΩΤΙΚΗΣ ΕΣΤΙΑΣ», Μοσχονηοίων 3.

ΑΠΕΙΡΑ ΑΙΓΙΑΛΕΙΑΣ:
•	Βιβλιοπωλείο ΛΥΡΙΝΤΖΗ.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ:
•	Βιβλιοπωλείο ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗ, Βασ. Γεωργίου 366.
ΑΜΑΛΙΑΔΑ:
•	Βιβλιοπωλείο ΑΦΟ1 ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΙ, Δεληγιάννη 1.
ΒΕΡΟΙΑ:
•	Βιβλιοπωλείο ΥΙΟΙ ΚΑΡΑΝΙΚΑ, Μητροπόλεως 50.
ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ:
•	Βιβλιοπωλείο ΣΤ. ΣΕΜΕΡΤΖΗΣ & ΣΙΑ, Βενιζέλου 122.
ΓΥΘΕΙΟ:
•	Βιβλιοπωλείο ΛΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Βασ. Κωνσταντίνου 45.
ΔΡΑΜΑ:
•	Βιβλιοπωλείο «ΔΟΜΗ», Γ. Ζερβού 22.
ΕΔΕΣΣΑ:
•	Βιβλιοπωλείο ΤΣΙΚΟΓΛΟΥ, Δημοκρατίας 10.
ΗΡΑΚΛΕΙΟ:
•	Βιβλιοπωλείο ΚΟΥΝΑΛΑΚΗ, Έβανς 83.
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ:
•	Βιβλιοπωλείο «ΑΠΟΛΥΤΡΩΣΙΣ», Πλάτωνος 10.
•	Βιβλιοπωλείο ΒΑΥΡΟΥΔΗ, Εθν. Άμυνας 13.

•	Βιβλιοπωλείο «Η ΓΩΝΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ», Εγνατίας
& Αγ. Σοφίας.
•	Βιβλιοπωλείο ΜΠΑΡΜΠΟΥΝΑΚΗ, Αριστοτέλους 4.
•	Βιβλιοπωλαο ΜΠΙΜΠΗ, Εγνατίας 108.
•	Βιβλιοπωλείο «Ο ΛΟΓΟΣ», Εγνατίας 65.
•	Βιβλιοπωλείο «ΜΗΝΥΜΑ», Δέλλιου 6.
•	Βιβλιοπωλείο ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ (Κληρονόμοι), Εγνατίας
& Κ. Παλαιολόγου.
•	Βιβλιοπωλείο ΠΟΥΡΝΑΡΑ, Καστρπσίου 12.
ΙΩΑΝΝΙΝΑ:
•	Βιβλιοπωλείο ΛΙΓΟΥΡΑ, Μητροπόλεως 3.
ΚΕΡΚΥΡΑ:
•	Βιβλιοπωλείο «ΤΟ ΦΩΣ», Μ. Αρλιώτη 27.
ΚΟΜΟΤΗΝΗ:
•	Βιβλιοπωλείο ΒΑΦΕΙΑΔΗΣ & ΥΙΟΙ, Μητροπόλεως 3.
•	
ΚΟΡΙΝΘΟΣ:
•	Βιβλιοπωλείο ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Κύπρου 18.
ΛΑΜΙΑ:
•	Βιβλιοπωλείο ΦΥΚΟΥ, Υψηλάνιου 7.
•	Βιβλιοπωλείο ΚΥΡΚΟΥ, Όθωνος 2 (Πλατεία Λαού).
ΛΑΡΙΣΑ:
•	Βιβλιοπωλείο ΛΓΓΑΙΝΑ, Μανδηλαρά 24.
ΜΥΤΙΛΗΝΗ:
•	Βιβλιοπωλείο Β.ΠΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ, Αλκαίου 12.
ΝΑΟΥΣΑ:
t Βιβλιοπωλείο ΜΑΡΜΕΡΗ, Παναγουλη 4.
ΞΑΝΘΗ:
•	Βιβλιοπωλείο ΣΤΟΪΔΗ, Βασ. Κωνσταντίνου 5.
ΠΑΤΡΑ:
•	Βιβλιοπωλείο ΒΑΓΕΝΑ, Καραϊσκάκη & Τσαμαδού.
•	Βιβλιοπωλείο «ΕΜΜΑΟΥΣ>, Μαιζώνος 14α.
•	Βιβλιοπωλείο «Η ΓΩΝΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ», Αγ. Νικολάου 32.
•	Βιβλιοπωλείο ΜΕΘΕΝΠΉΣ & ΣΙΑ, Κανακάρη 178.
•	Βιβλιοπωλείο ΣΙΚΟΥΤΡΗ, Γούναρη 81-83.
ΠΕΙΡΑΙΑΣ:
•	Βιβλιοπωλείο ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΥ, Πραξιτέλους 141.
•	Βιβλιοπωλείο ΔΑΟΥΤΑΡΗ & ΣΙΑ, Καραολή & Δημητρίου 34.
t Βιβλιοπωλείο ΜΠΟΣΤΑΝΟΓΛΟΥ, Κολοκοτρώνη 92.
•	Βιβλιοπωλείο ΤΣΑΜΑΝΤΑΚΗ, Ay. Κωνοτανπνου 11
(Στοά Θεολόγου), Πλατεία Δημοηκού Θεάτρου.
ΠΡΕΒΕΖΑ:
•	Βιβλιοπωλείο Ι. ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΠΡΕΒΕΖΗΣ
•	Βιβλιοπωλείο ΝΙΚΑ, 21ης Οκτωβρίου 85.
ΣΕΡΡΕΣ:
•	Βιβλιοπωλείο ΚΑΡΑΛΗ, Παπαπαύλου 5.
•	Βιβλιοπωλείο «ΤΟ ΛΥΧΝΑΡΙ», 29ης Ιουνίου 7.
ΣΤΥΛΙΔΑ:
•	Βιβλιοπωλείο ΚΑΤΣΑΡΟΥ, Λαμίας 3.
ΤΡΙΚΑΛΑ:
•	Βιβλιοπωλείο ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ, Ασκληπιού 4.
•	
ΧΑΛΑΝΔΡΙ ΑΤΤΙΚΗΣ:
•	Βιβλιοπωλείο ΟΡΕΣΤΗ ΜΑΥΡΙΔΗ, Πλάτωνος 14.
ΧΙΟΣ:
•	Βιβλιοπωλείο ΚΑΣΣΙΩΤΗ, Φ. Αργένιη 4.
ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ:
ΑΓΓΛΙΑ:
•	Βιβλιοπωλείο CLC, 2 Cathedral Place, ΛΟΝΔΙΝΟ.
ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ:
•	Βιβλιοπωλείο GMG, 16 Aurum Crescent, RINGWOOD,
Victoria 3134, τηλ.: 03/8791080.
ΓΕΡΜΑΝΙΑ:
•	Βιβλιοπωλείο Μ. VOSSOS, Am Sammetschain, 36, 5900 SIEGEN,
τηλ. 0271/83061 και 86262.
ΚΥΠΡΟΣ:
•	Βιβλιοπωλείο CLC, Αγίας Ζώνης 33α, ΛΕΜΕΣΟΣ.
•	Βιβλιοπωλείο «ΑΓΑΠΗ», Σεφέρη 4α, ΛΕΥΚΩΣΙΑ.
•	Βιβλιοπωλείο Θεοφ. Παναγιώτου, Τ.Κ. 1720, ΛΕΥΚΩΣΙΑ.
Αν τυχόν δεν βρείτε τα 6ι6λία μας, παρακαλούμε να
τα ζητήσετε απευθείας από μας, στη διεύθυνση μας
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΡΓΑΜΟΣ, Αλκιδιάδου 3, 104 39 Αθήνα.
Για το ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ αποστέλλονται
 επιβάρυνση ταχυδρομικών,
εφόσον   μας   σταλεί   η   αξία   τους   με   ταχυδρομική
επιταγή ή σε γραμματόσημα.
Για το ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ τα ταχυδρομικά
τέλη ανέρχονται σε 23-35% περίπου
επί της αξίας, ανάλογα με τη χώρα
αποστολής.

if
lit
fee
 στο σφυγμό
 της εποχής μας

I

Ü

11 igpynjinrAAKIBIAA0Y 3·104 39 αθηνα

κδόσεις
έργαμος

Ο συγγραφέας, Rabindranath R. Maharaj, κατάγε-
ται από οικογένεια Βραχμάνων ιερέων με μακρινή
παράδοση, όπου και πήρε όλες τις βάσεις του Ιν-
δουισμού. Αργότερα, συμπλήρωσε τα κενά με ειδική
εκπαίδευση σε φημισμένο Ινδουίστικό ναό, για να γί-
νει μεγάλος δάσκαλος κι οδηγός του λαού στον Ιν-
δουισμό- κάτι εξάλλου, που συνεχώς πρόβλεπαν οι
Ινδοί Παντίτ κι οι Αστρολόγοι της πατρίδας του.
Στο ξετύλιγμα της δραματικής, αλλά και συναρπα-
στικής, αυτοβιογραφίας του, έρχονται στο φως όλες
οι μορφές και τα έθιμα της Ινδουίστικής ζωής, που με
σαφήνεια κι ελικρίνεια, αλλά και με ζωντάνια και γλα-
φυρότητα, παρουσιάζει ο ίδιος, αποκαλύπτοντας
έτσι σε βάθος τον εσωτερικό κόσμο της Ανατολής.
Μέσα στα βάθη της ψυχής αυτού του Βραχμάνου,
όμως, γίνεται ένας τιτάνιος αγώνας, γιατί παράλλη-
λα αναζητάει το βαθύτερο νόημα της ζωής, που όχι
μόνο δεν έβρισκε στον Ινδουισμό, αλλά, η μια απο-
γοήτευση έφερνε την άλλη. Αναπάντεχα, όμως, έρχε-
ται αντιμέτωπος και με το πρόσωπο και την αλήθεια
του Ιησού Χριστού, ώστε να βρεθεί πλέον μπροστά
στο μεγάλο δίλημμα: Τι θα διαλέξει, τον Ινδουισμό ή
τον Χριστό;
Τούτο το βιβλίο είναι μοναδικά αποκαλυπτικό, κα-
θώς ξετυλίγει τους εσωτερικούς αγώνες ενός Ινδουϊ-
στή-Γκουρού, που τον οδηγούν στον θρίαμβο, όταν
ανακαλύπτει το μυστικό της νίκης. Είναι βιβλίο προ-
κλητικό, αλλά και φωτεινό, δυναμικό, γεμάτο ζωή
και δράση. Δεν μπορείς να μη το διαβάσεις.